Learn Sanskrit

Subscribe to Learn Sanskrit feed Learn Sanskrit
Learn Sanskrit while blogging
Updated: 6 months 5 hours ago

नरेन्द्रमोदिप्रतिकायदहनम् (Burning Narendra Modi’s Effigy)

Thu, 10/13/2016 - 06:14

समाचारः अस्ति जवाहरलालनेहरुविश्वविद्यालयस्य छात्राः दशहरापर्वणि नरेन्द्रमोदिप्रतिकायदहनम् अकुर्वन्। मन्ये तत् युक्तम् एव। मत्सम मोदिप्रशंसकेभ्यः इदं न दुःखकारणं भवेत्। छात्राः नागरिकाः स्वमतं येनकेनप्रकारेण प्रगटीकुर्युः इति मम मतम् अस्ति। अभिप्रायं स्वमतं स्वेच्छां च व्यक्तीकरणे का अपि बाधा न भवेत् इति मम मतम्। सर्वे स्वाधीनतया मुक्तरूपेण आचरेयुः वदेयुः च इति मम मतम्। विचाराणां मुक्तादानप्रदानं समाजाय अनिवार्यम् अस्ति। विचाराणां निरोधः समाजे रोगकारणम् एव। मुक्तः समाजः एव अनामयः समाजः भवति।

२०१६-१०-१३ गुरुवासरः (2016-10-13 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

धन्यवादः (Thank You)

Wed, 10/12/2016 - 16:50

नमांसि। केन्बराहिन्दूसमाजेन मन्दिरे गतदशदिवसपर्यन्तं नवरात्रपर्व दशहरापर्व च हर्षोल्लासेन परिपालितम्। पर्वणि दूर्गापूजा गरबानृत्यं भोजनप्रसादः इद्यादयः नैकानि इष्टानि कर्माणि अभवन्।
ये सर्वे भक्ताः मन्दिरे नवरात्रपर्वणः दशहरापर्वणः च आयोजने साहाय्यम् अकुर्वन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः। ये सर्वे भक्ताः मन्दिरे नवरात्र-दशहरा-उत्सवे मन्दिरम् आगम्य भागं समभजन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः च धन्यवादान् व्याहरामः।
दशदिवसपर्वणि प्रत्येकस्मिन् दिवसे मन्दिरे भक्ताः भोजनप्रसादं समभजन्। ये सर्वे भक्ताः भोजनप्रसादं पचने पाकशालां मार्जने पात्राणि प्रक्षालने करसेवाम् अकुर्वन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः।
अस्माकं वार्ताहरः संश्रावयति दशहरापर्वणि प्रायः सप्तशतं भक्ताः रावणदहनसमये आसन्। मन्यामहे सर्वे भक्ताः हर्षोल्लासेन पूरिताः अभवन्।
सर्वे भक्ताः धन्यवादार्हाः सन्ति किन्तु विशेषत्वे केचन् भक्ताः धन्यवादार्हाः सन्ति।
प्रथमे आदरणीयाः अस्माकं प्रियाः पण्डिताचार्यप्रकाशपाण्डेयमहाभागाः धन्यवादार्हाः। सः अस्य पर्वणः प्राणः आसीत्। तेभ्यः पण्डितेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः।
गरबानृत्ये सुरवृन्दः इति नाम आख्याताः कलाकाराः गुर्जरप्रदेशात् अत्र आगम्य गानं वादनं च अनुष्ठितवन्तः। तेभ्यः कालाकारेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः। तं कलाकारवृन्दम् अत्र आनयनाय केन्बरागुर्जरसमाजाय धन्यवादान् व्याहरामः।
रावणस्य प्रतिमायाः दानाय ओस्ट्रेलियाहिन्दूपरिषदे धन्यवादान् व्याहरामः।
अस्मिन् उत्सवे नैके भक्ताः साहाय्यम् अकुर्वन् तस्मात् तेषां सर्वेषां भक्तानां नाम्नां सूचनम् अनेकानि नामानि विस्मृत्य विना कर्तुं न शक्नुमः तस्मात् भक्तानां नामानि अत्र न उद्घोषयामः। क्षम्यताम्।
अन्ते पुनः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादः।

Dashehara Canberra 2016

Dashehara Canberra 2016

A wonderful video of Ravan Dahan – https://www.facebook.com/himanshu.pota/videos/10154608864714660/?l=1347102111319939809

२०१६-१०-१२ बुधवासरः (2016-10-12 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च॥२।३।३५॥ (Far and close accusative case)

Tue, 10/11/2016 - 05:28

दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च॥२।३॥३५॥ अपि अस्मात् सूत्रेण इदं लेखितुं शक्यते?
ग्रामं ग्रामेण ग्रामात् ग्रामस्य ग्रामे वा पुरतः नदी अस्ति।
ग्रामं ग्रामेण ग्रामात् ग्रामस्य ग्रामे वा पृष्ठतः सरोवरम् अस्ति।

२०१६-१०-११ मङ्गलवासरः (2016-10-11 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

अङ्गुलयः (Fingers)

Mon, 10/10/2016 - 16:16

अङ्गुष्ठस्य निकषा अङ्गुलिं तर्जनी इति कथ्यते। तर्जन्याः निकषा अस्ति मध्यमा तत् परम् अनामिका अन्ते अस्ति कनिष्ठा कनीनिका वा।

२०१६-१०-१० सोमवासरः (2016-10-10 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

हलयन्त्रम् (Tractor)

Sun, 10/09/2016 - 15:37

इदानीं सर्वे कृषिकार्ये हलयन्त्रम् उपयुञ्जते तस्मात् तस्मिन् कार्ये वृषभाणां कोऽपि उपयोगः नास्ति।
युङ्क्ते युञ्जाते युञ्जते
युङ्क्षे युञ्जाथे युङ्ग्ध्वे
युञ्जे युञ्ज्वहे युञ्ज्महे
युज् धातुः उभयपदी रुधादिगणीयः धातुः अस्ति।

२०१६-१०-०९ रविवासरः (2016-10-09 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

आरम्भः (Beginning)

Sat, 10/08/2016 - 10:30

अस्माकं संस्कृतवर्गे नरेन्द्रवर्यः एकः छात्रः अस्ति। द्विमासपूर्वं वर्गः आरब्धः। वर्गः प्रतिसप्ताहे मङ्गलवासरे एकहोरावधये एकवारं मिलति। गत मङ्गलवासरे अहं व्यैक्षे (I observed) नरेन्द्रवर्यः अनुभवति अहम् इदं न बोधामि इति। सः विभक्तिपाठे किञ्चित् भ्रमितः अभवत्। सः आगमिमङ्गलवासरे भारतं गमिष्यति। मया चिन्तितं यदि सः किमपि न बोधामि इति विचिन्त्य भारतं गमिष्यति तर्हि सः प्रत्यागमनात् परं वर्गे न आगमिष्यति। तस्मात् तस्य गमनस्य पूर्वम् एव मया तेन सह चर्चितव्यं प्रारम्भे भाषाशिक्षणम् असुकरं प्रतिभाति किन्तु गच्छते काले सुकरं भविष्यति इति।
अद्य रात्रौ सः मन्दिरे आसीत्। अहं तम् आहूत्य चर्चायै बहिः अनयम्। अहम् अकथयं निरुत्साहितः मा भवतु इति। सः उदतरत् अहम् अपि इदम् एव चिन्तयामि इति। सः अकथयत् ह्यः मम मनसि बाल्यकाले श्रुता एका कथा स्फुरिता। कथा अस्ति –
एकेन व्याधेन एकः शुकः निगृहीतः। तेन व्याधेन सः शुकः एकस्मिन् कक्षे पिहितः। कक्षः कर्पासेन पूरितः आसीत् च। कक्षे शुकाय उड्डयनाय अत्यल्पः अवकाशः आसीत्। सः शुकः व्याधं प्रार्थितवान् मां मुञ्चतु इति। व्याधः उदतरत् यदा त्वम् अस्य सर्वस्य कर्पासस्य पिञ्जनम् करिष्यसि तदा अहं त्वां मुञ्चयिष्यामि इति। सः शुकः दुःखितः अभवत् तेन हताशेन शुकेन व्याधः पौनःपुन्येन प्रार्थितः किन्तु व्याधेन स्वनिर्णयं न ऊहितम्। अन्ते शुकस्य मनसि एकः विचारः आगच्छत् यदि अहम् आरम्भं न करिष्यामि तर्हि कथं कर्पासस्य पिञ्जनं पूर्णं करिष्यामि तस्मात् मया अचिरं कार्यम् आरब्धव्यम् इति।
नरेन्द्रवर्यः अकथयत् न जानामि कथं बाल्यकाले श्रुता इयं कथा इदानीं मम मनसि स्फुरिता किन्तु मन्ये संस्कृतशिक्षणाय प्रेरणां दातुं स्फुरिता इति। विचित्रः संयोगः अस्ति मम मनसि नरेन्द्रवर्यस्य मनसि च मिथः एकः एव विचारः आगच्छत् इति।

२०१६-१०-०८ शनिवासरः (2016-10-08 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

अंशभागी नरेन्द्रमोदी (Agent Narendra Modi)

Fri, 10/07/2016 - 05:37

मम आचर्यः माम् उपालम्भयति यतो हि अहं भारतस्य सर्वानां समस्यानां विश्लेशणम् अंशभागी इति दृष्टिगतेन (theory, doctrine) एव करोमि। ह्यः अजानम् अस्मिन् पद्धत्याम् अहम् एकलः नास्मि। राहुलवर्यः अपि अस्मिन् दृष्टिगते श्रद्धां धरतिhttp://www.timesnow.tv/india/video/rahuls-controversial-khoon-ki-dalali-comment/50323
चित्रम् अस्ति यं दलं भारतस्य स्वतन्त्रतायाः अंशभागित्वं (दलाली) इदानीम् अपि करोति तत् दलं कथं कमपि अंशभागी इति आक्षेपं कर्तुं शक्नोति इति अहं न जाने।

२०१६-१०-०६ गुरुवासरः (2016-10-06 Thursday)


Categories: Learning Sanskrit

इयत्

Thu, 10/06/2016 - 05:11

अति शोभनम्।

sanskritgrammar

The derivation of इयान्/इयत् is quite interesting and there’s a fascinating श्लोकम् about it which applies to Vedantic wisdom as well.

किमिदंभ्यां वो घः 5-2-40
आभ्यां वतुप् स्यात् वकारस्य घश्च ।

इदम् + वतुप् । वतुप् प्रत्ययः is added in the context of परिमाणे (measure as in how much)
इदम् + घत् । By किमिदंभ्यां वो घः 5-2-40 आभ्यां वतुप् स्यात् वकारस्य घश्च, व् is replaced with घ्
इदम् + इयत् । आयनेयीनीयियः फढखछघां प्रत्ययादीनाम् 7-1-2 प्रत्ययादेः फस्य आयन्, ढस्य एय्, खस्य ईन्, छस्य ईय्, घस्य इय्, एते स्युः । replaces घ् with इय्
ईश् + इयत् । इदंकिमोरीश्की 6-3-90 दृग्दृशवतुषु इदम ईश् किमः की स्यात् । By अनेकाल्शित्सर्वस्य 1-1-55 ईश् replaces इदम् in its entirety.
ई + इयत् । श् drops due to हलन्त्यम् 1-3-3
इयत् । ई drops due to यचि भम् 1-4-18

This is one of the rare cases where the प्रकृति drops completely and we…

View original post 187 more words


Categories: Learning Sanskrit

धूर्ततायाः मानवरूपम् (Human form of Fraud)

Wed, 10/05/2016 - 04:09

केजरीवालः धूर्ततायाः मानवरूपः अस्ति। तत्समानि रक्षसांसि यावत् भारते निवसन्ति तावत् भारतस्य रिपवः आनन्देन स्वपितुं शक्नुवन्ति।
http://www.firstpost.com/politics/sullying-the-army-credit-for-a-new-shameful-chapter-in-indian-politics-goes-to-arvind-kejriwal-3034142.html

२०१६-१०-०५ बुधवासरः (2016-10-05 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

अनुशीलयति (He practices repeatedly)

Tue, 10/04/2016 - 18:05

अहं गीतायाः श्लोकानां पाठम् अनुशीलयामि।
अहं योगासनानि अनुशीलयामि।

२०१६-१०-०४ मङ्गलवासरः (2016-10-04 Tuesday)


Categories: Learning Sanskrit

अवकाशः (Holiday)

Mon, 10/03/2016 - 18:04

अद्य अत्र कर्मकरदिवसाय अवकाशः अस्ति। प्रातः अहं जैनसमाजस्य पूजाकार्यक्रमे भागं गृहीतवान्। रात्रौ भार्यया सह गर्बा इति कार्यक्रमे दुर्गापूजायां च गमनस्य कार्यक्रमः आस्सित् किन्तु सायंकाले भार्या कार्यक्रमयोः गमनं स्थगितवान्। तस्मात् गृहे स्थित्वा अहं किञ्चित् कार्यम् अकरवम् तस्यै मम भार्यायै धन्यवादं व्याहरामि।

२०१६-१०-०३ सोमवासरः (2016-10-03 Monday)


Categories: Learning Sanskrit

समयपरिवर्तनम् (Time Change)

Sun, 10/02/2016 - 13:59

अद्य प्रभृति अत्र वेस्टर्न-ओस्ट्रेलियाप्रदेशं विहाय सर्वस्मिन् राज्ये समयपरिवर्तनम् अभवत्। ह्यः रात्रौ घटिका एकहोरावधिम् अग्रे असरत्। अस्मात् प्रभाते सूर्यस्य दर्शने एकहोरावधिः विलम्बः भविष्यति। सायंकाले सूर्यदेवः एकहोरावधिः अधिकं दर्शनं दास्यति।

२०१६-१०-०२ रविवासरः (2016-10-02 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

स्रंसु अवस्रंसने (to fall, to slip)

Sun, 10/02/2016 - 04:23
स्रंसु अवस्रंसने (गिरना, खिसकना, अधःपतन होना) भ्वादिगणीय, अकर्मक, सेट्, आत्मनेपदीय धातुः।

स्रंसते स्रंसेते स्रंसन्ते इति लट्लकारे रूपाणि।

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्  (भगवद्गीतायां १।३०)  – गाण्डीव हाथ से फिसलता है

शुभं पुनर्हेमसमानवर्णमीषद्रजोध्वस्तमिवामलाक्ष्याः ।  वासः स्थितायाः शिखराग्रदत्याः किंचित् परिस्रंसत चारुगात्र्याः ।। (वाल्मीकीये रामायणे सुन्दरकाण्डे  २९।५।)

अन्वय: – पुनः अमलाक्ष्याः  शिखराग्रदत्याः  चारुगात्र्याः स्थितायाः  शुभं हेमसमानवर्णं   ईषद् रजोध्वस्तमिव  वासः किंचित् परिस्रंसत   ।

भाषार्थ: – फिर निरुपम आँखोंवाली अनार के दाने जैसी दन्तपंक्तिवाली सुन्दर अंगोंवाली सीताजी जैसे खड़ी हुयीं उनका चंपई रंग की ओढ़नी जो कुछ कुछ मैली सी हो गयी थी थोड़ी सी खिसक पड़ी

परिस्रंसत अथवा पर्यस्रंसत इति लङ्लकारे रूपम् । अडभावश्च आर्षः इति व्याख्याकारः ।

कृत्वा श्यामाविटपसदृशं स्रस्तमुक्तं द्वितीयम् (मालविकाग्निमित्रे द्वितीयाङ्के षष्ठे श्लोके)

भाषार्थः – दूसरा (हाथ) श्यामा की डाली के समान ढीला लटका हुआ है

२०१६-१०-०१ शनिवासरः (2016-10-01 Saturday)

 


Categories: Learning Sanskrit

त्रिकृत्वः (Three times)

Sat, 10/01/2016 - 09:42

अहं मन्दिरं त्रिकृत्वः अगच्छम्। I went to the temple three times.
सा आपणं पञ्चकृत्वः अगच्छत्। She went to the market five times.
अहं तां बहुकृत्वः अकथयम्। I told her many times.
कृत्वः इति अव्ययम् अस्ति।

२०१६-१०-०१ शनिवासरः (2016-10-01 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

अभिगच्छति (Visits)

Fri, 09/30/2016 - 08:29

व्यापृतया क्रमेण विमानस्थानकानां प्रथमानि दशस्थानानि अस्मिन् जालपत्रे दत्तानि सन्तिhttp://edition.cnn.com/2016/09/09/aviation/worlds-busiest-airports-final-2015/index.html
अहं तानि सर्वाणि दशस्थानकानि अभ्यगच्छम्। ते विमानस्थानकानि व्यापृतानि सन्ति तस्मात् मन्ये अधिकांशजनाः अपि तानि स्थानकानि अभ्यगच्छन्।

२०१६-०९-३० शुक्रवासरः (2016-09-30 Friday)


Categories: Learning Sanskrit

प्रहारः (Attack)

Sun, 09/18/2016 - 17:33

सेनाशिविरस्य उपरि आतङ्किनः प्रहारस्य समाचारं श्रुत्वा दुखः भवति। किं करणीयम्।

२०१६-०९-१८ रविवासरः (2016-09-18 Sunday)


Categories: Learning Sanskrit

प्रमुखस्वामिने स्मरणसभा (Tribute to Pramukh Swami)

Sat, 09/17/2016 - 17:25

अद्य केन्बरास्वामिनारायणसमाजेन प्रमुखस्वामिने स्मरणसभा आयोजिता। प्रमुखस्वामी १३अगस्त२०१६तिथौ दिवं गतः। सभायां मया अपि मम वचनेन प्रमुखस्वामिनं श्रद्धाञ्जलिम् अर्पयम्।

२०१६-०९-१७ शनिवासरः (2016-09-17 Saturday)


Categories: Learning Sanskrit

१०-०९-२०१६तिथौ संस्कृतवार्तावली

Fri, 09/16/2016 - 16:21

ऋषिराजवर्य,

नमो नमः। रेखामहाभागया सह भवता प्रस्तुता १०-०९-२०१६तिथौ संस्कृतवार्तावली मह्यं भृशम् अरोचत। (https://www.youtube.com/watch?v=Cy15JczavxQ&feature=em-uploademail) आमोदोयं द्विगुणीकृतः समापतितेन शिक्षकदिवसेन इति उपादेयताम् इति अन्ये च रेखावर्यायाः शब्दप्रयोगाः मनोहराः आसीत्। शिक्षकदिवसोपलक्षे भवतः शिक्षकयोः हरदत्तगणदासयोः स्पर्धायाः उल्लेखम् अपि बहु समीचीनम् आसीत्। शिष्टा/श्लिष्टा क्रिया कस्यचिदात्मसंस्था संक्रान्तिरन्यस्य विशेषयुक्ता। यस्योभयं साधु स शिक्षकाणां धुरि प्रतिष्ठापयितव्य एव॥ मालविकाग्निमित्रम् १.१६॥ सुनीलवर्यस्य शिक्षकदिवसस्य पुरस्कारवितरणकार्यक्रमस्य विवरणं रुचिकरम् आसीत्। मङ्गलावर्या यदा संस्कृतसम्भाषणम् आरभते तदा मनसि इच्छा जागर्ति सा कदापि न विरमेत्। तस्याः मधुलिप्तां वाणीं सरलं मनोहरं च संस्कृतसम्भाषणं श्रुत्वा एकं विशेषं सन्तोषम् अनुभवामि।  

पूर्वमेव अहं मन्ये चन्द्रगुप्तवर्यस्य संस्कृतानुरागः मम अनुरागः च इति एकमेव वस्तु आवयोः समानम् अस्ति किन्तु साक्षात्कारे मया ज्ञातं सः अपि मम शिक्षासंस्थानेन बङ्गलुरुस्थेन भारतीयविज्ञानसंस्थानेन शिक्षाम् अप्राप्नोत्। अयं तु हर्षविषयः। मम मनसि तस्मै विशेषं आदरस्थानम् अस्ति। इति भवदीयः हिमांशुः
Categories: Learning Sanskrit

संस्कृतवार्तावली २-९-२०१६तिथौ

Thu, 09/15/2016 - 11:24
ज्योतिमहाभागा, गवीशवर्य, भवद्भ्यां २-९-२०१६तिथौ प्रस्तुता वार्तावली मह्यम् अतीव अरोचत। वर्धापयामि। (https://www.youtube.com/watch?v=3FW1kkMRTd4&feature=em-uploademail) कार्यक्रमेषु रञ्जनवर्यस्य साक्षातकारं तु अतीव ज्ञानवर्धकं मनोहरं च आसीत्। रन्ञ्जनवर्यस्य मधुरस्वरं संस्कृतभाषणं च आनन्ददायकम् आसीत्। अर्धहोरावधिः कुत्र गच्छति इति न जाने। समाचारे औस्ट्रेलियादेशस्य उल्लेखम् आसीत् तस्मै धन्यवादः।  केनबरानगरे अपि संस्कृतस्य पाठनं प्रचारं च भवति। प्राप्ते अवसरे तस्य अपि उल्लेखं भवेत् इति प्रार्थये। भवद्भ्यां मम नैके धन्यवादाः। इति भवदीयः हिमांशुः
Categories: Learning Sanskrit

हरितः वृक्षः (Green Tree)

Wed, 09/14/2016 - 10:59

यस्य वृक्षस्य चित्रं गतसप्ताहे मया स्थापितं सः वृक्षः अद्य हरितः अभवत्।

२०१६-०९-१४ बुधवासरः (2016-09-14 Wednesday)


Categories: Learning Sanskrit

Pages