Learn Sanskrit

Subscribe to Learn Sanskrit feed Learn Sanskrit
Learn Sanskrit while blogging
Updated: 16 hours 32 min ago

ओषधीरस्मा (Medicine for this)

Fri, 07/22/2016 - 08:39

अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम्।
आऽवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये॥

अयं मम बोधनार्थम् अनुवादस्य प्रयासः अस्ति। अयं तु न सम्यग् अनुवादः। त्रुटयः क्षम्यन्ताम्।
आश्वावतीम् like a horse, सोमावतीम् like the juice soma, ऊर्जयन्तीम् increaser of energy, उदोजसम् increasing the vitality, आ come वित्सि take, ओषधीः herbs, अस्मा (अस्मै -> अस्मा, एचोऽयवायावः॥६.१.७८॥ लोपः शाकल्यस्य॥८.३.१९॥) for this, अरिष्टतातये well-being.
विद्लृ लाभे तुदादिगणीयः सकर्मकः अनिट् उभयपदी धातुः। वित्सि इति लट्लकारः मध्यमपुरुषः एकवचनम् इति।

२०१६-०७-२२ शुक्रवासरः (2016-07-22 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

परिवेषयति (Serves)

Thu, 07/21/2016 - 17:53

सः तस्मै भोजनं परिवेषयति। यजमानः तम् आदरेण श्रद्धया च परिपृच्छय तदिष्टं तस्मै परिवेषयति।
विषुँ सेचने परस्मैपदी सकर्मकः सेट् धातुः अस्ति।
अत्र परिवेषयति इति णिजन्तप्रयोगः। कथम्?

२०१६-०७-२१ गुरुवासरः (2016-07-21 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

नूतनः संस्कृतवर्गः (New Sanskrit Class)

Wed, 07/20/2016 - 11:59

अत्र केन्बरानगरे हिन्दूमन्दिरे एकः नूतनः संस्कृतवर्गः गतसोमवासरे १८जुलै२०१६तिथौ आरब्धः। ये छात्राः संस्कृतं न जानन्ति किन्तु देवनागरीलिपिम् एकां भारतीयभाषां च जानन्ति तेभ्यः अयं वर्गः अस्ति। अस्मिन् वर्गे संस्कृतशिक्षणं श्रीअरविन्दाश्रमेण प्रकाशिताभ्यां द्वाभ्यां पुस्तकाभ्यां भविष्यति। ते पुस्तके स्तः सरलसंस्कृतसरणिः प्रथमभागः द्वितीयभागश्च इति।

२०१६-०७-२० बुधवासरः (2016-07-20 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

वार्तावली – An Open Letter

Tue, 07/19/2016 - 11:36

सुनीलवर्य अन्यसंस्कृतमित्राणि च,

नमो नमः| भवद्भ्यः अभिनन्दनानि| वार्तावलीकार्यक्रमः गच्छते काले अधिकाधिकः आनन्ददायकः भवति| अर्धहोरावधिः कुत्र गच्छति न जाने| इदानीं कार्यक्रमे विज्ञापनानि दीयते तस्मात् अहम् ऊहे दर्शकानां सङ्ख्या वर्धते इति। सः तु आनन्दविषयः। दर्शकसङ्ख्या सततं वर्धेत इति अस्माकं शुभाशयाः। भवान् जानाति अहं भवतः सर्वान् आद्रिये इति। अहं भवतः प्रशंसकः अपि अस्मि। भवान् जानाति अर्धहोरावधिः वार्तावलीकार्यक्रमाय कियत् न्यूनावधिः अस्ति इति। तस्मात् यत् किमपि तस्मिन् मध्ये आगच्छति मह्यं न रोचते। १६जुलै२०१६तिथौ प्रसारितः वार्तावलीकार्यक्रमः मया दृष्टः। साक्षात्कारे हिन्दीभाषा प्रयुक्ता आसीत्। तत् अहं न सोढुं शक्नोमि। अर्धहोरावधिः न्यूना एव तस्मिनवधौ संस्कृतश्रवणस्य आनन्दः यावत् जागर्ति तावत् हिन्दीभाषा तस्य आनन्दस्य खण्डनं करोति।  तं कठोराघातम् अहं सोढुं न शक्नोमि। मन्ये ये विचाराः तस्मिन् साक्षात्कारे चिन्तिताः ते श्रवणार्हाः सन्ति किन्तु कथं कोऽपि प्रवाचकः साक्षात्कारस्य संवादम् अनुवाद्य संस्कृतभाषायां न कथयति? संस्कृतं विहाय कापि भाषा तस्मिन् कार्यक्रमे न उचिता। मन्ये संवादस्य समासलेखः चीररुपेण संस्कृतभाषायां दूरदर्शनपटे दृष्टुं शक्यते किन्तु तत् तु न संस्कृतश्रवणं समम् आनन्दं ददाति। तत् परं अस्य कार्यक्रमस्य नैके श्रोतारः दर्शकाः च भवेयुः ये हिन्दीभाषाम् अथवा आङ्ग्लभाषां न जानन्ति तथा कथं तयोः भाषयोः प्रयोगः? सम्प्रति वार्ताः श्रूयन्ताम् इति डीडीन्यूजवार्ता प्रसारणे अस्मिन् इति वार्तावली इति च अस्मभ्यम् अतीव रोचन्ते। प्राधान्यतया भवतां प्रयुक्ता भाषा शब्दचयनं च रोचेते तस्मात् कथं तत् श्रवणं वर्धेत इति विचिन्त्य इमं सन्देशं प्रेषयामि। प्रार्थयामहे मा अन्यथा चिन्तयतु। लेखने त्रुटयः श्रम्यन्ताम्। इति भवदीयः हिमांशुः २०१६-०७-१९ मङ्गलवासरः (2016-07-19 Tuesday)
Categories: Learning Sanskrit

गौः (Cow or Bull)

Mon, 07/18/2016 - 02:23

गो (ओकारान्तः पुँल्लिङ्गः)
गौः गावौ गावः
गाम् गावौ गाः
गवा गोभ्याम् गोभिः
गवे गोभ्याम् गोभ्यः
गोः गोभ्याम् गोभ्यः
गोः गवोः गवाम्
गवि गवोः गोषु
हे-गौः हे-गावौ हे-गावः

२०१६-०७-१८ सोमवासरः (2016-07-18 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

गोपुत्राः (Young Bulls)

Sun, 07/17/2016 - 11:08

मम मित्रं राधाकृष्णशर्मा महोदयः परह्यः एकां महतीं समस्याम् अवर्णयत्। सः गोरक्षाहेतवे गोशालां पालयति। तस्यां गोशालायां प्रायः पञ्चाशत्शताः (50-to-100) गावः सन्ति। गोशालायाः पालने नैकाः समस्याः आगच्छन्ति। प्रथमं तु सः न जानाति कुतः कदा च रक्षणार्थं गावः आगच्छन्ति। गोरक्षकाः यदा खट्टिकतः गाः विमुञ्चन्ति तदा तान् गाः ते अस्यां गोशालायां आनयन्ति। तस्मात् कदापि कति गावः भविष्यन्ति इति ते न जानन्ति।
तत् परं विधर्मिणः गोशालातः गाः चोरयन्ति। तासां गवां विमोचनं इति तत् अपि महती समस्या अस्ति।
इमाः समस्याः तु गोशालायाः पालने सन्ति किन्तु तस्याम् उपरि गोरक्षणे एका अन्या महत्तमा समस्या अस्ति।
ये गोपुत्राः जायन्ते तेषां किं करणीयम्? धेनवः तु अनेकानि कार्याणि कुर्वन्ति तस्मात् जनाः धेनूः पालयन्ति किन्तु गोपुत्रेभ्यः इदानीं किमपि कार्यं नास्ति। कृषिक्षेत्रे कर्षित्राणाम् उपयोगः भवति। कृषिकार्ये कोऽपि वृषभं न उपयुनक्ति तस्मात् यावत् गोपुत्रः जायते तावत् एव ते कमपि गोपुत्रं ददति विक्रीणन्ति वा तस्मात् गोपुत्रस्य रक्षणं महत्तमा समस्या अस्ति।
अपि अस्ति अस्याः समस्यायाः किमपि समाधानम्? यावत् मया तत् श्रुतं तावत् मम मनः पीडयति। किं करणीयम्। कृपया समाधानं सूचयतु।

२०१६-०७-१७ रविवासरः (2016-07-17 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

प्रत्यागताः (They Returned)

Sat, 07/16/2016 - 17:39

मे प्रतिभाति मम अमात्याः चिरकालम् उषित्वा अस्माकं गृहात् अद्य प्रत्यागताः। गत त्रिमासावधौ अहं मम भार्यया सह 3rd Rock from the Sun इति चलचित्रधारावाहिकं पश्यामि स्म। सः धारावाहिकः पञ्चदशपूर्वं समाप्तः किन्तु आवां नेट्फ्लिक्स-माध्यमेन इदानीम् एव अपश्याव। प्रतिदिनम् आवाम् एकं प्रकरणं अपश्याव। अद्य तस्य अन्तिमं प्रकरणम् आसीत्।
अस्मिन् धारावाहिके चत्वारः जनाः अन्यात् ग्रहात् पृथिव्यां आगच्छन्ति। तान् पृथिव्यां निवसतः जनाः विचित्राः सन्ति इति तेभ्यः प्रतिभाति। अन्तिमे प्रकरणे ते स्वग्रहं प्रत्यागच्छन्ति।
ते त्रिमासावधौ अस्माकम् अमात्याः इव गृहे आसन्। तेषां प्रत्यागमनं मां दुःखीकरोति।

२०१६-०७-१६ शनिवासरः (2016-07-16 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

फ्रांसदेशे नीसनगरे आक्रमणम् (Attack in Nice, France)

Fri, 07/15/2016 - 17:11

फ्रांसीयक्रान्त्याः उद्घोषणम् आसीत् स्वायत्तम्-समत्वम्-भ्रातृत्वम् इति। ह्यः तस्य क्रान्त्याः संवत्सरः आसीत् च। दुर्भाग्यवशात् अस्मिन् एव दिवसे एकस्मिन् आक्रमणे नीसनगरे अशीतिः जनाः मृत्युं गताः।
श्रीअरविन्दः अलिखत् विश्वे कोऽपि समाजः नास्ति यः सर्वान् त्रीन् अभिप्रायान् असाध्नोत्। यत्र स्वायत्तम्-समत्वम् अस्ति तत्र भ्रातृत्वं नास्ति। यत्र समत्वम्-भ्रातृत्वम् अस्ति तत्र स्वायत्तं नास्ति।

२०१६-०७-१५ शुक्रवासरः (2016-07-15 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

दीक्षान्तसमारोहः (Graduation Ceremony)

Thu, 07/14/2016 - 08:30

अद्य आवयोः कन्यायाः शुचितायाः दीक्षान्तसमारोहः आसीत्। सा मञ्चे आरुह्य कुलपति-गेरेथ-एवान्स्-वर्यस्य हस्ताभ्यां स्वपदवीम् अप्राप्नोत्। तस्याः शिक्षा International Relations and Development Economics इति विषये आसीत्। सा Australian National University इति विश्वविद्यालयात् स्नातकोत्तर-उपाधिम् अवाप्नोत्।

२०१६-०७-१४ गुरुवासरः (2016-07-14 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

शासुँ अनुशिष्टौ (shaas to teach)

Wed, 07/13/2016 - 07:31

शासुँ अदादिगणीयः परस्मैपदी सेट् धातुः अस्ति।
लट्लकाररूपाणी
शास्ति शिष्टः शासति
शस्सि शिष्टः शिष्ट
शास्मि शिष्वः शिष्मः
लृट्लकाररूपाणी
शासिष्यति शासिष्यतः शासिष्यन्ति
शासिष्यसि शासिष्यथः शासिष्यथ
शासिष्यामि शासिष्यावः शासिष्यामः
जक्षित्यादयः षट्॥६.१.६॥ इति सूत्रेण जक्ष् जागृ दरिद्रा चकासृँ शासुँ दिधीङ् वेवीङ् इति धातूनाम् अभ्यस्त-सञ्ज्ञा भवति। अदभ्यस्तात्॥७.१.४॥ इति सूत्रेण शासति इति रूपं भवति।
पश्यतु – http://avg-sanskrit.org/2012/09/11/शिष्यम्-mas/

२०१६-०७-१३ बुधवासरः (2016-07-13 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

https twitter com NarendraModiSa What’s the story with…

Wed, 07/13/2016 - 05:53

https://twitter.com/NarendraModiSa – What’s the story with this tweeter handle of Narendra Modi?


Categories: Learning Sanskrit

महिमन् (Greatness)

Tue, 07/12/2016 - 05:45

चक्रधर-नौटियाल-हंस-शास्त्रीमहोदयः बृहद्-अनुवाद-चन्द्रिका इति ग्रन्थे लिखति यह शब्द हिन्दी में स्त्रीलिङ्ग है, किन्तु संस्कृत में पुँल्लिङ्ग इति।
महिमा महिमानौ महिमानः
महिमानम् महिमानौ महिम्नः
महिम्ना महिमभ्याम् महिमभिः
महिम्ने महिमभ्याम् महिमभ्यः
महिम्नः महिमभ्याम् महिमभ्यः
महिम्नः महिम्नोः महिम्नाम्
महिम्नि-महिमनि महिम्नोः महिम्नाम्
हे-महिमन् हे-महिमानौ हे-महिमानः
शास्त्रीजी लिखते हैं – इसी प्रकार सीमन् (चौहदी – स्त्रीलिङ्ग), मूर्धन् (शिर), गरिमन् (बडप्पन), अणिमन् (छोटापन), लघिमन् (छोटापन), शुक्लिमन् (सफेदी), कालिमन् (कालापन), अश्वत्थामन्, द्रढिमन् (मजबूती), इत्यादि अन्नन्त पुँल्लिङ्ग शब्दों के रूप चलते हैं।

२०१६-०७-१२ मङ्गलवासरः (2016-07-12 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

गुरुपूर्णिमा (Guru Purnima)

Mon, 07/11/2016 - 17:18

गुरुपूर्णिमापर्व बुधवासरे २०जूलै२०१६तिथौ अस्ति। गुरोः महिमां को न जानाति। परा विद्यापि गुरोः कृपया विना प्राप्तुं न शक्यते। मातापितरौ प्रभृति विद्यालये महाविद्यालये विश्वविद्यालये च अस्मभ्यं नैके गुरवः वर्तन्ते। तेषाम् उपकारः कथं विस्मरणीयः। कथ्यते च –
एकमेवाक्षरं यस्तु गुरुः शिष्यं प्रबोधयेत्।
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यत् दत्त्वा च अनृणी भवेत्॥
परा विद्या गुरोः विना नास्ति तत् कथम् अपरा विद्या। श्रूयते च – गुरुकृपा हि केवलं शिष्यपरं मङ्गलम्। अपरं च –
ध्यानमूलं गुरोर्मूर्तिः पूजामूलं गुरोः पदम्।
मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मोक्षमूलं गुरोः कृपा॥
मन्दिरे गुरुपूर्णिमापर्वणि गुरून् पूजयिष्यामः। भवद्भ्यः निवेदयामः कृपया स्वगुरोः प्रतिमां मन्दिरे आनयन्तु। वयं पण्डितमहोदयस्य निर्देशनेन स्व स्व गुरुं पूजयिष्यामः। पूजा सप्तवादनात् सार्धसप्तवादनपर्यन्तं भविता तत् अनन्तरम् आरतिः अन्ते भोजनप्रसादभाजनम्। कृपया आगच्छन्तु।

२०१६-०७-११ सोमवासरः (2016-07-11 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

अनुसन्धाने (To Search)

Sun, 07/10/2016 - 06:41

त्रयः धातवः अनुसन्धाने इति अर्थे उपयोक्तुं शक्यते। मृग अन्वेषणे चुरादिगणीयः आत्मनेपदी सेट् धातुः, गवेष मार्गणे चुरादिगणीयः उभयपदी सेट् धातुः, अनु + इष् गतौ दिवादिगणीयः परस्मैपदी सेट् धातुः।
अहं रत्नान् मृगये। अहं गृहे मम पुस्तकं गवेषये। सा बालकानां कृते भोजनं गवेषयते। सः कुञ्चिकां गवेषयति। अहं सत्यम् अन्वेष्यामि। सः मार्गम् अन्वेष्यति।
उपरि दत्तं धातुत्रयं सेट् अस्ति। तस्मात् मृगितं मृगयितुं मृगयित्वा गवेषितं गवेषयितुं गवेषयित्वा अन्वेषितम् अवेषितुम् अन्वेषित्वा।

२०१६-०७-१० रविवासरः (2016-07-10 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

डुधाञ् धारणपोषणयोः (dhaa – to hold, to nourish)

Sat, 07/09/2016 - 17:35

लट्लकाररूपाणि
दधाति धत्तः दधति
दधासि धत्थः धत्थ
दधामि दध्वः दध्मः
लोट्लकाररूपाणि
दधातु धत्ताम् दधतु
धेहि धत्तम् धत्त
दधानि दधाव दधाम
लङ्लकाररूपाणि
अदधात् अधत्ताम् अदधुः
अदधाः अधत्तम् अधत्त
अदधाम् अदध्व अदध्म
विधिलिङ्लकाररूपाणि
दध्यात् दध्याताम् दध्युः
दध्याः दध्यातम् दध्यात
दध्याम् दध्याव दध्याम

२०१६-०७-०९ शनिवासरः (2016-07-09 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

उत्सूयते (Celebrates)

Thu, 07/07/2016 - 19:31

उत्सूत उत्सूयते वा हर्षमित्युत्सवो महः इति उपसर्गार्थचन्द्रिका।
षूङ् प्राणिप्रसवे इति दिवादिगणीयः धातुः, षूङ् प्राणिगर्भविमोचने इति अदादिगणीयः धातुः।
अहं जगन्नाथरथयात्रां उदसूये। सः होलिकां उत्सूयते। ते दीपावलीपर्व उदसूयन्ते।
उद्-षूङ् दिवादिगणे रूपाणि
लट्लकाररूपाणि
उत्सूयते उत्सूयेते उत्सूयन्ते
उत्सूयसे उत्सूयेथे उत्सूयध्वे
उत्सूये उत्सूयावहे उत्सूयामहे
लोट्लकाररूपाणि
उत्सूयताम् उत्सूयेताम् उत्सूयन्ताम्
उत्सूयस्व उत्सूयेथा उत्सूयध्वम्
उत्सूयै उत्सूयावहै उत्सूयामहै
लङ्लकाररूपाणि
उदसूयत उदसूयेताम् उदसूयन्त
उदसूयथाः उदसूयेथाम् उदसूयध्वम्
उदसूये उदसूयावहि उदसूयामहि
विधिलिङ्लकाररूपाणि
उत्सूयेत उत्सूयेयाताम् उत्सूयेरन्
उत्सूयेथाः उत्सूयेयाथाम् उत्सूयेध्वम्
उत्सूयेय उत्सूयेवहि उत्सूयेमहि

२०१६-०७-०८ शुक्रवासरः (2016-07-08 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

अभियोक्तव्याः (Should be Charged)

Thu, 07/07/2016 - 08:34

चिलकोटायोगस्य विवरणम् ह्यः प्रकाशितम्। मन्ये तस्य विवरणस्य आधारे जोर्ज-टोनी-जोन-समुदयः युद्धापराधाय अभियोक्तव्यः अनन्तरम् अन्ताराष्ट्रीय-न्यायालये व्यवहारदर्शनं (trial) च कर्तव्यम्। तेषु अनेकलक्षजनानां वधस्य उत्तरदायित्वम् अस्ति।

Picture sourced from here.

२०१६-०७-०७ गुरुवासरः (2016-07-07 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

जगन्नाथयात्रा (Lord Jagannath Yatra)

Wed, 07/06/2016 - 19:18

अद्य अस्माभिः मन्दिरे जगन्नाथयात्रापर्व अपाल्यत। प्रायः शत् जनाः उत्सवे आसन्।

२०१६-०७-०६ बुधवासरः (2016-07-06 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

अवकाशः (Leave)

Tue, 07/05/2016 - 18:59

अद्य अहं गदी आसम् तस्मात् कार्यालयं न अगच्छम्। गृहे स्थित्वा व्यश्राम्यम्।

२०१६-०७-०५ मङ्गलवासरः (2016-07-05 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

आमयः निगृहणाति (Sickness gets hold)

Mon, 07/04/2016 - 18:44

कार्यालये अद्य मम प्रकोष्ठः हिमवत् आसीत्। तस्मात् माम् आमयः दृढेन न्यगृहणात्। अहम् अनवरतं क्षौमि (sneeze)। क्षुत् न विरमति। मन्ये इदानीं मया स्वप्तव्यम्।

२०१६-०७-०४ सोमवासरः (2016-07-04 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

Pages