Learning Sanskrit

ऋग्वेदः ( Sanskrit Essay on Rigveda)

संस्कृतनिबन्धः - Sat, 12/17/2016 - 10:42
ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक् । तादृशीनामृचां समूह एव ऋग्वेदः । यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था सा ऋगिति मीमांसकाः । स ऋग्वेदः सूक्तमण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः ।

Our app has full page Rigveda essay.
Download app here.
Navigate to Home> Ancient > Rigveda in our apps

Categories: Learning Sanskrit

पतञ्जलिः ( Sanskrit Essay on Patanjali)

संस्कृतनिबन्धः - Sat, 12/17/2016 - 10:41
भगवान् पतञ्जलिःयोगसूत्रस्य रचनाकारः । माहेश्वरसम्प्रदायान्तर्गतं पाणिनीयं नव्यव्याकरणंत्रिमुनि-व्याकरणम् इत्युच्यते ।

Our app has full page Patanjali essay.
Download app here.
Navigate to Home> Ancient > Patanjali in our apps

Categories: Learning Sanskrit

सिन्धुसंस्कृतिः (Sanskrit Essay on Indus Valley Civilisation )

संस्कृतनिबन्धः - Sat, 12/17/2016 - 10:40
सिन्धुखातसंस्कृतिः एका कांस्यकालसंस्कृतिः आसीत्। एषा संस्कृतिः १९२० तमे वर्षे पुरातत्वज्ञैः आविष्कृता । सा सिन्धु-सरस्वत्योः नदीतीरे अवर्धत।

Our app has full page essay on Indus Civilisation
Download app here.
Navigate to Home> Ancient > Civilisation in our apps

Categories: Learning Sanskrit

बाणभट्टः ( Sanskrit Essay on Banabhatta)

संस्कृतनिबन्धः - Sat, 12/17/2016 - 10:39
महाकविः बाणभट्टः गद्यकाव्यजगतः चक्रवर्ती । पद्यं वद्यं गद्यं हृद्यम् इति उक्तिः बाणस्य गद्यप्रबन्धारचनादनन्तरमेव लोकोक्तितामशिश्रियत् इति भाति ।

Our app has full page Banabhatta essay.
Download app here.
Navigate to Home> Ancient  > Banabhatta in our app
Categories: Learning Sanskrit

Ayurveda ( Sanskrit Essay on Ayurveda )

संस्कृतनिबन्धः - Sat, 12/17/2016 - 10:37
आयुर्वेदस्य इतिहासः वैदिककालादेव आरभ्यते। अतः पश्चात्सहस्रवर्षेभ्योऽपि प्राचीनोऽयं इतिहासः।

Our app has full page Ayurveda essay.
Download app here.
Navigate to Home> Ancient > Ayurveda in our app
Categories: Learning Sanskrit

Comparison and Superlative

दशकुमारचरिते पठितं मया - "सकलभूपालकुलस्य मध्ये तेजोवरिष्ठो गरिष्ठो भवान् अद्य ..." इति। मम छात्रा एका माम् अपृच्छत् - "श्रेयान्" इति शब्दः अपि एवं भवति किमिति। (उत्तरं लेखस्यान्ते वर्तते।) काञ्चन शब्दान् अनालोच्यैव उपयोजयामो वयम् दैनन्दिने संस्कृते।

वरिष्ठः गरिष्ठः इति यदा अपठम् तदा कुचेलोपाख्यानस्मरणम् अभूत् मनसि। कृष्णसखा कुचेलः ब्रह्मविद्वरिष्ठः इत्युक्तं श्रीशुकेन।

            कृष्णस्यासीत् सखा कश्चित् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः
            विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रयः॥
                                                        (श्रीमद्भागवतम् स्क० १० अ० ८० श्लो ६)

अत्र श्रीविद्यरण्यस्वामिना विरचिते जीवन्मुक्तिविवेके ब्रह्मवेत्तॄणामपि तारतम्यं विद्यते इति दर्शयति -

तदेव तारतम्यमभिप्रेत्य श्रूयते - *आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष
ब्रह्मविदां वरिष्ठः* - इति ।
अत्र चत्वारः प्रतीयन्ते - *ब्रह्मवित् *प्रथमः , *ब्रह्मविद्वरो
*द्वितीयः , *ब्रह्मविद्वरीयान्
*तृतीयो , *ब्रह्मविद्वरिष्ठः *चतुर्थः । त एते सप्तसु योगभूमिषु चतुर्थीं
योगभूमिमारभ्य क्रमेण भूमिचतुष्टयं प्राप्ता - इत्यवगन्तव्यम् । (source, because I have not had the opportunity to look at the original)
तरप् तमप् इति द्वौ प्रत्ययौ अतिशयार्थे उपयुज्येते। द्वयोः वस्तुनोः एकम् अतिशयेन वर्तते इति दर्शयतुं तरप् उपयुज्यते। वस्तूनां समूहे एकमेव अतिशयेन वर्तते इति विवक्षायां तमपि उपयुज्यते। उदाहरणाय -

अजः क्षिप्रः जन्तुः। सिंहोऽपि क्षिप्रः। अजसिंहयोः सिंहः क्षिप्रतरः। किन्तु सर्वेषु चतुष्पदेषु जन्तुषु चित्रव्याघ्रः (cheetah) क्षिप्रतमः।

इदमेव "ईयसुन् इष्ठन्" इति द्वाभ्यां प्रत्ययाभ्यामपि वक्तुं शक्यते। यथा -

अजः क्षिप्रः।
अजसिंहयोः सिंहः क्षेपीयान्।
सर्वजन्तुषु चित्रव्याघ्रः क्षेपिष्ठः।

श्रेयस् इति शब्दमञ्जर्यां दृष्टश्शब्दः वस्तुतः प्रशस्य + ईयसुन्, श्र आदेशेन, श्रेयस् इति प्रातिपदिकम्, श्रेयान् श्रेयांसौ श्रेयांसः इति शब्दप्रक्रिया च भवति।

मन्त्री प्रशस्यः।
राजामन्त्रिणोः राजा श्रेयान्।
सर्वेषु मनुष्येषु विद्वान् श्रेष्ठः।
Categories: Learning Sanskrit

ज्योतिषशास्त्रम् (Sanskrit Essay on Astrology)

संस्कृतनिबन्धः - Tue, 12/13/2016 - 18:13
ज्योतींषि ग्रहनक्षत्राणि अधिकृत्य प्रवर्तितं यच्छास्त्रं तन्नाम ज्योतिषमिति कथ्यते। इदं तु प्रत्यक्षं शास्त्रम् अस्ति। यतोहि अन्येषु शास्त्रेषु यथा विवादा: सन्ति तथा अत्र न सन्ति। सूर्यचन्द्रबुधशुक्रादिग्रहाणां गतिस्थित्यादीनां वर्णनम् अत्र भवति। एतेषां ग्रहाणां प्रत्यक्षदर्शनम् अस्माभि: क्रियते अत: शास्त्रमिदं प्रत्यक्षम् अस्ति इति सिध्यति। एतदतिरिक्ता अपि – लघुपाराशरी, बृहत्पाराशरी, जैमिनिसूत्रम्, भृगुसंहिता, मीनराजजातकप्रभृतय आर्षग्रन्थाः, लघुजातकम्, बृहज्जातकम्, सारावलिः, जातकाभरणम् जातकपध्दतिः , जातकसारः, जातकालङ्कारः, पदमजातकम्, होरारत्नम्, होराकौस्तुभम् इत्यादयः पुरुषप्रणीतग्रन्थाश्च शास्त्रमिदं समृध्दं कुर्वन्ति । केरलमतप्रतिपादका ग्रन्थाः, प्रश्नग्रन्थान्तराणि, रमलग्रन्थाः ताजिकग्रन्थाश्च अस्य शास्त्रस्य पोषका एव ।
असंख्याः ग्रहाः सन्ति, अन्यसौरमण्डलानि अपि भवितुम् अर्हन्ति इत्यादयः विचाराः भारतीये ज्योतिश्शास्त्रे रुढमूलाः सन्ति । ग्रहाणां स्थितिः, परस्पराकर्षणं, ग्रहणस्वरूपम् इत्यादयः अत्र विस्तरेण उक्ताः । कुजग्रहस्यस्वरूपं "चपलः सरक्तगौरः मज्जासारश्च माहेयः" इत्येवम् उक्तवान् अस्ति आचार्यः वराहमिहिरः । आधुनिकशास्त्रकाराः वदन्ति - "कुजस्य उपरि उग्रतुषारावरणम् अस्ति इत्यतः रक्तवर्णयुक्तधवलवर्णः तत्र दृश्यते" इति कुजः (भूमिपुत्रः) इति शब्दः एव तदग्रहे जीवसम्भाव्यतां प्रकाशयति । आधुनिकाः अपि एतत् एव वदन्ति खलु ? "सूर्यादीनां सञ्चातः भ्रममूलः", "ग्रहाणां स्वप्रकाशता नास्ति" इत्यादयः बहवः वैज्ञानिकाः अंशाः आर्यभटेन प्रतिपादिताः ।
Categories: Learning Sanskrit

संस्कृतवर्गः (Sanskrit Class)

Learn Sanskrit - Tue, 12/13/2016 - 13:26

केन्बराहिन्दूमन्दिरे प्रचलितः संस्कृतवर्गः अस्मै २०१६वर्षाय विरमति। नूतनवर्षे प्रथमे मङ्गलवासरे ३जनवरी२०१७तिथौ सायङ्काले सार्धषट्वादने वर्गः पुनः मेलिष्यति। तावत् शुभमस्तु।

२०१६-१२-१३ मङ्गलवासरः (2016-12-13 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

दत्तं प्रतिलिखितम् (Backed up data)

Learn Sanskrit - Mon, 12/12/2016 - 15:47

अद्य मया दत्तं प्रतिलिखितम्।

२०१६-१२-१२ सोमवासरः (2016-12-12 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

ज्वलिता प्रत्यागच्छत् (Jwalita returned)

Learn Sanskrit - Sun, 12/11/2016 - 15:42

एकसप्ताहपर्यन्तम् अत्र स्थित्वा आवयोः कन्या ज्वलिता अद्य सायङ्काले सिडनीनगरं प्रत्यागच्छत्। तस्याः गमनं मम हृदयं खण्डयति।

२०१६-१२-११ रविवासरः (2016-12-11 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

गीताजन्यन्ती (Gita Jayanti)

Learn Sanskrit - Sat, 12/10/2016 - 15:37

अद्य मन्दिरे वयं गीताजयन्ती इति उत्सवं अपालयाम। उत्सवे मम मित्रं जयशङ्करः अतिसुन्दरं प्रवचनम् अददात्। उत्सवः आनन्दकरः आसीत्।

२०१६-१२-१० शनिवासरः (2016-12-10 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

गुरुकं कार्यम् (Important Work)

Learn Sanskrit - Fri, 12/09/2016 - 10:07

अद्य अहम् एकं गुरुकं कार्यम् अकरवम्। मम सर्वाः सञ्चिकाः सर्वाणि सङ्क्रमकाणि च अहम् एकस्मिन् नूतने सङ्गणित्रे समारोपयम् (transferred)।

२०१६-१२-०९ शुक्रवासरः (2016-12-09 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

मा शुचः (Do not fear)

Learn Sanskrit - Thu, 12/08/2016 - 06:34

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः॥गीता १८.६६॥
मम प्रश्नः अस्ति शुचः इति कः लकारः। मन्ये मध्यमपुरुषः एकवचनम् अस्ति।

२०१६-१२-०८ गुरुवासरः (2016-12-08 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

गीतादर्शनम् (Gita Darshan)

Learn Sanskrit - Wed, 12/07/2016 - 15:41

शनिवासरे १०दिसेम्बर२०१६तिथौ श्रीमद्भगवद्गीताजयन्ती अस्ति। हिन्दूमन्दिरे इमां जयन्तीं परिपालयिष्यामः। सर्वे भक्ताः आमन्त्रिताः सन्ति। यदि भवान् गीताभ्यासं करोति तर्हि अस्माकं निवेदनम् अस्ति भवान् गीताविषये यत् चिन्तयति यत् भवतः गीतादर्शनम् अस्ति च तत् अस्मिन् कार्यक्रमे अन्यैः भक्तैः सह भजेत। भक्तानां प्रवचनाय प्रायः एकहोरावधिः अस्ति। यदि भवान् भजनं स्वीकरोति तर्हि प्रकाशवर्येण सह सम्पर्कं करोतु।
कार्यक्रमः अस्ति –
सायम् ६.३०-६.४५ पूजा
सायम् ६.४५-७.३० प्रवचनानि
सायम् ७.३०-७.४५ भजनानि
सायम् ७.४५-८.०० आरात्रिकम्
सायम् ८.०० प्रसादः

२०१६-१२-०७ बुधवासरः (2016-12-07 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

त्रिंशत्तमः वार्षिकोत्सवः (Thirtieth Anniversary)

Learn Sanskrit - Tue, 12/06/2016 - 14:10

अस्माकं केन्बराहिन्दूसमाजस्य स्थापना त्रिंशत् वर्षपूर्वम् अभवत्। तस्मात् आगामि-एप्रिलमासे समाजस्य त्रिंशत्तमः वार्षिकोत्सवः परिपालयिष्यामः। उत्सवे नैके कार्यक्रामः भविष्यति तेषां विवरणं यथाकालं सूचयिष्यामः।
उत्सवे समाजस्य इतिहासं प्रकाशयिष्यामः। तस्मै यदि भवतः सकाशे पूर्वतः कानिचित् भाचित्राणि सन्ति तर्हि तानि चित्राणि ददातु। पण्डितमहोदयम् अथवा समित्याः किमपि सदस्यं ददातु।
उत्सवं यावत् सर्वेषां आजीवनसदस्यानां वंशावलिं अमात्यवृत्तान्तम् अपि संग्रहीष्यामः। वयं सर्वान् आजीवनसदस्यान् निवेदयामहे स्ववंशावलिं अमात्यवृत्तन्तं च सङ्गृह्य पण्डितमहोदयम् अथवा समित्याः किमपि सदस्यं १फरवरी२०१७तिथौ पूर्वं ददातु।

२०१६-१२-०६ मङ्गलवासरः (2016-12-06 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

अश्वः धरति (Horse holds)

Learn Sanskrit - Mon, 12/05/2016 - 16:30

इयं कथा मया धातुनामानि स्मरणाय कल्पिता।
अश्वः पुस्तकं धरति। सिंहः अश्वात् पुस्तकं हरति। हस्ती सिंहम् अपहरति। मूषकः सिंहात् पुस्तकम् आहरति अश्वम् उपहरति च। सिंहः मूषकं प्रहरति। श्वानः सर्वान् संहरति मूषकं परिहरति च। मूषकः व्यवहरति अश्वः श्वानेन सह व्याहरति च। जनः मृगाणां प्रीतिम् उदाहरति।

२०१६-१२-०५ सोमवासरः (2016-12-05 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

मूषकः नमति (A mouse bows)

Learn Sanskrit - Mon, 12/05/2016 - 16:18

इयं कथा मया धातुनामानि स्मरणाय कल्पिता।
मूषकः नमति। उपनेत्राभ्यां पठति। ध्वनिवर्धकेन वदति। तावत् एकः बिडालं दृष्ट्वा मूषकः धावति। मार्गे भोजनं दृष्ट्वा मूषकः खादति। बिडालः पादकन्दुकेन क्रीडति। मूषकः अन्यैः मूषकैः सह खेलति। पादकन्दुकः बालकः भवति। बालकः जपति। तत् दृष्ट्वा बिडालः हसति तस्य बालकस्य परितः भ्रमति च। बालकः चलति। तस्मात् बिडालः त्यजति। बालकः मूषकेन सह भोजनम् पचति। बिडालः भोजनम् रक्षति। भोजने अन्ये मूषकाः जीवति। भोजने गृहेषु मूषकाः वसन्ति। बिडालः मूषकान् वाञ्छति। मूषकाः बिडालं भजन्ति। अन्ते ते सर्वे मिलित्वा जल्पन्ति।

२०१६-१२-०४ रविवासरः (2016-12-04 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

रोचकचर्चा (Interesting Discussion)

Learn Sanskrit - Sun, 12/04/2016 - 04:32

इदानीम् अहं कापि ओस्ट्रेलियावासीं महिलां हिन्दीभाषां पाठयामि। सा महाप्राणव्यञ्जनानाम् उच्चारणं सम्यग् न कर्तुं शक्नोति। अद्य अस्माकं संस्कृताभ्यासवर्गे अस्याः समस्यायाः किं समाधानम् अस्ति इति मया पृष्टम्। तत् परं तस्मिन् विषये रोचकचर्चा अभवत् यस्मात् अहं बहु ज्ञानम् अप्राप्नवम्।

२०१६-१२-०३ शनिवासरः (2016-12-03 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

अनुज्ञासम्मेलनम् (Farewell)

Learn Sanskrit - Sat, 12/03/2016 - 07:55

अद्य मम सहकर्मिणे ईयनपीटरसनवर्याय अस्माकं विभागेन अनुज्ञासम्मेलनम् आयोजितम्। सः अस्माकं शोधक्षेत्रे समग्रविश्वे धूरि तिष्ठति। तेन मम बहु साहाय्यं कृतम्। सः केन्बरानगरे एव ओस्ट्रेलियाराष्ट्रीयविश्वविद्यालयं गच्छति। आवयोः मिथः निर्देशितः एकः शोधछात्रः अस्ति तस्मात् आवां किञ्चित् कालाय मिलित्वा कार्यं करिष्यावः। तस्य अनुज्ञा मां दुःखीकरोति।

२०१६-१२-०२ शुक्रवासरः (2016-12-02 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

प्रत्यागच्छम् (Returned)

Learn Sanskrit - Sat, 12/03/2016 - 07:26

गत रविवासरे अहं दिव्यांशुना सह मेल्बोर्ननगरम् अगच्छम्। तत्र स्मार्ट-ग्रिड इति विषये एकम् उपवेशनम् आसीत्। उपवेशने प्रायः त्रिशतम् जनाः आसन्। अस्य उपवेशनस्य कार्यसमित्याः अहम् एकं सदस्यम् आसीत् च। मया तत्र चत्वारि शोधपत्राणि प्रस्तुतीकृतानि। ततः अद्य सायम् अहं केन्बरानगरं प्रत्यागच्छम्।

२०१६-१२-०१ गुरुवासरः (2016-12-01 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

Pages

Subscribe to Sanskrit Central aggregator - Learning Sanskrit