Learning Sanskrit

नवजोतस्य कांग्रेसे पुनर्प्रवेशः

Learn Sanskrit - Tue, 01/17/2017 - 05:21

अद्य क्रिकेटक्रीडकचरः नवजोतसिंहः कांग्रेसे पुनः प्राविशत् । आजन्मकांग्रेससेवकोऽहं स्वगेहे पुनः प्रविशामीत्यपि तेन न्यगदितः । सः केवलं द्विवर्षपूर्वे ‘कांग्रेसपक्षः मुन्न्याः कुत्सिततरः’ इत्यनिन्ददिति अस्मिन् वृत्तपत्रे अस्माभिः लिखित: । पश्यतु http://bit.ly/2jDp6DR

धिक् इमं निर्लज्जं धिक् कांग्रेसदलं च ।

२०१७-०१-१६ सोमवासरः (2017-01-16 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

जावेदाख्तरस्य पञ्च उक्तयः।

Learn Sanskrit - Tue, 01/17/2017 - 04:20

जावेदाख्तरमहोदयः मम मतेन हिन्दीभाषायाः उत्तमः संवादलेखकः अस्ति। तस्य दक्षतायां गुणेषु कलायां च मतद्वयं नास्ति। सः धुरि तिष्ठति।

कृपया इण्डिया-टुडे इति जालपत्रे प्रकाशितानि जावेदाख्तरस्य पञ्च वाक्यानि पठतु। ते वाक्यानि तामसरसेन परिपूर्णानि सन्ति। तामसरसः एव तेभ्यः वाक्येभ्यः गलति। चिन्तयामि येन जावेदाख्तरस्य पञ्च श्रेष्ठतमाः  उक्तयः निरूपितः (selected) तस्य अभिरुचयः कीदृशाः सन्ति। तेन तामसरसेन लिप्ता एव उक्तयः निरूपिताः (selected)।

मन्ये हिन्दीभाषीभ्यः कृते तमः इति मानोरञ्जनम्। सत्वं रजः तु लुप्ते एव।

http://indiatoday.intoday.in/story/javed-akhtar-poetry-birthday-love-life-heartbreak-lifest/1/859365.html

1. “Main bhool jaun ab yehi munaasib hai,Magar bhulana bhi chahoon toh kis tarah bhulaaon, Ki tum toh phir bhi haqeeqat ho, koi khwab nahi.”

2. “Yaad use bhi ek adhoora afsana toh hoga,Kal raste mein usne humko pehchana toh hoga.”

3. “Kam se kam usko dekh lete the,Ab ke sailaab mein vo pull bhi gya.”

4. “Hai ek darwaza bin deewar duniya,chhutkara gham se yahan koi nahi hai.”

5. “Kuchh kami apni wafaon mein bhi thi,Tumse kya kahte ki tumne kya kiya.”

२०१७-०१-१७ मङ्गलवासरः (2017-01-17 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

रोककाठिन्यम् अवसितम् (Cash Difficulty is Over)

Learn Sanskrit - Mon, 01/16/2017 - 08:53

ह्यः मम मित्रेण आलोकेन मुम्बईतः इदं चित्रं प्रेषितम्। चित्रे स्वचालितरोकयन्त्रम् अस्ति। इदं यन्त्रं कार्यं करोति किन्तु तत्र एकोऽपि ग्राहकः नास्ति। तस्मात् मन्ये रोककाठिन्यम् इदानीम् अवसितम्। मन्ये अधिकोषात् (from the banks) स्वधनं यावत् इष्यते तावात् निवर्तयितुं शक्यते। एकः समयः (condition) अस्ति यतो हि चतुर्विंशतिसहस्रात् अधिकः रोकः पञ्चशतं द्विसहस्रं वा मात्रायाम् एव भविष्यति।

२०१७-०१-१६ सोमवासरः (2017-01-16 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

पृच्छति (Asks)

Learn Sanskrit - Sat, 01/14/2017 - 18:31

पृच्छति – लँट्लकारः परस्मैपदी प्रथमपुरुषः एकवचनम्
प्र॒च्छँ ज्ञीप्सायाम् [१३०७] तुदादिः परस्मैपदी अनिट्
प्रच्छ् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
प्रच्छ् लँट् (वर्तमाने लट् (३.२.१२३))
प्रच्छ् ल् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
प्रच्छ् ति (तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ् (३.४.७८))
पृच्छ् ति (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))
पृच्छ् श ति (—तुदादिभ्यः शः (३.१.७७))
पृच्छति (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))

२०१७-०१-१५ रविवासरः (2017-01-15 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

उक्तः विद्धः च (Said and pierced)

Learn Sanskrit - Sat, 01/14/2017 - 04:23

एवम् उक्तः हृषीकेशः गुडाकेशेन भारत।
सेनयोरुभयोः मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥गीता १.२४॥
उक्तः
वच् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))
वच् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))
उ अ च् त (वचिस्वपियजादीनां किति (६.१.१५))
उ च् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))
उ क् त (चोः कुः (८.२.३०))
उ क् त सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
उक्तस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
उक्तः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))

विद्धः
व्यध् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))
व्यध् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))
वि अ ध् त (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))
विध् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))
विध् ध (झषस्तथोर्धोऽघः (८.२.४०))
विद् ध (झलां जश् झशि (८.४.५३))
विद्ध सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
विद्धस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
विद्धः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))

२०१७-०१-१४ शनिवासरः (2017-01-14 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

ऋजुधा (Straight)

Learn Sanskrit - Fri, 01/13/2017 - 17:43

अद्य ओट्रेलियापकिस्तानदेशयोः मध्ये फालकक्रीडा (cricket match) आसीत्। फालकक्षेत्रं कियत् बृहत् अस्ति इति सर्वे जानन्ति। अद्य क्रीडायाम् एकेन क्रीडकेन कन्दुकः निहतः। सः कन्दुकः ऋजुधा प्रतिस्पर्धीदलस्य एकस्य क्रीडकस्य हस्तयोः अगच्छत्। सः क्रीडकः स्वस्थानात् ईषदपि न अचलत्। कन्दुकः तस्य वक्षस्थलोन्नतः अपि आसीत्। न क्रीडकः अचलत् न तस्य हस्तौ अचलताम्। कन्दुकः ऋजुधा आगच्छत्। कथम् एतत्।

२०१७-०१-१३ शुक्रवासरः (2017-01-13 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

सम्प्रसारणम् (Samprasaaran)

Learn Sanskrit - Thu, 01/12/2017 - 17:07

इग्यणः सम्प्रसारणम्॥१.१.४४॥
वचिस्वपियजादीनां किति॥६.१.१५॥
वच्, स्वपि, भ्वादिगणीयाः धातवः यज् वप् वह् वस् वेञ् व्येञ् ह्वेञ् वद् श्वि इति।
√वच् (वचँ परिभाषणे २. ५८), √स्वप् (ञिष्वपँ शये २. ६३) and also the nine verbal roots beginning with √यज् (यजँ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु १. ११५७)  √वप् (डुवपँ बीजसन्ताने | छेदनेऽपि १. ११५८), √वह् (वहँ प्रापणे १. ११५९), √वस् (वसँ निवासे १. ११६०), √वे (वेञ् तन्तुसन्ताने १. ११६१), √व्ये (व्येञ् संवरणे १. ११६२), √ह्वे (ह्वेञ् स्पर्धायां शब्दे च १. ११६३), √वद् (वदँ व्यक्तायां वाचि १. ११६४) and √श्वि (ट्वोँश्वि गतिवृद्ध्योः १. ११६५)। (From http://avg-sanskrit.org/)

ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च॥६.१.१६॥
ग्रह् ज्या वय् व्यध् वश् व्यच् व्रश्च् प्रच्छ् भ्रस्ज् इति।
The verbal roots √ग्रह् (ग्रहँ उपादाने ९. ७१), √ज्या (ज्या वयोहानौ ९. ३४), √वय् (वयँ गतौ १. ५४७), √व्यध् (व्यधँ ताडने ४. ७८), √वश् (वशँ कान्तौ २. ७५), √व्यच् (व्यचँ व्याजीकरणे ६. १३), √व्रश्च् (ओँव्रश्चूँ छेदने ६. १२), √प्रच्छ् (प्रच्छँ ज्ञीप्सायाम् ६.१४९) and √भ्रस्ज् (भ्रस्जँ पाके ६. ४) take सम्प्रसारणम् (ref. 1-1-45) when followed by an affix which is a कित् or a ङित्।  (From http://avg-sanskrit.org/)

२०१७-०१-१२ गुरुवासरः (2017-01-12 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

हेम्नः (Of Gold)

Learn Sanskrit - Wed, 01/11/2017 - 11:30

तं सन्तः श्रोतुमर्हन्ति सदसद्व्यक्तिहेतवः।
हेम्नः संलक्ष्यते ह्यग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि वा॥रघुवंशकाव्ये १.१०॥

अन्वयः – सदसद् व्यक्तिहेतवः सन्तः तं श्रोतुम् अर्हन्ति हि हेम्नः विशुद्धिः श्यामिका अपि वा अग्नौ संलक्ष्यते।

तं श्रोतुम् अर्हन्ति – deserve to hear that (Raghuvamsha), व्यक्तिः – quality of discrimination, हेतवः – doer. Both put together व्यक्तिहेतवः means the ones who have the quality of discriminating between सदसद् (true and false), सन्तः – gentlemen.
हेम्नः – of the gold, संलक्ष्यते – know, अग्नौ – in fire, विशुद्धिः – qualities, श्यामिका – defects.

भले बुरे की पहचान करने वाले विद्वान् ही इस काव्य को सुनने के अधिकारी हैं क्योंकि सोने का खोटापन अथवा खरापन अग्नि में डालने पर ही जाना जाता है।

पृष्ठ १३, महाकविकालिदासप्रणीत रघुवंश-महाकाव्य (सम्पूर्ण) मल्लिनाथ-कृत सञ्जीवनी-टिका, आचार्य धारादत्त मिश्र-कृत संस्कृत-व्याख्या एवं हिन्दी अनुवाद, तथा श्री जनार्दन पाण्डेय-कृत उपोद्घात सहित – मोतीलाल बनारसीदास २०१४।

२०१७-०१-११ बुधवासरः (2017-01-11 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

क्ष्वेडः (Poison)

Learn Sanskrit - Tue, 01/10/2017 - 10:53

गुणदोषौ बुधोः गृह्णन्निदुक्ष्वेडाविवेश्वरः।
शिरसा श्लाघते पूर्वं परं कण्ठे नियच्छति॥
गृह्णन् holding इन्दुक्ष्वेडौ moon and poison इव इश्वरः। श्लाघते praise नियच्छति holds back।
The wise person accepts both qualities and faults like God (Shankara) holds moon and poision, praising the qualities with the head (nod of the head or holding it on the head) and holds back the faults (posion) in the throat.

२०१७-०१-१० मङ्गलवासरः (2017-01-10 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

चितवान् (Gathered or Selected?)

Learn Sanskrit - Mon, 01/09/2017 - 05:01
चितवान् इति पदम् DDNewsसंस्कृतवार्तायाम् प्रायः उपयुक्तम् अस्ति। मन्ये तस्य उपयोगः ते chosen or selected इति अर्थे कुर्वन्ति। मम बोधम् अस्ति ची धातुः collect or gather इति अर्थे अस्ति। कृपया व्याख्यापयतु। २०१७-०१-०९ सोमवासरः (2017-01-09 Monday)
Categories: Learning Sanskrit

केन्बरानगरं प्रत्यागच्छाव (Returned to Canberra)

Learn Sanskrit - Sun, 01/08/2017 - 01:50

अद्य प्रातः सार्धदशवादने न्यूकासलतः निर्गम्य द्वादशवादने सिडनीनगरम् आगतम्। दिव्यांशुः ज्वलिता च सिडानीनगरे अविरमताम्। अस्माकं यानं दिव्यांशुः सिडनीनगरे एव अरक्षत् अहं मम भार्यया सह सर्वयानेन केन्बरानगरं प्रत्यागच्छं यत्र शुचिता आवयोः स्वयानेन गृहं नेतुम् आगच्छत्। यावत् सा आवयोः अपश्यत् तावत् सा आवयोः स्वयानस्य कुञ्चिकाम् अददात् अकथयत् च भवन्तौ गृहं गच्छताम् अहं मम मित्रेभिः सह मिलित्वा किञ्चित् कालपरं गृहम् आगमिष्यामि इति।

२०१७-०१-०८ रविवासरः (2017-01-08 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

केव्ससमुद्रतीरे नोबीस्-हेड च (Caves Beach and Nobby’s Head)

Learn Sanskrit - Sat, 01/07/2017 - 16:24

प्रातःकाले अस्माकं केशकर्तनम् अभवत्। प्रथमे दिव्यांशुः अकथयत् येनकेनप्रकारेण अद्य मम केशकर्तनं भवितव्यम् इति तत् परं ज्वलीता तेन सह सलग्ना तत् परं अहम्। यावत् मम केशकर्तनं भवति तावत् मम भार्या अपि केशकर्तने संलग्ना।
मध्याह्ने वयं केव्ससमुद्रतीरे अगच्छाम। सायंकाले एक मलेशियादेशीयभोजनालये भोजनम् अकुर्म। रात्रौ नोबीस्-हेड इति समुद्रतीरे अगच्छाम तत्र होरापर्यन्तम् अभ्रमाम च। रात्रौ द्वादशवादने भाटकवासं प्रत्यागच्छाम।

२०१७-०१-०७ शनिवासरः (2017-01-07 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

रेडहेड नाम समुद्रतीरे (On Redhead Beach)

Learn Sanskrit - Fri, 01/06/2017 - 05:00

अद्य वयं रेडहेड नाम न्यूकासलनगरस्य समुद्रतीरे दिवसम् अक्षपयाम। तत्र एव मध्याह्नस्य भोजनम् अखादाम मध्याह्नस्य निद्रायाः आनन्दम् अपि तत्र एव असेवामहि। रात्रौ श्यामदेशीयं भोजनं च अखादाम।
अद्य कक्षस्य कुञ्चिका मध्याह्ने मम ऊरुकस्य गुहात् पतिता दिष्टया याने एव पतिता। सायङ्काले वयं कक्षस्य कुञ्चिकां तालकं लगितस्य कक्षस्य अभ्यन्तरे एव व्यस्मराम। दिष्टया अनयोः कक्षयोः प्रबन्धकः अस्मिन् एव भवने निवसति तस्मात् सः झटिति आगम्य कक्षम् उद्घाटितम्।

२०१७-०१-०६ शुक्रवासरः (2017-01-06 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

न्यूकासलनगरम् आगच्छाम (Arrived in Newcastle)

Learn Sanskrit - Thu, 01/05/2017 - 03:55

अद्य वयं केन्बरानगरतः न्यूकासलनगरम् आगच्छाम। अहं मम भार्या मीतामहाभागा अवयोः पुत्रः दिव्यांशुः च केन्बरानगरतः एकसार्थम् आसन्। अवयोः कन्या ज्वलिता सिडनीनगरे अस्माकं सार्थम् आगच्छत्। वयं सायंकाले सार्धत्रिवादने न्यूकासलनगरं प्राप्तवन्तः।

२०१७-०१-०५ गुरुवासरः (2017-01-05 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

वार्तावली (Vaartavali)

Learn Sanskrit - Wed, 01/04/2017 - 16:23

अद्य मया ३१दिसेम्बर२०१६तिथौ प्रसारितः वार्तावलीकार्यक्रमः दृष्टः। भवान् अपि पश्यतु।

बालीद्विपपर्यटकाः यथा रामायणस्य अनुपमानन्दरसम् आसेवन्ते तथा वयम् अपि वार्तावल्याः अनुपमानन्दरसम् आसेवामहे। यस्मात् अभिनवगुप्तस्य चिन्तनं निर्बाधम् आसीत् तस्मात् वार्तावलीं दृष्ट्वा अस्माकम् अपि आनन्दः निर्बाधः अस्ति।

कार्याक्रमस्य सर्वाणि अङ्गानि उत्तमानि सन्ति। आनन्दस्य वर्णनं कर्तुं न शक्नोमि।

अयं कार्यक्रमः सोपानम् अनुसोपानं आरोहति। मन्ये गतवर्षस्य अन्तिमे दिवसे अन्तिमे सोपाने अतिष्ठत् पूर्णतां प्राप्तं च।

अस्मिन् वर्षे किञ्चित् नूतनं कर्तव्यम्। अन्यानि सोपानानि आरोढव्यानि। गीतस्पर्धा अतीवलोकप्रिया अस्ति अहम् इच्छे तया सह मौलिकसंस्कृतगीतस्पर्धा अपि भवेत् इति।

ये अपि अस्य कार्यक्रमस्य आयोजकाः सन्ति तान् सर्वान् सहकर्मिणः अस्माकं वर्धापनम्।

 

२०१७-०१-०४ बुधवासरः (2017-01-04 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

अवकाशः अवसितः (Holidays are over)

Learn Sanskrit - Tue, 01/03/2017 - 16:33

यस्य अवकाशकालस्य समग्रवर्षे प्रतीक्षा भवति सः अवकाशकालः अवसितः। अद्य अहं कार्यालयम् प्रत्यागच्छम्। प्रायः नूतनवर्षस्य कार्यकालस्य प्रथमे दिवसे कतिपयाः सहकर्मिणः एव आगच्छन्ति किन्तु अद्य नैके सहकर्मिणः कार्यालये आसन्। किन्तु कार्यालये दुग्धं नासीत् तस्मात् चायपानं विना एव अखिलदिवसम् अक्षपयम्।

२०१७-०१-०३ मङ्गलवासरः (2017-01-03 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

शून्यतमः श्लोकः (zeroth shloka)

Learn Sanskrit - Mon, 01/02/2017 - 16:15

अर्जुन उवाच
प्रकृत्तिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव॥गीता १३.०॥
क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगः नाम त्रयोदशे अध्याये अयं श्लोकः सर्वेषु गीताप्रकाशनेषु न अस्ति। यस्मिन् संस्करणे अयं श्लोकः अस्ति तत्र अस्य श्लोकस्य क्रमसङ्ख्या शून्या एव अस्ति। अनेन श्लोकेन सह गीतायाः श्लोकसङ्ख्या एकाधिकसप्तशतम् (७०१) अस्ति किन्तु जनः सङ्ख्या सप्तशतं (७००) भवेत् इति वाञ्छति तस्मात् मन्ये अस्य श्लोकस्य सङ्ख्या शून्या अस्ति।

२०१७-०१-०२ सोमवासरः (2017-01-02 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

न भारतीयो नववत्सरोSयं तथापि सर्वस्य शिवप्रद स्यात् ।…

Learn Sanskrit - Mon, 01/02/2017 - 06:39

न भारतीयो नववत्सरोSयं
तथापि सर्वस्य शिवप्रद: स्यात् ।
यतो धरित्री निखिलैव माता
तत: कुटुम्बायितमेव विश्वम् ।।

मम मित्रेण प्रेषितः अयं श्लोकः अग्रे प्रेष्यते।


Categories: Learning Sanskrit

नूतनवर्षस्य अभिनन्दनानि (Greetings for the New Year)

Learn Sanskrit - Sun, 01/01/2017 - 04:27

ख्रिस्ताब्दस्य सप्तदशाधिकद्विसहस्रतमः वर्षः आरब्धः अस्ति। नूतनवर्षस्य भवद्भ्यः सर्वेभ्यः मम अभिनन्दनानि।
सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु न कश्चिद् दुःखभाग् भवेत्॥

२०१७-०१-०१ रविवासरः (2017-01-01 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

अखिलेशः नाम नाटकम् भीमः च (A drama called Akhilesh & BHIM)

Learn Sanskrit - Sat, 12/31/2016 - 08:36

अद्य मोदिना भीमः इति यन्त्रं लोकाय समर्पितम्। तत् ज्ञात्वा हृष्यामि।

मोदी कथयति निराशावादिभ्यः मां निकषा का अपि ओषधिः नास्ति किन्तु आशावादिभ्यः मां सकाशे नैके विचाराः सन्ति।

समाचाराः सन्ति उत्तरप्रदेशे अखिलेशमुलायमयोः मध्ये कलहः भवति इति। मुलायमसिंहयादवेन स्वपुत्रः अखिलेशः सपादलात् षड्वर्षेभ्यः निष्कासितः। कथं कोऽपि जनः भ्रातुः पक्षं धरेत् न तु स्वपुत्रस्य इति अहम् अवगन्तुं न शक्नोमि। मन्ये अयं कलहः अखिलेशस्य सपादले प्रभुत्वं स्थापनाय भवति। तत्वतः अयं कलहः नास्ति किन्तु एकं नाटकम् अस्ति यस्मिन् नाटके अखिलेशः सर्वान् पराजित्य दलस्य मूर्धनि स्थास्यति। इदं नाटकं तु लोकदर्शनाय तस्मै अखिलेशाय मुलायमविरचिता अग्निपरीक्षा अस्ति। अस्मिन् नाटके सः अखिलेशः स्वपितृव्यं पराजेष्यति इति पूर्वमेव लिखितम् अस्ति।

२०१६-१२-३१ शनिवासरः (2016-12-31 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

Pages

Subscribe to Sanskrit Central aggregator - Learning Sanskrit