Sans_Eng

Subscribe to Sans_Eng feed
GSS Murthy's blog providing Sanskrit classical text with English translation.G S S Murthyhttp://www.blogger.com/profile/08672073311356820777noreply@blogger.comBlogger284125
Updated: 1 day 14 hours ago

Varadarajastava of Appayyadikshita-8

Sat, 05/07/2016 - 15:40
वरदराजस्तवः-८
मोहं जगत्त्रयभुवामपनेतुमेतत्आदाय रूपमखिलेश्वर देहभाजाम् ।निःसीमकान्तिरसनीरधिनामुनैवमोहं विवर्धयसि मुग्धविलोचनानाम् ॥ २० ॥अ: अखिलेश्वर! जगत्-त्रय-भुवां मोहम् अपनेतुम् देहभाजां रूपम् आदाय अमुना एव निःसीम-कान्ति-रस-नीरधिना मुग्ध-विलोचनानां मोहं विवर्धयसि ।O Lord of the universe! Having assumed human form for the purpose of eradicating the delusion existing in the three worlds, you are increasing the delusion of ladies of innocent looks by the endless ocean of lustre of this form of yours.
उच्छेदमेकविषयात्कथयन्ति बोधात्मोहस्य ये खलु कथं न मृषावदास्ते ।लावण्यमीश तव यन्नयनैर्निपीयतत्रैव मोहमधिकं दधते तरुण्यः ॥ २१ ॥अ: ईश ! ये मोहस्य उच्छेदम् एकविषयात् बोधात् कथयन्ति ते कथं न मृषा-वदाः, यत् तरुण्यः तव लावण्यं नयनैः निपीय तत्र एव अधिकं मोहं दधते ।How can they not be tellers of untruth who say that delusion can be cut asunder by concentrating on one thing? Because, after drinking your beauty with their eyes, young women get deluded more.
शुभ्रांशुवक्त्र शुभगोचरलाभतोषात्संप्रस्थितो मृगदृशां नयनाम्बुजौघः ।त्वद्भाःसरित्यथ निपत्य बिभर्ति मोहंप्रायः फलन्ति विफलन्ति च दैवचिन्ताः ॥ २२ ॥अ: शुभ्र-अंशु-वक्त्र ! शुभ-गोचर-लाभ-तोषात् मृग-दृशां नयन-अम्बुज-ओघः अथ त्वद्-भाः-सरिति निपत्य मोहं बिभर्ति । दैव-चिन्ताः प्रायः फलन्ति विफलन्ति च ।
O moon-faced Lord!  With the joy of gaining an auspicious result, the bunch of lotuses in the form of eyes of doe-eyed ladies become deluded by falling into the river of your lustre. [Believing that something good will happen after perceiving the moon, a group of lotuses proceed only to fall into the river of God’s lustre.] Omens sometimes work out, sometimes do not.- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-7

Sat, 04/30/2016 - 16:20
वरदराजस्तवः-७
अङ्गानि ते निखिललोकविलोचनानांसम्भावनीयगुण संसरणानि सत्यम् ।येष्वेकमाप्य न पुराधिगतं स्मरन्तिवाञ्छन्ति नान्यदपि लब्धुमदो विहाय ॥ १७ ॥अ: सम्भावनीयगुण ! ते अङ्गानि सत्यं निखिल-लोक-विलोचनानाम् संसरणानि, येषु एकम् अपि आप्य पुरा अधिगतं न स्मरन्ति, अदः विहाय अन्यत् अपि लब्धुम् न वाञ्छन्ति ।O Lord of admirable qualities! Your limbs are truly highways where eyes of the whole world roam. Having reached any one limb, they do not remember what had been attained earlier. They do not desire to reach another limb leaving the limb attained.Notes: The word “संसरण” also conveys the cycle of birth and death, where desire for past births or future births is dominated by the desire of the present birth.एकत्र मन्मथमजीजनदिन्दिरायांपूर्वं भवानिति बुधाः किमपूर्वमाहुः ।अद्यापि तं न जनयस्यरविन्दनाभकासु प्रसन्नमधुरस्मितकामिनीषु ॥ १८ ॥अ: अरविन्द-नाभ ! बुधाः पूर्वं भवान् एकत्र इन्दिरायां मन्मथम् अजीजनत् इति अपूर्वम् किम् आहुः? अद्य अपि प्रसन्न-मधुर-स्मित-कामिनीषु कासु तं न जनयसि? Lord Padmanabha ! why do scholars say that your producing Manmatha, God of Love, in Lakshmi was a singular event? Even now do you not produce him in damsels who are smiling joyfully?
निक्षिप्य हृत्त्वयि पुनर्लभते न कोऽपिनिर्यात इत्यधिप न त्वयि चित्रमेतत्  ।हृत्वा हठान्मृगदृशां हृदयानि यस्त्व-मेवं निलीय किल तिष्ठसि शैलशृङ्गे ॥ १९ ॥अ: अधिप ! कः अपि त्वयि हृत् निक्षिप्य निर्यातः पुनः न लभते इति एतत् त्वयि न चित्रम् , यः त्वं हठात् मृगदृशां हृदयानि हृत्वा एवं शैल-शृङ्गे निलीय तिष्ठसि किल ।Lord ! If someone keeps his heart with you and goes away he will not get it back. It is not strange because having suddenly stolen the hearts of doe-eyed damsels you are hiding at the top of the hill.
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadkshita-6

Sat, 04/23/2016 - 17:56
वरदराजस्तवः-६
यस्मिञ्जहात्यतिशयोक्तिरलङ्कृतित्वंन्यूनोपमात्वमुपमा समुपैति सर्वा ।सूक्ष्मस्वभावकलनापि च न प्रतर्क्यातद्वर्णयामि भवतः कथमाभिरूप्यम् ॥ १४ ॥अ: यस्मिन् अतिशयोक्तिः अलङ्कृतित्वं जहाति, सर्वा उपमा न्यूनोपमत्वं समुपैति, सूक्ष्म-स्वभाव-कलना अपि न प्रतर्क्या च, तत् भवतः आभिरूप्यं कथं वर्णयामि ।In you, hyperbole loses its being an embellishment; any simile is a degraded one; it is not possible to logically describe you in detail. That being the case, how shall I describe you?Notes: The poet laments the impossibility of describing the deity through literary alankaras like अतिशयोक्ति, उपमा and स्वभावोक्ति.
लक्ष्म्याः प्रियोऽसि रतिकेलिकृतः पितासिविश्वैकमोहनरसस्य च देवतासि ।आवासभूमिरसि सर्वगुणोत्तमानांवैकुण्ठ वर्णयतु कस्तव रूपरेखाम् ॥ १५ ॥अ: वैकूण्ठ ! लक्ष्म्याः प्रियः असि, रति-केलि-कृतः पिता असि, विश्व-एक-मोहन-रसस्य देवता च असि, सर्व-गुण-उत्तमानां आवासभूमिः असि, कः तव रूपरेखां वर्णयतु ?O Vaikuntha! You are the beloved of Lakshmi, you are the father of  Manmatha, you are the  divinity representing the sentiment of love which captivates the whole universe and in you reside all of the best qualities. Who can describe the outline of your form?  
सर्वोत्तरोऽसि सकलत्रिदशाश्रयोऽसिज्योतिश्छटाघटितचक्रपरिष्कृतोऽसि ।शृङ्गारशेवधिरसि द्विपशैलमौलेकल्याणरूप इति कस्त्वयि चित्रवादः ॥ १६ ॥अ: द्विप-शैल-मौले! सर्व-उत्तरः असि, सकल-त्रिदश-आश्रयः असि, ज्योतिः-छटा-घटित-चक्र-परिष्कृतः असि, शृङ्गार-शेवधिः असि, त्वयि कल्याणरूपः इति कः चित्रवादः?Crown of Hastishaila! You are above everything; you are the refuge for all divine beings; you are adorned by the Discus of brilliant lustre; you are a treasure of love; is it a surprise if you are called One with an auspicious form?
Notes: Using pun, the poet brings out a similarity between the divine form of the deity and the mythical Meru mountain (North Pole?). Meru is to the North of everything; all divine beings assemble there; the zodiacal stars revolve round it; Kubera’s treasures lie there; is it a surprise if people call Meru as having a Golden hue?- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-5

Sat, 04/16/2016 - 17:11
वरदराजस्तवः-५
मातङ्गशैलमणिशृङ्गमहाविमान-सोपानपर्वचतुरुत्तरविंशतिर्या ।तामेव तत्त्वविततिं पुरुषो विलन्घ्यपश्यन् भवन्तमुपयाति भवाब्धिपारम् ॥ ११ ॥अ:  पुरुषः मातङ्ग-शैल-मणि-शृङ्ग-महा-विमान-सोपान-पर्व-चतुर्-उत्तर-विंशतिः या, ताम् एव  तत्त्व-विततिं विलङ्घ्य भवन्तं पश्यन् भव-अब्धि-पारं उपयाति ।A person having climbed the twenty four steps of your shrine, which are so to say the twenty four elements, on the elephant hill ( Hastishaila) looks at you and crosses the ocean of cycle of births and deaths.Notes: Twenty four elements referred to are the Sankhya elements, namely moolaprakrti, mahat,ahamkaara,five tan-matras,five bhutas and eleven senses. Above them is Purusha and above that is Ishvara as per Vedantic thought. The poet says that climbing the 24 steps to the temple is equivalent to ascending the 24 tattvas.
नापारि लब्धुमरविन्दभुवापि साक्षा-द्यं पूर्वमीश्वर विना हयमेधपुण्यम् ।अन्यैरनाप्य स कथं तव पुण्यकोटिंप्राप्यस्त्वदाकृतिविलोकनजः प्रमोदः ॥ १२ ॥अ: ईश्वर! पूर्वं साक्षात् अरविन्द-भुवा अपि  हयमेध-पुण्यं विना  यं लब्धुं न अपारि, सः त्वत्-आकृति-विलोकनजः प्रमोदः तव पुण्यकोटिम् अनाप्य अन्यैः कथं प्राप्यः ।Lord! Way back even Brahma was not able to get the pleasure of looking at you without acquiring the fruits of a horse sacrifice.  How can that pleasure of looking at you be obtained by others without  reaching Punyakoti?Notes:1.  Punyakoti is the innermost tower of Kanchi Varadaraja temple. 2. The reference is to a Puranic  story where Brahma was blessed with the sight of Vishnu while performing Hayamedhaa yajna in Satyavrata Kshetra. 


प्रत्यङ्मुखं तव गजाचलराज रूपंप्रत्यङ्मुखाश्चिरतरं नयनैर्निपीय ।अस्थानमाप्तवचसामवितर्कणीय-माश्चर्यमेतदिति  निश्चयमावहन्ते ॥ १३ ॥अ: गज-अचल-राज! प्रत्यङ्-मुखाः तव प्रत्यङ्-मुखं रूपं चिरतरं नयनैः निपीय आप्त-वचसाम् अवितर्कणीयम् एतत् आश्चर्यम् इति निश्चयम् आवहन्ते ।Lord of Hastishaila! Those who have their  sights inwards, namely realized souls, savour for long your west-looking form through their eyes and get convinced that it is indeed strange and beyond logic that they should be blessed with the sight of your form.
Note: The poet plays on the two meanings of “pratyangmukha” and  brings out  an apparent contradiction. How could those who are “pratyangmukha” look at the deity who is also “pratyangmukha”?- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-4

Sun, 04/10/2016 - 20:38
वरदराजस्तवः-४
अस्याममेयगुणपुर्यपराजिताया-मश्वत्थवर्यजुषि दिव्यसरःसमीपे ।मध्ये हिरण्मयगृहं महिषीयुतं त्वांदृष्ट्वा जनो न पुनरेति भवान्तरार्तिम् ॥ ८ ॥अ: अमेयगुण! जनः अस्याम् अपराजितायाम् अश्वथ-वर्य-जुषि दिव्य-सरः-समीपे हिरण्मयगृहं मध्ये महिषीयुतम् त्वां दृष्ट्वा भव-अन्तर-आर्तिं पुनः न एति ।Lord of immeasurable qualities! A person who beholds you seated with your queen at the centre of the Golden abode near the divine lake adorned with the Ashwattha tree will not suffer another birth.Notes: The lake and the Ashwattha tree refer to what exist in Kanchi. 
संप्राप्य दुग्धतटिनीविरजां विशुद्धाःसन्तो  भवद्भजनदां पदमागतास्ते ।त्वत्पादतोयतुलसीकुसुमेषु लग्नंगन्धं रसं च गरुडध्वज ते लभन्तॆ ।। ९ ॥अ: गरुडध्वज! विशुद्धाः सन्तः भवद्-भजन-दां दुग्ध-तटिनी-विरजां संप्राप्य ते पदम् आगताः त्वत्-पाद-तोय-तुलसी-कुसुमेषु लग्नं ते गन्धं रसं च लभन्ते ।O Garuda_dhwaja ( One whose flag bears the figure of Garuda)! Those virtuous persons who are pure reach the milky river as a result of having worshipped you and then reach your feet and savour your fragrance and juice sticking to the flowers of Tulasi in the waters washing  your  feet.Notes: The poet brings out a resemblance of physical aspects of Kanchi to what is described in Puranas as the path taken by the evolved souls in their journey to Vaikuntha.
सौवर्णसालवलयान्समनुप्रविश्यकोशानिव त्रिदशनायक कोऽपि धन्यः ।आनन्दवल्ल्युदितदिव्यफलानुरूपंरूपं त्वदीयमवलोकयतेऽभिरूपम् ॥ १० ॥अ: त्रिदशनायक! कः अपि धन्यः सौवर्ण-साल-वलयान् कोशान् इव  अनुप्रविश्य आनन्दवल्ली-उदित-दिव्य-फल-अनुरूपं त्वदीयम् अभिरूपं रूपम्  अवलोकयते ।O Chief of divine beings! A fortunate person enters the sheath-like golden enclosures and beholds your beautiful form which is like a divine fruit of the creeper of supreme bliss.
Notes:The verse resonates with an inner meaning referring to Anandavalli of Taittiriya Upanishad where four sheaths of physical, biological, mental  and spiritual aspects are described as sheaths enclosing Ultimate Bliss (Ananda).   - - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of AppayyadikShita-3

Sat, 04/02/2016 - 16:22
वरदराजस्तवः-३
मन्ये सृजन्त्वभिनुतिं कविपुङ्गवास्तेतेभ्यो रमारमण मादृश एव धन्यः ।त्वद्वर्णने धृतरसः कवितातिमान्द्यात्यस्तत्ततदङ्गचिरचिन्तनभाग्यमेति ॥ ५ ॥अ: रमारमण! ते कवि-पुङ्गवाः अभिनुतिं सृजन्तु । तेभ्यः मादृशः एव, यः कविता-अति-मान्द्यात् त्वत्-वर्णने धृत-रसः तत्-तत्-अङग-चिर-चिन्तन-भाग्यम् एति,  धन्यः (इति) मन्ये । O Consort of Goddess Lakshmi! Let the great poets create hymns to you. I believe a person like me is luckier than them because, due to slowness of composing, he will have the fortune of dwelling on each of your limbs longer.
काञ्ची महार्घमणिकाञ्चनधामचित्राविश्वंभरां विबुधनाथ विभूषयन्ती ।भाता गजाद्रिशिखरे तव भक्तचिन्ता-रत्नेन राजतितरां शुभविग्रहेण ॥ ६ ॥अ: विबुधनाथ! महा-अर्घ-मणि-काञ्चन-धाम-चित्रा काञ्ची विश्वंभरां विभूषयन्ती गज-अद्रि-शिखरे भाता भक्त-चिन्ता-रत्नेन तव शुभविग्रहेण राजतितराम् ।O, Lord of divine beings! The city  of Kanchi, which is picturesque with  residences and temples associated with valuable gems and Gold  adorns the Earth. Its splendour is accentuated by the presence, at the peak of Hastigiri, of your auspicious form which acts as a gem that fulfils wishes of devotees.
अस्यां भवन्तमभितःस्थितदुग्धसिन्धौमध्ये त्रयीमयमहारविमण्डलस्य ।पश्यन्नधःकृतचतुर्मुखविष्टपायांधामत्रयेऽपि कुतुकं विजहाति  विद्वान् ॥ ७ ॥अ: विद्वान् त्रयी-मय-रवि-मण्डलस्य मध्ये अभितः-स्थित-दुग्ध-सिन्धौ अधः-कृत-चतुर्मुख-विष्टपायां अस्यां (काञ्च्यां) भवन्तं पश्यन् धाम-त्रये अपि कुतुकं विजहाति ।A wise person abandons being curious about the three worlds after seeing you in this city of Kanchi, which is in the centre of the country reverberating with the sound of chanting of the three Vedas, near which flows Vegavati, river of milk and which lowers the World of Brahma (by its elegance.)Notes: 1. रवि in महारविमण्डलस्य is interpreted to mean “ sound” from the word “रव”. The poet brings out resemblance between Kanci and Brahma-loka through श्लेष 2. Commentary provides references to Puranas for Vegavati being called as “river of milk”. 
- - - - 

Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-2

Sat, 03/26/2016 - 16:20
वरदराजस्तवः -२
जातो न वेत्ति भगवन्न जनिष्यमाणःपारं परं परमपूरुष ते महिम्नः ।तस्य स्तुतौ तव तरङ्गितसाहसिक्यःकिं मादृशो बुधजनस्य भवेन्न हास्यः ॥ २ ॥अन्वयः : (हे) भगवन् परमपूरुष ! ते महिम्नः परं पारं जातः न वेत्ति, जनिष्यमाणः न (वेत्ति) । तस्य तव स्तुतौ तरङ्गित-साहसिक्यः मादृशः बुध-जनस्य हास्यः न भवेत् किम्?Lord! Ultimate Being! No one who is born or who will be born knows the ultimate limit of your Glory. In praising you who is so exalted, will a person like me not be laughed at by the wise?
मन्ये निजस्खलनदोषमवर्जनीय-मन्यस्य मूर्ध्नि विनिवेश्य बहिर्बुभूषुः ।आविश्य देव रसनानि महाकवीनांदेवी गिरामपि तव स्तवमातनोति ॥ ३ ॥अन्वयः : देव! गिरां देवी अवर्जनीयं निज-स्खलन-दोषम् अन्यस्य मूर्ध्नि विनिवेश्य बहिः बुभूषुः महाकवीनां रसनानि अपि आविश्य तव स्तवम् आतनोति (इति) मन्ये ।Lord! The Goddess of speech (Saraswati) praises you by entering even the tongues of great poets wishing to put upon someone else the blame of having committed unavoidable errors.Note: The poet obliquely conveys that even the best of poets commit errors while praising you.  Even Saraswati, wishing to praise you, tries to put the blame of committing errors which are unavoidable on great poets by entering their tongues!    नेतस्तथापि तव निर्ममलोकसेव्यांमूर्तिं मदावलमहीधररत्नभूषाम् ।वैकुण्ठ वर्णयितुमस्मि धृताभिलाषःत्वन्नामरूपगुणचिन्तनलाभलोभात् ॥ ४ ॥अ: नेतः! वैकुण्ठ! तथा अपि त्वत्-नाम-रूप-गुण-चिन्तन-लाभ-लोभात् धृत-अभिलाषः निर्मम-लोक-सेव्याम् मदावल-महीधर-रत्न-भूषां तव मूर्तिं वर्णयितुम् अस्मि ।O, Leader! Vaikuntha! Even then, I am describing your form which adorns like a gem the elephant-hill (Hasti-shaila) and which can be worshipped only by people who have no pride. I am struck by this desire in order that I may gain by thinking of your name, form and qualities. Note: “मदावल” is used to denote an elephant by the poet. The word is not listed in standard dictionaries, lexicons.- - - - 

Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-1

Sat, 03/19/2016 - 15:53
श्री अप्पय्यदीक्षितरचित
वरदराजस्तवः
Varadarajastava is a beautiful hymn to the deity Varadaraja of Kanchipuram, Tamil Nadu composed by the erudite scholar and poet Appayyadikshita who lived in late 16th and early 17th centuries.Appayyadikshita who is famous for his work Kuvalayananda, a treatise on poetics (Alankarashastra) was a staunch follower  of monism  (Advaita) yet displayed a liberal attitude towards great persons and great works who did not necessarily support Monism. He wrote a commentary on the epic Yadavabhyudayam of Vedantadesika , who was one of the foremost proponents of Qualified Monism (Vishishtadvaita). Although he was a Shaivite (worshipper of Shiva)  he has composed this hymn on Varadaraja, a deity representing Vishnu  which demonstrates his catholicity. Actually, in those days, inter-marriages between worshippers of Shiva and worshippers of Vishnu were not uncommon and it is said that  Appayyadikshita’s father’s mother came from a Srivaishnavite family.In addition to writing classic treatises on Poetics, Appayadikshita has written several profound works on Advaita, Vishishtadvaita and Dvaita (dualism). He has also enriched devotional literature by composing several hymns on deities.  The author has provided his own commentary on this hymn, which helps in understanding the verses as intended by the author.

॥श्रीः॥॥ वरदराजस्तवः ॥उद्घाट्य योगकलया हृदयाब्जकोशंधन्यैश्चिरादपि यथारुचि गृह्यमाणः ।यः प्रस्फुरत्यविरतं परिपूर्णरूपःश्रेयः स मे दिशतु शाश्वतिकं मुकुन्दः ॥ १ ॥अन्वयः : धन्यैः योगकलया हृदय-अब्ज-कोशम् उद्घाट्य चिरात् यथारुचि गृह्यमाणः अपि यः अविरतं परिपूर्णरूपः प्रस्फुरति सः मुकुन्दः शाश्वतिकं श्रेयःमे दिशतु ।
May Mukunda endow me with permanent bliss. Although the blessed savour him as per their taste by opening the bud of lotus-like heart through the art of Yoga, He shines in full splendour uninterruptedly. Notes: 1. The Almighty is said to reside thumb-sized in the heart of a person. Those who have mastered techniques of Yoga are able to access Him and savour Him. Although Yogins have been savouring Him according to their own tastes all the time, He remains undiminished all the time. 2. Mukunda also refers to one of the treasures of Kubera. Use of words कोश (which also means a  treasury) and धन्य ( which can be interpreted to mean a wealthy person) suggests that Mukunda is an inexhaustible treasure although regularly accessed by wealthy persons namely Yogins. 3. The obvious simile is to savouring of the nectar of lotus flower by prying it open.- - - -
Categories: Other Language Links

Rudrata and his Knight’s move verse: An interesting feature

Sat, 01/16/2016 - 16:19
Rudrata and his Knight’s move verse: An interesting feature
Rudrata has given the following verse as an example of Knight’s move picture-verse:सेना लीलीलीना नाली लीनाना नानालीलीली ।नालीनालीले नालीना लीलीली नानानानाली ॥ १५ ॥If we enter this into half of a chess board ( 8columnsx4 rows) serially one character in each cell, the knight’s move sequence of steps which visits each cell once and once only results in another meaningful verse. This sequence is cryptically given in a meaningless verse by the commentator Namisadhu (See my previous blog at http://gssmurthy.blogspot.in/). Rudrata’s verse is shown entered in a 8x4 chess board below: se-1 naa-30 lii-9 lii-20 lii-3 naa-24 naa-11 lii-26 lii-16 naa-19 naa-2 naa-29 naa-10 lii-27 lii-4 lii-23 naa-31 lii-8 naa-17 lii-14 le-21 naa-6 lii-25 naa-12 lii -18 lii-15 lii-32 naa-7 naa-28 naa-13 naa-22 lii-5
The numeral in each cell is the serial number in the knight’s move sequence.In this particular example given by Rudrata the knight’s move sequence gives the same verse, which in general, for a Knight’s Move Verse, is not true.  Verses constructed by Bhoja and Vedanta Desika yield different meaningful verses.It is also to be noted that Rudrata uses only 4 distinct akshara’s in his verse.It is natural to investigate if his use of only 4 distinct aksharas is connected with the Knight’s Move sequence yielding the same verse. It indeed turns out that in order that the Knight’s move sequence yield the same verse, there cannot be more than 4 distinct aksharas in the verse.We set up a Table of equality where the 2 serial cell-numbers in a row have to be the same akshara as follows:
Main verse Knight's move verse Cell No. Cell No. 1 1 2 11 3 5 4 15 5 32 6 22 7 28 8 18 9 3 10 13 11 7 12 24 13 30 14 20 15 26 16 9 17 19 18 25 19 10 20 4 21 21 22 31 23 16 24 6 25 23 26 8 27 14 28 29 29 12 30 2 31 17 32 27 The above Table of Equality leads to the interesting result that1.   the following cells have to have the same akshara:2,11,7,28,29,12,24,6,22,31,17,19,10,13,30.
2.   The following cells have to have the same akshara:3,5,32,27,14,20,4,15,26,8,18,25,23,16,9,
3.   Cell no.1 and Cell No.21 can have distinct aksharas.Rudrata’s verse adheres to the above criteria where cell No.1 contains akshara ‘se’, cell No.2,11 etc contain akshara ‘naa’, cell No.3,5 etc contain akshara ‘lii’ and cell no.21 contains akshara ‘le’.
As a matter  of curiosity when a condition is imposed that the Knight’s move verse be the reverse of the main verse, it turns out that all the cells have to have the same akshara which of course is trivial.
-      - - - 
Categories: Other Language Links

Rudrata's knight's move verse

Sat, 01/09/2016 - 16:22
Rudrata’s Knight’s move Verse
Rudrata’s Kavyalankara 5th Chapter 15th verse which reads as follows is a knight’s move verse.सेना लीलीलीना नाली लीनाना नानालीलीली ।नालीनालीले नालीना लीलीली नानानानाली ॥ १५ ॥ Namisadhu the commentator, after explaining the meaning of the verse, gives a cryptic mnemonic verse in his commentary which reads as follows:कशझेनागभटाय तथखेवेञराघबे ।षजेथाढेपचेमेठे दोणसछलडेफङे ॥He further says, “Write this verse over “सेनाली---“ verse serially each letter over  its corresponding letter. Then following the alphabetical order of the letters in the mnemonic verse you can get the knight’s move verse.”The cryptic verse of Namisadhu has no meaning and contains each of the Sanskrit consonants from क to स once and only once. (There is apparently an error in the mnemonic verse, which has occurred while printing or copying manuscript. It reads थ instead of ध and that leads to double occurrence of थ and missing of ध.) Vowels attached to  the consonants are just there to suit the anushtup metre and have no value or meaning.Following Namisadhu’s explanation I have placed the corrected mnemonic verse over Rudrata’s verse in a Table. For clarity, Rudrata’s verse is in Roman script, while Namisadhu’s mnemonic is in Devanagari script.  Alphabetical serial number of the letter is also given. क-1 श-30 झे-9 ना-20 ग-3 भ-24 टा-11 य-26 se naa lii lii lii naa naa lii त-16 ध-19 खे-2 वे-29 ञ-10 रा-27 घ-4 बे-२३ lii naa naa naa naa lii lii lii ष-31 जे-8 था-17 ढे-14 प-21 चे-6 मे-25 ठे-12 naa lii naa lii le naa lii naa दो-18 ण-15 स-32 छ-7 ल-28 डे-13 फ-22 ङे-5 lii lii lii naa naa naa naa lii
If we follow the alphabetical order it clearly gives the knight’s move. Rudrata has simplified the complexity of the puzzle by adopting only  4 syllables and this also leads to the interesting result of knight’s move verse being the same as the original verse.
__ __ __
Categories: Other Language Links

Bhartrhari'e Shatakas-43

Fri, 01/01/2016 - 16:39
भर्तृहरिशतकत्रयी -४३मज्जत्वम्भसि यातु मेरुशिखरं शत्रूञ्जयत्वाहवेवाणिज्यं कृषिसेवने च सकला विद्याः कलाः शिक्षतु ।आकाशं विपुलं प्रयातु खगवत्कृत्वा प्रयत्नं परंनाभाव्यं भवतीह कर्मवशतो भाव्यस्य नाशः कुतः ॥ नी-९८  ॥अ: (मनुजः) अम्भसि मज्जतु, मेरु-शिखरं यातु, शत्रून् आहवे जयतु, वाणिज्यं कृषि-सेवने सकलाः विद्याः कलाः शिक्षतु, परं प्रयत्नं कृत्वा खगवत् विपुलम् आकाशं प्रयातु । इह अभाव्यं न भवति, कर्म-वशतः भाव्यस्य नाशः कुतः?Let a person drown in water; let him go up the peak of mountain Meru; let him conquer enemies in battle; let him learn commerce, agriculture, art of serving others, all branches of knowledge and arts, let him fly over the sky like a bird after struggling much. But here (in this world) what is not predestined to happen will not happen and how can what has to happen as a result of karma get destroyed?
वने रणे शत्रुजलाग्निमध्येमहार्णवे पर्वतमस्तके वा ।सुप्तं प्रमत्तं विषमस्थितं वारक्षन्ति पुण्यानि पुराकॄतानि ॥  नी-९९ ॥अ: वने रणे शत्रु-जल-अग्नि-मध्ये महा-अर्णवे पर्वत-मस्तके वा सुप्तं प्रमत्तं विषमस्थितं वापुराकॄतानि पुण्यानि रक्षन्ति ।Good deeds done in the past will protect a person whether he is sleeping, intoxicated or in adversity in a forest, battle ground, amidst enemies, water or fire or on the top of a mountain.
भीमं वनं भवति यस्य पुरं प्रधानंसर्वो जनो स्वजनतामुपयाति तस्य ।कृत्स्ना च भूर्भवति सन्निधिरत्नपूर्णायस्यास्ति पूर्वसुकृतं विपुलं नरस्य ॥ नी-१०० ॥अ: यस्य नरस्य पूर्व-सुकृतम् अस्ति, तस्य भीमं वनं प्रधानं पुरं भवति, सर्वः जनः स्वजनताम् उपयाति, कृत्स्ना भूः सन्निधि-रत्न-पूर्णा भवति ।For a person who has acquired good deeds in the past a frightening forest becomes a prominent city, all people get attached to him like relatives, the whole earth becomes full of treasure and gems.॥ इति सुभाषितत्रिशत्यां नीतिशतकं सम्पूर्णम् ॥End of Nitishatakam-- प्रोद्यत्प्रौढप्रियङ्गुद्युतिभृति विकसत्कुन्दमाद्यद्द्विरेफेकाले प्रालेयवातप्रचलविलसितोदारमन्दारधाम्नि ।येषां नो कण्ठलग्ना क्षणमपि तुहिनक्षोददक्षा मृगाक्षीतेषामायामयामा यमसदनसमा यामिनी याति यूनाम् ॥ शृ-९८ ॥अ: प्रोद्यत्-प्रौढ-प्रियङ्गु-द्युति-भृति विकसत्-कुन्द-माद्यत्-द्विरेफे काले प्रालेय-वात-प्रचल-विलसित-उदार-मन्दार-धाम्नि येषां यूनाम् तुहिन-क्षोद-दक्षा मृगाक्षी क्षणम् अपि नो कण्ठ-लग्ना  तेषाम् यामिनी आयाम-यामा यम-सदन-समा याति ।During a season which bears the lustre of ripe rising Priyangu (a plant), when the bumble bees are intoxicated by the blooming Kunda flowers, when beautiful Mandara flowers open up due to icy winds,  the young men who are not embraced by doe-eyed ladies who are capable of preventing cold spend hellish long nights.
चुम्बन्तो गण्डभित्तीरलकवति मुखे सीत्कृतान्यादधानावक्षःसूत्कञ्चुकेषु स्तनभरपुलकोद्भेदमापादयन्तः ।ऊरूनाकम्पयन्तः पृथुजघनतटात्स्रंसयन्तोंऽशुकानिव्यक्तं कान्ताजनानां विटचरितभृतः शैशिरा वान्ति वाताः ॥ शृ-९९ ॥अ: कान्ताजनानां गण्डभित्तीः  चुम्बन्तो अलकवति मुखे सीत्कृतानि आदधानाःवक्षःसु उत्कञ्चुकेषु स्तन-भर-पुलक-उद्भेदम् आपादयन्तः ऊरून् आकम्पयन्तः पृथु-जघन-तटात् अंशुकानि स्रंसयन्तः विट-चरित-भृतः शैशिराः वाताः व्यक्तं वान्ति ।In winter winds clearly blow imitating life-loving persons by kissing the wall-like cheeks of lovely ladies, making slurping sounds at their faces having curly hair, creating goose bump at the breasts with the upper garment lifted up, shaking the thighs  and loosening the garment from the heavy hips.  केशानाकुलयन् दृशो मुकुलयन् वासो बलादाक्षिपन्आतन्वन् पुलकोद्गमं प्रकटयन्नावेगकम्पं शनैः ।वारंवारमुदारसीत्कृतकृतो दन्तच्छदान्पीडयन्प्रायः शैशिर एष सम्प्रति मरुत्कान्तासु कान्तायते ॥ शृ-१०० ॥अ: केशान् आकुलयन् दृशः मुकुलयन् वासः बलात् आक्षिपन् पुलक-उद्गमम् आतन्वन् शनैः आवेगकम्पं प्रकटयन् वारं वारम् उदार-सीत्कृत-कृतो दन्तच्छदान् पीडयन् प्रायः एषः शैशिरः मरुत् कान्तासु सम्प्रति कान्तायते ।This wintry wind mostly acts as a beloved to beautiful ladies by disturbing the hair, closing the eyes, pulling the garment forcefully, creating goose bump, slowly making them tremble, creating beautiful slurping sound often and troubling the lips॥ इति सुभाषितत्रिशत्यां शृङ्गारशतकं सम्पूर्णम् ॥End of Srngarashatakam--हिंसाशून्यमयत्नलभ्यमशनं धात्रा मरुत्कल्पितंव्यालानां पशवस्तृणाङ्कुरभुजस्तुष्टाः स्थलीशायिनः ।संसारार्णवलङ्घनक्षमधियां वृत्तिः कृता सा नृणांतामन्वेषयतां प्रयान्ति सततं सर्वे समाप्तिं गुणाः ॥ वै-९७ ॥अ: हिंसा-शून्यम् अ-यत्न-लभ्यम् अशनं धात्रा व्यालानां मरुत्कल्पितम् अशनं, तृण-अङ्कुर-भुजः पशवः तुष्टाः स्थलीशायिनः । संसार-अर्णव-लङ्घन-क्षम-धियां नृणां सा वृत्तिः कृता ।ताम् अन्वेषयतां सर्वे गुणाः सततं समाप्तिं प्रयान्ति ।Violence-less food obtained without effort, food for serpents created by the creator as air, cattle are happy lying on the ground nibbling the sprouts of grass. That type of life is made for those capable of crossing the ocean of worldly life. All qualities culminate in such a life who seek it.
गङ्गातीरे हिमगिरिशिलाबद्धपद्मासनस्यब्रह्मध्यानाभ्यसनविधिना योगनिद्रां गतस्य ।किं तैर्भाव्यं मम सुदिवसैर्यत्र ते निर्विशङ्काःकण्डूयन्ते जरठहरिणाः स्वाङ्गमङ्गे मदीये ॥ वै-९८ ॥अ: गङ्गा-तीरे हिमगिरि-शिला-बद्ध-पद्मासनस्यब्रह्म-ध्यान-अभ्यसन-विधिना योगनिद्रां गतस्य मम तैः सुदिवसैः यत्र ते जरठ-हरिणाः स्वाङ्गम् मदीये अङ्गे निर्विशङ्काःकण्डूयन्ते किं भाव्यम् ?What is there to be accomplished in those good days when I am seated in the lotus posture on a rock of the Himalayas having reached sleep-lke deep meditation through the practice of meditating on Brahman when old deer rub their bodies against mine fear-lessly.
पाणिः पात्रं पवित्रं भ्रमणपरिगतं भैक्ष्यमक्षय्यमन्नंविस्तीर्णं वस्त्रमाशादशकमचपलं तल्पमस्वल्पमुर्वी ।येषां निःसङ्गताङ्गीखरणपरिणतस्वान्तसन्तोषिणस्तेधन्याः सन्न्यस्तदैन्यव्यतिकरनिकराः कर्म निर्मूलयन्ति ॥ वै-९९ ॥अ: येषां पाणिः पवित्रं पात्रं, भ्रमण-परिगतं भैक्ष्यम् अक्षय्यम् अन्नं, विस्तीर्णं वस्त्रम् आशादशकम् उर्वी अचपलं अस्वल्पम् तल्पम् , निःसङ्गता-अङ्गीकरण-परिणत-स्वान्त-सन्तोषिणः सन्न्यस्त-दैन्य-व्यतिकर-निकराः ते धन्याः कर्म निर्मूलयन्ति ।Those blessed people whose hand is the holy vessel, whose food is obtained through wandering as alms, whose clothing is the vast ten directions, who are inwardly happy after having accepted the tenet of being detached, having left off hindrances such as covetousness uproot their Karmas.  मातर्मेदिनि तात मारुत सखे तेजः सुबन्धो जल-भ्रातर्व्योम निबद्ध एव भवतामन्त्यः प्रणामाञ्जलिः ।युष्मत्सङ्गवशोपजातसुकृतस्फारत्स्फुरन्निर्मल-ज्ञानापास्तसमस्तमोहमहिमा लीये परब्रह्मणि ॥ वै-१०० ॥अ: मातः मेदिनि ! तात मारुत ! सखे तेजः! सुबन्धो जल ! भ्रातः व्योम! भवताम् अन्त्यः प्रणाम-अञ्जलिः निबद्ध एव ।युष्मत्-सङ्ग-वश-उपजात-सुकृत-स्फारत्-स्फुरत्-निर्मल-ज्ञान-अपास्त-समस्त-मोह-महिमा (अहं) परब्रह्मणि लीये ।Dear mother Earth!, dear father Wind!, Dear friend Fire!, Dear relative Water! Dear brother Sky!, I submit my ultimate prostrations. I dissolve in the Brahman after having got rid of all the effects of delusions by acquiring the clear sparkling Knowledge due to the good deeds done as a result of my association with you.
॥ इति सुभाषितत्रिशत्यां वैराग्यशतकं सम्पूर्णम् ॥
End of Vairagyashatakam- - - -
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Subhashitas-42

Sat, 12/26/2015 - 16:06
भर्तृहरिशतकत्रयी-४२
गुणवदगुणवद्वा कुर्वता कार्यजातंपरिणतिरवधार्या यत्नतः पण्डितेन ।अतिरभसकृतानां कर्मणामाविपत्तेःभवति हृदयदाही शल्यतुल्यो विपाकः ॥  नी-९५ ॥अ: गुणवत् अगुणवत् वा कार्य-जातं कुर्वता पण्डितेन यत्नतः परिणतिः अवधार्या । अति-रभस-कृतानां कर्मणां विपाकः आ-विपत्तेः शल्य-तुल्यः हृदय-दाही भवति । A wise man has to endure with effort till maturity while doing his works, good or bad. The result of works done in great haste is heart wrenching and painful till one’s end.
स्थाल्यां वैदूर्यमय्यां पचति तिलखलं चान्दनैरिन्धनौघैःसौवर्णैर्लाङ्गलाग्रैर्विलिखति वसुधामर्कतूलस्य हेतोः ।छित्वा कर्पूरखण्डान् वृतिमिहकुरुते कोद्रवाणां समन्तात्प्राप्येमां कर्मभूमिं न भजति मनुजो यस्तपो मन्दभाग्यः ॥ नी-९६ ॥अ: यः मनुजः इमां कर्म-भूमिं प्राप्य तपः न भजति (सः) वैदूर्यमय्यां स्थाल्यां चान्दनैः इन्धन-ओघैःतिल-खलं पचति । अर्क-तूलस्य हेतोः सौवर्णैः लाङ्गल-अग्रैः वसुधां विलिखति । इह कर्पूर-खण्डान् छित्त्वा  समन्तात् कोद्रवाणां वृतिं कुरुते ।A person who does not do penance having been born in this land of Karma is cooking sesame floor in a gem-laden vessel using sandal wood as firewood.  He ploughs the earth with a gold-tipped plough for the sake of the fibres of Arka plant. He constructs a fence of Kodrava plant after destroying a plot of Karpura plants.
नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलंविद्यापि नैव न च यत्नकृतापि सेवा ।भाग्यानि पूर्वतपसा खलु सञ्चितानिकाले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः ॥ नी-९७ ॥अ: पुरुषस्य आकृतिः  एव न फलति, न कुलम् एव, न शीलं, न विद्या एव  न च यत्न-कृता सेवा अपि । पूर्व-तपसा सञ्चितानि भाग्यानि यथा वृक्षाः (फलन्ति) तथा फलन्ति ।It is not the looks, heritage, character, education or service done with effort, but the good fortune accumulated due to previous penance which gives timely results like trees.--असूचीसञ्चारे तमसि नभसि प्रौढजलद-ध्वनिप्राज्ञंमन्ये पतति पृषतानां च निचये ।इदं सौदामन्याः कनककमनीयं विलसितंमुदं च म्लानिं च प्रथयति पथि स्वैरसुदृशाम् ॥ शृ-९४ ॥अ: तमसि अ-सूची-सञ्चारे, नभसि प्रौढ-जलद-ध्वनि-प्राज्ञंमन्ये, पृषतानां च निचये पतति (सति), इदं सौदामन्याः कनक-कमनीयं विलसितं स्वैर-सुदृशां पथि मुदं म्लानिं च प्रथयति ।When there is darkness where not even a needle could move and clouds feigning scholarship through their rumblings are in the sky, and groups of water drops are falling, this attractive golden lightening brings at once pleasure and pain to ladies on their way to their lovers.   आसारेण न हर्म्यतः प्रियतमैर्यातुं बहिः शक्यतेशीतोत्कम्पनिमित्तमायतदृशा गाढं समालिङ्ग्यते  ।जाताः शीकरशीतलाश्च मरुतो रत्यन्तखेदच्छिदोधन्यानां बत दुर्दिनं सुदिनतां याति प्रियासङ्गमे ॥ शृ-९५ ॥अ: आसारेण प्रियतमैः हर्म्यतः बहिः यातुं न शक्यते । शीत-उत्कम्प-निमित्तं आयत-दृशा गाढं समालिङ्ग्यते । शीकर-शीतलाः मरुतः रति-अन्त-खेद-छिदः । धन्यानां प्रिया-सङ्गमे दुर्दिनं सुदिनतां याति, बत ।Due to torrential rain lovers are not able to go out; they are tightly embraced by the wide-eyed ladies due to the shivering cold; the wind cool like water spray blows to destroy the fatigue caused by romantic dalliance. Hark! For the lucky persons, dark cloudy days turn out to be good days.   
अर्धं सुप्त्वा निशायाः सरभससुरतायाससन्नश्लथाङ्गःप्रोद्भूतासह्यतृष्णो मधुमदनिरतो हर्म्यपृष्ठे विविक्ते ।सम्भोगक्लान्तकान्ताशिथिलभुजलतावर्जितम् कर्करीतोज्योत्स्नाभिन्नाच्छधारं न पिबति सलिलं शारदं मन्दपुण्यः ॥ शृ-९६ ॥अ: निशायाः अर्धं सुप्त्वा सरभस-सुरत-आयास-सन्न-श्लथ-अङ्गः प्रोद्भूत-असह्य-तृष्णः मधु-मद-निरतः विविक्ते हर्म्य-पृष्ठे कर्करीतः सम्भोग-क्लान्त-कान्ता-शिथिल-भुज-लता-आवर्जितं ज्योत्स्ना-अभिन्न-अच्छ-धारं शारदं सलिलं मन्द-पुण्यः न पिबति ।After having slept half of the night with his body weary of the strain of fast love play and feeling uncontrollable thirst and delighting in the intoxication of liquor it is (only) an unlucky person who does not drink the cool autumnal water flowing like pure moonlight poured by the beloved lady weary and tired of the acts of love play in the lonely upper floors of palaces. 
हेमन्ते दधिदुग्धसर्पिरशना मञ्जिष्ठवासोभृतःकाश्मीरद्रवसान्द्रदिग्धवपुषश्छिन्ना विचित्रै रतैः ।वृत्तोरुस्तनकामिनीजनकृताश्लेषा गृहाभ्यन्तरेताम्बूलीदलपूगपूरितमुखा धन्याः सुखं शेरते ॥ शृ-९७ ॥अ: हेमन्ते दधि-दुग्ध-सर्पिः-अशनाः मञ्जिष्ठ-वासः-भृतः काश्मीर-द्रव-सान्द्र-दिग्ध-वपुषः विचित्रैः रतैः छिन्नाः वृत्त-उरु-स्तन-कामिनी-जन-कृत-आश्लेषाः ताम्बूली-दल-पूग-पूरित-मुखाः धन्याः गृह-अभ्यन्तरे सुखं शेरते ।In winter having taken food of curds, milk and ghee wearing bright red garments with their bodies smeared with thick saffron paste and feeling exhausted after varied forms of love play, embraced by ladies having heavy round breasts and with their mouths full of betel leaves and areca nut  lucky men sleep inside residences.--महाशय्या पृथ्वी विपुलमुपधानं भुजलतावितानं चाकाशं व्यजनमनुकूलोऽयमनिलः ।शरच्चन्द्रो दीपो विरतिवनितासङ्गमुदितःसुखी शान्तः शेते मुनिरतनुभूतिर्नृप इव ॥ वै-९४ ॥अ: पृथ्वी महा-शय्या, भुज-लता विपुलम् उपधानं, आकाशं वितानं च, अयम् अनुकूलः अनिलः व्यजनम्, शरत्-चन्द्रः दीपः, विरति-वनिता-असङ्ग-मुदितः मुनिः अ-तनु-भूतिः नृपः इव सुखी शान्तः शेते ।The earth is the large bed; creeper-like shoulders are the broad pillows; the sky is the canopy; this pleasant wind is the fan; the autumnal moon is the lamp; happy with abstention and lack of contact with women the sage sleeps happily like a king of ample means.
भिक्षाशी जनमध्यसङ्गरहितः स्वायत्तचेष्टः सदाहानादानविरक्तमार्गनिरतः कश्चित्तपस्वी स्थितः ।रथ्याकीर्णविशीर्णवसनः सम्प्राप्तकन्थासनोनिर्मानो निरहङ्कृतिः शमसुखाभोगैकबद्धस्पृहः ॥ वै-९५ ॥अ: भिक्षा-आशी जन-मध्य-सङ्ग-रहितः स्व-आयत्त-चेष्टः हान-आदान-विरक्त-मार्ग-निरतः रथ्या-कीर्ण-विशीर्ण-वसनः सम्प्राप्त-कन्था-आसनः निर्मानः निरहङ्कृतिः शम-सुख-आभोग-एक-बद्ध-स्पृहः कश्चित् तपस्वी स्थितः ।There stays some ascetic eating on alms, bereft of interaction with people, having activities totally under his control, busy treading the sage’s path of rejection (of the wrong) and acceptance (of the good), having for his clothing torn clothes thrown on the streets (by others), having a seat of rags, devoid of pride and self-esteem, and solely longing for the joy of tranquillity.
चण्डालः किमयं  द्विजातिरथवा शूद्रोऽथ किं तापसःकिं वा तत्त्वविवेकपेशलमतिर्योगीश्वरः कोऽपि किम् ।इत्युत्पन्नविकल्पजल्पमुखरैराभाष्यमाणा जनै-र्न क्रुद्धाः पथि नैव तुष्टमनसो यान्ति स्वयं योगिनः ॥ वै-९६ ॥अ: अयं तापसः किं चण्डालः, अथवा द्विजातिः, अथ शूद्रः किं, वा कः अपि तत्त्व-विवेक-पेशल-मतिः योगीश्वरः किम्, इति उत्पन्न-विकल्प-जल्प-मुखरैः जनैः आभाष्यमाणाः स्वयं न क्रुद्धाः, न एव तुष्ट-मनसः योगिनः पथि यान्ति ।
There go ascetics, neither angry nor happy on their own, while people talk about them endlessly in different ways, “Is he an out- caste or a Brahmin or a Shudra or a great ascetic whose mind is soft due to the realization of the ultimate truth?”- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Subhashitas-41

Sat, 12/19/2015 - 17:36
भर्तृहरिशतकत्रयी-४१अथ कर्मपद्धतिःSection  on Karmaनमस्यामो देवान्ननु हतविधेस्तेऽपि वशगाविधिर्वन्द्यः सोऽपि प्रतिनियतकर्मैकफलदः ।फलं कर्मायत्तं यदि किमपरैः किं च विधिनानमस्तत्कर्मभ्यो विधिरपि न येभ्यः प्रभवति ॥ नी-९१ ॥अ: देवान् नमस्यामः; हत-विधेः ते अपि वश-गाः ननु? विधिः वन्द्यः; सः अपि प्रति-नियत-कर्म-एक-फल-दः; फलं कर्म-आयत्तं यदि अपरैः किम्? विधिना च किम्? येभ्यः विधिः अपि न प्रभवति, तत्-कर्मभ्यः नमः ।We salute the Divine Beings. But they are also affected by the wily Fate. So, we should salute Fate. But Fate also bestows according to one’s own actions. If fruits are as per actions, of what importance is Fate? Let us salute (our own) actions on which even Fate has no control.
ब्रह्मा येन कुलालवन्नियमितो ब्रह्माण्डभाण्डोदरेविष्णुर्येन दशावतारगहने क्षिप्तो महासङ्कटे ।रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं सेवतेसूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मणे ॥ नी-९२ ॥अ: येन ब्रह्मा कुलालवत् नियमितः, येन विष्णुः ब्रह्माण्ड-भाण्ड-उदरः दशावतार-गहने महा-सङ्कटे क्षिप्तः, येन रुद्रः कपाल-पाणि-पुटके भिक्षाटनं सेवते, सूर्यः नित्यम् एव गगने भ्राम्यति, तस्मै कर्मणे नमः ।Salutations to Karma, by whom Brahma is made to work like a potter, Vishnu is thrown into stressful cauldron of Brahmanda beset with ten incarnations, Shiva makes a living by begging with a bowl made of skull in his hand, and the sun wanders daily in the sky.
या साधूंश्च खलान्करोति विदुषो मूर्खान् हितान्द्वेषिणःप्रत्यक्षं  कुरुते परोक्षममृतं हालाहलं तत्क्षणात् ।तामाराधय सत्क्रियां भगवतीं भोक्तुं फलं वाञ्छितंहे  साधो व्यसनैर्गुणेषु विपुलेष्वास्थां वृथा मा कृथाः ॥ नी-९३ ॥अ: हे साधो! या खलान् च साधून् करोति, मूर्खान् विदुषः, द्वेषिणः हितान्, परोक्षं प्रत्यक्षं कुरुते, हालाहलं तत्-क्षणात् अमृतं कुरुते, वाञ्छितं फलं भोक्तुं तां भगवतीं सत्क्रियाम् आराधय, व्यसनैः विपुलेषु गुणेषु वृथा आस्थां मा कृथाः । Dear holy man! Worship that Goddess called Virtuous Action who converts bad persons to holy persons, dull-headed persons into scholars, enemies into well-wishers, renders what is not seen visible, converts instantaneously strongest poison into ambrosia. Do not go after other qualities which are full of weaknesses. 
शुभ्रं सद्म सविभ्रमा युवतयः श्वेतातपत्रोज्ज्वलालक्ष्मीरित्यनुभूयते चिरमनुस्यूते शुभे कर्मणि ।विच्छिन्ने नितरामनङ्गकलहक्रीडात्रुटत्त्तन्तुकंमुक्ताजालमिव  प्रयाति झटिति भ्रश्यद्दिशो दृश्यताम् ॥ नी-९४ ॥अ: शुभे कर्मणि चिरम् अनुस्यूते शुभ्रं सद्म स-विभ्रमाः युवतयः श्वेत-आतपत्र-उज्ज्वला लक्ष्मीः इति अनुभूयते, कर्मणि विच्छिन्ने लक्ष्मीः अनङ्ग-कलह-क्रीडा-त्रुटत्-कन्तुकं भ्रश्यत् मुक्ता-जालम् इव झट् इति नितरां दिशः प्रयाति । दृश्यताम् ।If good actions are accumulated over a long period, a clean residence, graceful young women and Lakshmi, Goddess of Wealth brilliant with a white umbrella can all be experienced. If good actions are broken Lakshmi will go in different directions quickly like the beads of pearls slipping away in different directions from a necklace during amorous quarrel.    --
वियदुपचितमेघं भूमयः कन्दलिन्यःनवकुटजकदम्बामोदिनो गन्धवाहाः ।शिखिकुलकलकेकारावरम्या वनान्ताःसुखिनमसुखिनं वा सर्वमुत्कन्ठयन्ति ॥ शृ-९१ ॥अ: उपचित-मेघं वियत्, कन्दलिन्यः भूमयः, नव-कुटज-कदम्ब-आमोदिनः गन्धवाहाः, शिखि-कुल-कल-केका-राव-रम्याः वन-अन्ताः सुखिनम् असुखिनम् वा सर्वम् उत्कण्ठयन्ति । The sky  covered over with clouds, the earth  covered with new shoots, the wind carrying the fragrance of mountain jasmine and kadamba flowers and forest interiors enchantingly full of shrill sounds of peacocks make everyone, whether happy or unhappy, long for love.
उपरि  घनं घनपटलं तिर्यग्गिरयोऽपि नर्तितमयूराः ।क्षितिरपि कन्दलधवला दृष्टिं पथिकः क्व पातयति ॥ शृ-९२ ॥अ: उपरि घन-पटलं घनम्, तिर्यक् अपि नर्तित-मयूराः गिरयः, क्षितिः अपि कन्दल-धवला, पथिकः दृष्टिं क्व पातयति?Dark mass of clouds are above, hills full of dancing peacocks are all round, the earth white with new shoots is (below); where does (the poor) traveller cast his eyes?
इतो विद्युद्वल्लीविलसितमितः केतकितरोःस्फुरन्गन्धः प्रोद्यज्जलदनिनदस्फूर्जितमितः ।इतः केकीक्रीडाकलकलरवः पक्ष्मलदृशांकथं यास्यन्त्येते विरहदिवसाः सम्भृतरसाः ॥ शृ-९३ ॥अ: इतः विद्युत्-वल्ली-विलसितम्, इतः केतकि-तरोः स्फुरन्-गन्धः, इतः प्रोद्यत्-जलद-निनद-स्फूर्जितम्, इतः केकी-क्रीडा-कलकल-रवः, पक्ष्मल-दृशां एते सम्भृत-रसाः विरह-दिवसाः कथं यास्यन्ति?Here is the playfulness of creeper-like lightening; here is the sparkling fragrance of ketaka trees; thither is rumbling of rising clouds; thither  the crackling sound of playful peacocks. How do these nights laden with delight pass of for lovelorn ladies with long eye-lashes?   --अथ अवधूतचर्या(Conduct of those who have renounced the world)कौपीनं शतखण्डजर्जरतरं कन्था पुनस्तादृशीनैश्चिन्त्यं निरपेक्षभैक्षमशनं निद्रा श्मशाने वने ।स्वातन्त्र्येण निरङ्कुशं विहरणं स्वान्तं प्रशान्तं सदास्थैर्यं योगमहोत्सवेऽपि च यदि त्रैलोक्यराज्येन किम्॥ वै-९१ ॥अ: शत-खण्ड-जर्जरतरं कौपीनं, कन्था पुनः तादृशी, नैश्चिन्त्यम्, अशनं निरपेक्ष-भैक्षम्, निद्रा श्मशाने (वा) वने, निरङ्कुशं स्वातन्त्र्येण विहरणं स्वान्तं सदा प्रशान्तम्, योग-महा-उत्सवे अपि स्थैर्यं यदि, त्रैलोक्य-राज्येन किम्?A worn out loin cloth of many pieces, a similar lower garment, state of having no worries, unasked for alms as food, sleeping in a forest or a cemetery, roaming around freely without any restraint, mental peace, stability in deep meditation, if these are there of what use is the suzerainty over the three worlds?
ब्रह्माण्डं मण्डलीमात्रं किं लोभाय मनस्विनः ।शफरीस्फुरितेनाब्धिः क्षुब्धो न खलु जायते ॥ वै-९२ ॥अ: मण्डली-मात्रं ब्रह्माण्डं मनस्विनः लोभाय किम्? अब्धिः शफरी-स्फुरितेन क्षुब्धः न जायते खलु?Can the whole universe which is just a province tempt one who has conquered his mind? Does the ocean get disturbed by the rolling of a Shaphari fish?
मातर्लक्ष्मि भजस्व कञ्चिदपरं मत्काङ्क्षिणी मा स्म भूःभोगेषु स्पृहयालवस्तव वशे का निःस्पृहाणामसि ।सद्यःस्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रे पवित्रीकृतैःभिक्षावस्तुभिरेव संप्रति वयं वृत्तिं समीहामहे ॥ वै-९३ ॥अ: मातः लक्ष्मि! मत्-काङ्क्षिणी मा स्म भूः, भोगेषु स्प्रहयालवः तव वशे (भवन्ति), निःस्पृहाणाम् का असि? सम्प्रति वयं सद्यः-स्यूत-पलाशपत्र-पुटिका-पात्रे पवित्रीकृतैः भिक्षा-वस्तुभिः एव वृत्तिं समीहामहे ।
Mother Lakshmi! Do not aspire for me. There are others under your control who are fond of sensual pleasures. You are nobody for those who have no desires. Now we wish to live on things received as alms sanctified in the just-sewn cups made of Palasha leaves.- - - -  
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Subhashitas-40

Sat, 12/12/2015 - 17:23
भर्तृहरिशतकत्रयी-४०
प्रियसख विपद्दण्डाघातप्रवातपरम्परा-परिचयबले चिन्ताचक्रे निधाय विधिः खलः ।मृदमिव बलात्पिण्डीकृत्य प्रगल्भकुलालवत्-भ्रमयति मनो नो जानीमः किमत्र विधास्यति ॥ नी-८८ ॥अ: प्रियसख! खलः विधिःप्रगल्भ-कुलालवत् मनः विपत्-दण्डा-आघात-प्रवात-परम्परा-परिचय-बले चिन्ता-चक्रे निधाय मृदम् इव बलात् पिण्डीकृत्य भ्रमयति । अत्र किं विधास्यति नो जानीमः । Dear friend! The mischievous Fate like a potter places (our)  mind consolidating it into a heap like mud   on the potter’s wheel of worries which runs by the force of the stick of recurrent adversities and rotates it. What exactly he wants to make we do not know. 
विरम विरमायासादस्माद्दुरध्यवसायतःविपदि महतां धैर्यध्वंसं यदीक्षितुमीहसे ।अयि जड विधे कल्पापायेऽप्यपेतनिजक्रमाःकुलशिखरिणः क्षुद्रा नैते न वा जलराशयः ॥ नी-८९ ॥अ: अयि जड विधे ! अस्मात् दुर्-अध्यवसायतः आयासात् विरम विरम, यत् विपदि महतां धैर्य-ध्वंसम् ईक्षितुम् ईहसे । कल्प-अपाये अपि न अपेत-निज-क्रमाः कुल-शिखरिणः, एते क्षुद्रा जल-राशयः न वा ।You stupid Fate stop exerting yourself by trying to see if you could destroy the courage of great men. They are like mountains during the time of the end of Kalpa and they are not like insignificant streams.
दैवेन प्रभुणा स्वयं जगति यद्यस्य प्रमाणीकॄतंतत्तस्योपनमेन्मनागपि महानैवाश्रयः कारणम् ।सर्वाशापरिपूरके जलधरे वर्षत्यपि प्रत्यहंसूक्ष्मा एव पतन्ति चातकमुखे द्वित्राः पयोबिन्दवः ॥ नी-९० ॥अ: प्रभुणा दैवेन स्वयं जगति यत् यस्य प्रमाणीकृतं तत् तस्य उपनमेत्, महान् आश्रयः न कारणम् एव । सर्व-आशा-परिपूरके जलधरे प्रत्यहं वर्षति अपि, सूक्ष्माः द्वित्राः एव पयो-बिन्दवः चातकमुखे पतन्ति ।What has been ordained by the Lord Fate is what any one gets and it is not because of his benefactor. Although clouds which fill all the directions rain every year, only a few tiny drops fall into the mouth of a Cataka bird.--
स्रजो हृद्यामोदा व्यजनपवनश्चन्द्रकिरणाःपरागः कासारो मलयजरजः शीधु विशदम् ।शुचिः सौधोत्सङ्गः प्रतनु वसनं पङ्कजदृशःनिदाघर्तावेतद्विलसति लभन्ते सुकृतिनः ॥ शृ-८८ ॥अ: हृद्य-आमोदाः स्रजः, व्यजन-पवनः चन्द्रकिरणाः परागः कासारः विशदं शीधु,शुचिः सौध-उत्सङ्गः प्रतनु वसनं पङ्कजदृशः निदाघ ऋतौ विलसति सुकृतिनः एतत् लभन्ते  । Enchanting fragrant garlands, breeze of a fan, moon-light, pollen of flowers, a lake, clear liquor, palace terrace, very thin clothing, lotus-eyed ladies, all these are available for the lucky while summer flourishes.
सुधाशुभ्रं धाम स्फुरदमलरश्मिः शशधरःप्रियावक्त्राम्भोजं मलयजरजश्चातिसुरभि ।स्रजो हृद्यामोदास्तदिदमखिलं रागिणि जनेकरोत्यन्तः क्षोभं न तु विषयसंसर्गविमुखे ॥ शृ-८९ ॥अ: सुधा-शुभ्रं धाम, स्फुरत्-अमल-रश्मिः शशधरः, प्रिया-वक्त्र-अम्भोजं, अति-सुरभि चन्दन-रजः च, हृद्य-आमोदाः स्रजः, रागिणि जने तत् इदम् अखिलं अन्तः-क्षोभं करोति, विषय-संसर्ग-विमुखे न । Milk-white residence, moon with glistening clear rays, the lotus-like face of a beloved, fragrant sandal dust, enchanting fragrant garlands all these bring distress to lovelorn men, but does not affect those who have turned away from sensual pleasures.
तरुणीवेषोद्दीपितकामाविकसज्जातीपुष्पसुगन्धिः ।उन्नतपीनपयोदरभाराप्रावृट् तनुते कस्य न हर्षम् ॥ शृ-९० ॥अ: उद्दीपित-कामा विकसत्-जाती-पुष्प-सुगन्धिः उन्नत-पीन-पयोदर-भारा प्रावृट् कस्य हर्षं न तनुते?Who does not feel joyful during rainy season which is weighed down by heavy rain-bearing clouds and  which enhances romantic desires with its fragrance of blossoming Jati flower like a woman who is romantically inclined who is bearing fragrant Jati flowers and who is weighed down by heavy breasts? [The poet brings out the similarity through श्लेष pun.]--
स्नात्वा गाङ्गैः पयोभिः शुचिकुसुमफलैरर्चयित्वा विभो त्वांध्येये ध्यानं निवेश्य क्षितिधरकुहरग्रावपर्यङ्कमूले ।आत्मारामः फलाशी गुरुवचनरतस्त्वत्प्रसादात्स्मरारेदुःखं मोक्ष्ये कदाहं समकरचरणे पुंसि सेवासमुत्थम् ॥ वै-८८ ॥अ: विभो! स्मर-अरे! गाङ्गैः पयोभिः स्नात्वा, त्वां शुचि-कुसुम-फलैः अर्चयित्वा, क्षितिधर-कुहर-ग्राव-पर्यङ्क-मूले ध्येये ध्यानं निवेश्य, त्वत्-प्रसादात् आत्मा-आरामः फल-आशी गुरु-वचन-रतः स-मकर-चरणे पुंसि सेवा-समुत्थं दुःखं कदा अहं मोक्ष्ये?Lord! Enemy of Cupid! When will I by, your grace, after bathing in Ganga, worshipping you with fresh flowers and fruits, meditating on Brahman, who needs to be meditated upon, on a stone seat in the cave of a mountain, feeling mental tranquillity eating only fruits listening to the words of the preceptor, shed my grief arising from my service to a king with Makara marks on his feet ?
एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणिपात्रो दिगम्बरः ।कदा शम्भो भविष्यामि कर्मनिर्मूलनक्षमः ॥ वै-८९ ॥अ: शम्भो! एकाकी निःस्पृहः शान्तः पाणि-पात्रः दिगम्बरः कर्म-निर्मूलन-क्षमः कदा भविष्यामि? When will I become capable of uprooting my Karma by staying in solitude, without any desire, calm, with my hands being my begging bowl and shedding my clothes?
पाणिं पात्रयतां निसर्गशुचिना भिक्ष्येण सन्तुष्यतांयत्र क्वापि निषीदतां बहुतृणं विश्वं मुहुः पश्यताम् ।अत्यागेऽपि तनोरखण्डपरमानन्दावबोधस्पृशा-मध्वा कोऽपि शिवप्रसादसुलभः सम्पत्स्यते योगिनाम् ॥ वै-९० ॥अ: पाणिं पात्रयतां, निसर्ग-शुचिना भिक्ष्येण सन्तुष्यतां, यत्र क्व अपि निषीदतां, तनोः अ-त्यागे अपि अखण्ड-परमानन्द-अवबोध-स्पृशां,  विश्वं मुहुः बहु-तृणं पश्यतां योगिनां कः अपि शिव-प्रसाद-सुलभः अध्वा सम्पत्स्यते । Contemplative ascetics acquire, due to grace of Shiva, an indescribable easily negotiable way of living by using their hands only as a bowl, feeling satiated by the naturally clean alms, staying  anywhere, feeling  the realization of continuous ultimate bliss and considering all this world as worthless as straw.
- - - -  
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Shatakas-39

Sat, 12/05/2015 - 16:14
भर्तृहरिशतकत्रयी-३०
गजभुजङ्गविहङ्गमबन्धनंशशिदिवाकरयोर्ग्रहपीडनम् ।मतिमतां च विलोक्य दरिद्रतांविधिरहो बलवानिति मे मतिः ॥ नी-८५ ॥अ: गज-भुजङ्ग-विहङ्गम-बन्धनं शशि-दिवाकरयोः ग्रह-पीडनं मतिमतां दरिद्रतां च विलोक्य अहो विधिः बलवान् इति मे मतिः ।After seeing that elephants, snakes and birds are kept captive, that planets torment the sun and the moon and that learned persons live in penury I believe that one’s destiny is very powerful.
सृजति तावदशेषगुणाकरंपुरुषरत्नमलङ्करणं भुवः ।तदपि तत्क्षणभङ्गि करोति चेत्अहह कष्टमपण्डितता विधेः ॥ नी-८६ ॥अ: (विधिः)अशेष-गुण-आकरं भुवः अलङ्करणं पुरुष-रत्नं सृजति तावत्, तत् अपि तत्-क्षण-भङ्गि करोति चेत् अहह कष्टं विधेः अपण्डितता । If Fate creates a gem of a person who is an ornament for the world and who is a source of all good qualities and also makes him lasting for a few moments, what a pity that it is so un-informed.
अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनांशतभिषगनुयातः शम्भुमूर्ध्नोऽवतंसः ।विरहयति न चैनं राजयक्ष्मा शशाङ्कंहतविधिपरिपाकः केन वा लङ्घनीयः ॥ नी-८७ ॥अ: अयम् अमॄत-निधानं शत-भिषक्-अनुयातः शम्भु-मूर्ध्नः अवतंसः । एनं शशाङ्कं राज-यक्ष्मा न विरहयति च । हत-विधि-परिपाकः केन वा लङ्घनीयः ?This moon is a receptacle of ambrosia, is followed by hundreds of physicians (followed by Satabhishak star) and is a crest on the head of Shiva. (However) He is affected by the disease of consumption. Who can get over the effect of wretched Fate?--
प्रथितः प्रणयवतीनां तावत्पदमातनोतु हृदि मानः ।भवति न यावच्चन्दनतरुसुरभिर्मलयपवमानः ॥ शृ-८५ ॥अ: प्रणयवतीनां प्रथितः मानः तावत् हृदि पदम् आतनोतु यावत् मलय-पवमानः चन्दन-तरु-सुरभिः न भवति ।May the famous ego of ladies who are in love stay on so long as the wind from Malaya mountain does not carry the fragrance of sandal trees.
सहकारकुसुमकेसरनिकरभरामोदमूर्च्छितदिगन्ते ।मधुरमधुविधुरमधुपे मधौ भवेत्कस्य नोत्कण्ठा ॥ शृ-८६ ॥अ: सहकार-कुसुम-केसर-निकर-भर-आमोद-मूर्च्छित-दिगन्ते मधुर-मधु-विधुर-मधुपे मधौ कस्य उत्कण्ठा न भवति ?At the time of spring when the horizon is full of intense fragrance of the filaments of mango flowers and when honey bees are agitated by the sweet honey (of the flowers), who does not long for one’s beloved?
अच्छाच्छचन्दनरसार्द्रतरा मृगाक्ष्योधारागृहाणि कुसुमानि च कौमुदी च ।मन्दो मरुत्सुमनसः शुचि हर्म्यपृष्ठंग्रीष्मे मदं मदनं च विवर्धयन्ति ॥ शृ-८७ ॥अ: ग्रीष्मे अच्छ-अच्छ-चन्दन-रस-आर्द्र-तराः मृग-अक्ष्यः धारा-गृहाणि कुसुमानि कौमुदी च सुमनसः मन्दः मरुत् शुचि हर्म्य-पृष्ठं  मदं मदनं च विवर्धयन्ति ।In summer doe-eyed ladies who are moist with very pure sandal paste, bath rooms with water streams, flowers, moonlight, mild wind from flowers and clean palace grounds increase intoxication and romance.--
स्फुरत्स्फारज्योत्स्नाधवलिततले क्वापि पुलिनेसुखासीनाः शान्तध्वनिषु रजनीषु द्युसरितः ।भवाभोगोद्विग्नाः शिव शिव शिवेत्युच्चवचसःकदा यास्यामोऽन्तर्गतबहुलबाष्पाकुलदशाम् ॥ वै-८५ ॥अ: शान्त-ध्वनिषु रजनीषु द्यु-सरितः क्व अपि स्फुरत्-स्फार-ज्योत्स्ना-धवलित-तले पुलिने सुख-आसीनाः भव-आभोग-उद्विग्नाः  शिव शिव इति उच्च-वचसः अन्तर्गत-बहुल-बाष्प-आकुल-दशां कदा यास्यामः?When shall we, agitated by the serpent of worldly affairs, reach the state where copious tears of joy are internally controlled  chanting loudly “ shiva, shiva, shiva”, on nights when all sound has subsided, reclining comfortably somewhere on the sparkling extensive moon-light-lit sands of the divine river Ganga ?
वितीर्णे सर्वस्वे तरुणकरुणापूर्णहृदयाःस्मरन्तः संसारे विगुणपरिणामां विधिगतिम् ।वयं पुण्यारण्ये परिणतशरच्चन्द्रकिरणाःत्रियामा नेष्यामो हरचरणचिन्तैकशरणाः ॥ वै-८६ ॥अ: वयं सर्वस्वे संसारे वितीर्णे तरुण-करुणा-पूर्ण-हृदयाः विगुण-परिणामां विधि-गतिं स्मरन्तः पुण्य-अरण्ये परिणत-शरत्-चन्द्र-किरणाः त्रियामाः हर-चरण-चिन्ता-एक-शरणाः नेष्यामः ।After crossing all the worldly affairs remembering the ill effects of the vicissitudes of destiny and with our hearts full of fresh compassion, when shall we spend nights in a holy forest lit by the rays of the autumnal full moon taking sole refuge in the thoughts of the feet of Shiva?
कदा वाराणस्याममरतटिनीरोधसि  वसन्वसानः कौपीनं शिरसि निदधानोऽञ्जलिपुटम् ।अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयनप्रसीदेत्याक्रोशन्निमिषमिव नेष्यामि दिवसान् ॥ वै-८७ ॥अ: वाराणस्याम् अमर-तटिनी-रोधसि वसन् कौपीनं वसानः शिरसि अञ्जलि-पुटं निदधानः  “अये गौरीनाथ त्रिपुरहर शम्भो त्रिनयन” इति आक्रोशन् दिवसान् निमिषम् इव  कदा नेष्यामि?When shall I spend my days as if they are minutes in the city of Varanasi living on the banks of Ganga wearing a loin-cloth with hands folded above my head chanting, “ O Consort of Gauri, the destroyer of Tripura, Shambhu, the three-eyed”?
- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Shatakas-29

Sat, 11/28/2015 - 16:09
भर्तृहरिशतकत्रयी-२९
भग्नाशस्य करण्डपिण्डिततनोर्म्लानेन्द्रियस्य क्षुधाकृत्वाखुर्विवरं स्वयं निपतितो नक्ते मुखे भोगिनः ।तृप्तस्तत्पिशितेन सत्वरमसौ तेनैव यातः पथास्वस्थास्तिष्ठत दैवमेव हि परं वृद्धौ क्षये कारणम् ॥ नी-८२ ॥अ: आखुः (करण्डस्य) विवरं कृत्वा भग्न-आशस्य करण्ड-पिण्डित-तनोः क्षुधा म्लान-इन्द्रियस्य भोगिनः मुखे स्वयं निपतितः । असौ (भोगी) तत्-पिशितेन तृप्तः तेन एव पथा सत्वरं यातः । स्वस्थाः तिष्ठत । वृद्धौ क्षये हि दैवम् एव परं कारणम् ।After making a hole in the basket a mouse falls into the mouth of a snake which has its body curled into a heap in the basket and whose senses are weakened because of hunger. The snake having had a satisfying meal of the mouse gets out of the same hole quickly. You people! Keep quiet.  Fate is the only cause for growth or decay.
यथा कन्दुकपातेनोत्पतत्यार्यः पतन्नपि ।तथा त्वनार्यः पतति मृत्पिण्डपतनं यथा ॥ नी-८३ ॥अ: आर्यः पतन् अपि कन्दुकपातेन यथा उत्पतति, अनार्यः तु मृत्-पिण्ड-पतनं यथा तथा पतति । A gentleman bounces back like a ball after a fall. An uncultured person falls down like a heap of mud (never to bounce back).
खल्वाटो दिवसेश्वरस्य किरणैः सन्तापिते मस्तके गच्छन्देशमनातपं द्रुतगतिस्तालस्य मूलं गतः ।तत्राप्यस्य महाफलेन पतता भग्नं सशब्दं शिरःप्रायो गच्छति यत्र दैवहतकस्तत्रैव यान्त्यापदः ॥ नी-८४ ॥अ: खल्वाटः मस्तके दिवस-ईश्वरस्य किरणैः सन्तापिते, द्रुत-गतिः अनातपं देशं गच्छन् तालस्य मूलं गतः । तत्र अपि अस्य शिरः पतता महा-फलेन सशब्दं भग्नम् । प्रायः यत्र दैव-हतकः गच्छति तत्र एव आपदः यान्ति । A bald person, with his head burning due to the heat of the sun, seeks a shady place and quickly goes to the base of a pine tree. There his head gets broken by a falling big pine fruit. Perhaps misfortune follows an unfortunate person wherever he goes.--मधुरयं मधुरैरपि कोकिला-कलरवैर्मलयस्य च वायुभिः ।विरहिणः प्रहिणस्ति शरीरिणोविपदि हन्त सुधापि विषायते ॥ शृ-८२ ॥अ: अयं मधुः मधुरैः कोकिला-कल-रवैः मलयस्य वायुभिः अपि विरहिणः शरीरिणः प्रहिणस्ति । विपदि सुधा अपि विषायते, हन्त ।This spring time hits the separated lovers with the pleasant indistinct singings of the cuckoo and the wind blowing from Malaya mountain. Alas! Even ambrosia turns poison in times of distress.
आवासः किलकिञ्चितस्य दयिताः पार्श्वे विलासालसाःकर्णे कोकिलकामिनीकलरवः स्मेरो लतामण्डपः ।गोष्ठी सत्कविभिः समं कतिपयैर्मुग्धाः सितांशोः कराःकेषाञ्चित्सुखयन्ति चात्र हृदयं चैत्रे विचित्राः स्रजः ॥ शृ-८३ ॥अ: अत्र चैत्रे किलकिञ्चितस्य आवासः, पार्श्वे विलास-अलसाः दयिताः, कर्णे कोकिल-कामिनी-कल-रवः स्मेरः लता-मण्डपः, कतिपयैः सत्-कविभिः समं गोष्ठी, सितांशोः मुग्धाः कराः, विचित्राः स्रजः केषाञ्चित् हृदयं सुखयन्ति । Amorous display of emotions at home, beloveds tired of amorous activities by the side, the sweet tones of the female cuckoo to hear, vine- bower  full of laughter, meeting with a few reputed poets, colourful garlands, all these do bring happiness to the heart s of some people.
पान्थस्त्रीविरहानलाहुतिकलामातन्वती मञ्जरीमाकन्देषु पिकाङ्गनाभिरधुना सोत्कण्ठमालोक्यते ।अल्पास्ते नवपाटलापरिमलप्राग्भारपाटच्चरावान्ति क्लान्तिवितानतानवकृतः श्रीखण्डशैलानिलाः ॥ श्रृ-८४ ॥अ : अधुना माकन्देषु पान्थ-स्त्री-विरह-अनल-आहुति-कलाम् आतन्वती मञ्जरी पिक-अङ्गनाभिः स-उत्कण्ठम् आलोक्यते । नव-पाटला-परिमल-प्राग्भार-पाटच्चराः क्लान्ति-वितान-तानव-कृतः ते अल्पाः श्रीखण्ड-शैल-अनिलाः वान्ति ।Female cuckoos  longingly look at the cluster of mango blossoms which act as offerings to the fire of separation felt by ladies whose husbands are away on travel. Mild winds blow from Srikhanda mountain which are prone to steal the fragrance of fresh Patala flowers and which diminish the spread of weariness.
--यदेततस्वच्छन्दं विहरणमकार्पण्यमशनंसहार्यैः संवासः श्रुतमुपशमैकव्रतफलम् ।मनो मन्दस्पन्दं बहिरपि चिरस्यापि विमृशन्न जाने कस्यैषा परिणतिरुदारस्य तपसः ॥ वै-८२ ॥अ: एतत् स्व-छन्दं विहरणम्, अ-कार्पण्यम् अशनम्, आर्यैः सह संवासः, उपशम-एक-व्रत-फलं श्रुतं, मनः बहिः अपि मन्द-स्पन्दं, चिरस्य विमृशन् अपि कस्य उदारस्य तपसः एषा परिणतिः न जाने ।I do not know what type of penance results in this type of maturity: care-free wandering, food without the need to feel humble, living among the virtuous, sacred knowledge with the sole purpose of mental tranquillity, internally and externally very little wavering.
जीर्णा एव मनोरथाश्च हृदये यातं च तद्यौवनंहन्ताङ्गेषु गुणाश्च वन्ध्यफलतां याता गुणज्ञैर्विना ।किं युक्तं सहसाभ्युपैति बलवान्कालः कृतान्तोऽक्षमीहा ज्ञातं मदनान्तकाङ्घ्रियुगलं मुक्त्वास्ति नान्या गतिः ॥ वै-८३ ॥अ:  मनोरथाः च हृदये एव जीर्णाः, तत् यौवनं च यातं, गुणाः च गुणज्ञैः विना अङ्गेषु वन्ध्य-फलतां याताः, हन्त । किं युक्तम्? । अक्षमी बलवान् कालः कृतान्तः सहसा अभ्युपैति । हा, ज्ञातम्, मदन-अन्तक-अङ्घ्रि-युगलं मुक्त्वा अन्या गतिः न अस्ति । Our yearnings have aged and weakened in the heart only, that youth is gone, due to lack of discerning people good qualities have been in vain, alas, the unforgiving powerful God of death quickly approaches. Yes, I know, there is no other go than seeking the feet of Shiva who annihilated the Love God.
महेश्वरे वा जगतामधीश्वरेजनार्दने वा जगदन्तरात्मनि ।न वस्तुभेदप्रतिपत्तिरस्ति मे तथापि भक्तिस्तरुणेन्दुशेखरे  ॥ वै-८४ ॥
अ: जगताम् अधीश्वरे महेश्वरे वा जगत्-अनतर्-आत्मनि जनार्दने वा मे वस्तु-भेद-प्रतिपत्तिः न अस्ति, तथा अपि भक्तिः तरुण-इन्दु-शेखरे (अस्ति ) ।
I do not recognize any difference between Mahesvara who is the over lord of all the worlds and Vishnu who is the inner soul of the worlds. Even then my devotion is to Shiva with the young moon on his crest.- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Shatakas-28

Sat, 11/21/2015 - 16:10
भर्तृहरिशतकत्रयी-२८
छिन्नोऽपि रोहति तरुः क्षीणोऽप्युपचीयते पुनश्चन्द्रः ।इति विमृशन्तः सन्तः सन्तप्यन्ते न लोकेषु ॥ नी-७९ ॥अ: सन्तः “तरुः छिन्नः अपि रोहति, चन्द्रः क्षीणः अपि पुनः उपचीयते” इति विमृशन्तः लोकेषु न सन्तप्यन्ते ।Wise persons do not grieve in this world understanding that a tree that has been felled grows again and that the moon which wanes expands again.
ऐश्वर्यस्य विभूषणं सुजनता शौर्यस्य वाक्संयमःज्ञानस्योपशमः श्रुतस्य विनयो वित्तस्य पात्रे व्ययः ।अक्रोधस्तपसः क्षमा प्रभवितुर्धर्मस्य निर्व्याजतासर्वेषामपि सर्वकारणमिदं शीलं परं भूषणम् ॥ नी-८० ॥अ: सुजनता ऐश्वर्यस्य विभूषणं, वाक्संयमः शौर्यस्य, उपशमः ज्ञानस्य, विनयः श्रुतस्य, पात्रे व्ययः वित्तस्य, अक्रोधः तपसः, क्षमा प्रभवितुः, निर्व्याजता धर्मस्य, सर्वेषाम्  अपि सर्वकारणम् इदं शीलं परं भूषणम् ।Good conduct is an ornament for wealth, restraint in speech is an ornament  for valour, mental tranquillity for wisdom, humility for scholarship, spending  for the right cause for money, not getting angry for penance, ability to pardon for a capable person, being unbiased for righteous conduct; this morality is an ornament for one and all.
अथ दैवपद्धतिः Section on Destiny
नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाःस्वर्गो दुर्गमनुग्रहः खलु हरेरैरावतो वारणः ।इत्याश्चर्यबलान्वितोऽपि बलभिद्भग्नः परैः सङ्गरेतद्व्यक्तं ननु दैवमेव शरणं धिग्धिग्वृथा पौरुषम् ॥ नी-८१ ॥अ: यस्य नेता बृहस्पतिः, प्रहरणं वज्रं, सैनिकाः सुराः, दुर्गं स्वर्गो, अनुग्रहः खलु हरेः, वारणः ऐरावतः, इति आश्चर्यबलान्वितः अपि बलभित् सङ्गरे परैः भग्नः, तत् व्यक्तं ननु शरणं दैवम् एव पौरुषम् वृथा, धिक् धिक् । Even Indra, whose leader is Bruhaspati, whose weapon is Vajra, whose army consists of Divine persons, whose fort is heaven,  whose elephant is Airavata and who has the blessings of Lord Vishnu was defeated by his enemies in battle; it is quite clear that destiny is the refuge and valour is of no use, what a pity!
--स्त्रीमुद्रां कुसुमायुधस्य जयिनीं सर्वार्थसम्पत्करींये मूढाः प्रविहाय यान्ति कुधियो मिथ्याफलान्वॆषिणः ।ते तेनैव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृता मुण्डिताःकेचित्पञ्चशिखीकृताश्च जटिलाः कापालिकश्चापरे ॥ शृ-७९ ॥अ: ये मूढाः कुधियः कुसुम-आयुधस्य जयिनीं सर्व-अर्थ-सम्पत्करीं स्त्री-मुद्रां प्रविहाय मिथ्या-फल-अन्वेषिणः यान्ति,ते तेन एव निहत्य निर्दयतरं नग्नीकृताः मुण्डिताःकेचित् पञ्चशिखीकृताः च जटिलाः अपरे कापालिकाः च (कृताः) ।Fools having wrong knowledge who neglect the cupid’s signet in the form of ladies which provides every type of wealth and which ensures victory go after false results. They are mercilessly destroyed by the same cupid and some are made naked, tonsured, some are made to have five tufts, some to have matted hairs and others to hold skulls. [ It is the poet’s way of saying that they become ascetics of various types.] 
विश्वामित्रपराशरप्रभृतयो वाताम्बुपर्णाशनाःतेऽपि स्त्रीमुखपङ्कजं सुललितं दृष्ट्वैव मोहं गताः ।शाल्यन्नं सघृतं पयोदधियुतं येभुञ्झते मानवाःतेषामिन्द्रियनिग्रहो यदि भवेत् विन्ध्यः प्लवेत् सागरे ॥ श्रृ-८० ॥अ: वात–अम्बु-पर्ण-अशनाः विश्वामित्र-पराशर-प्रभृतयः ते अपि सुललितं स्त्री-मुख-पङ्कजं दृष्ट्वा एव मोहं गताः । शाली-अन्नं सघृतं पयो-दधि-युतं ये मानवाः भुञ्जते तेषाम् इन्द्रियनिग्रहः यदि भवेत् विन्ध्यः सागरे प्लवेत् । Even ascetics like Viswamitra and Parasara who subsisted on just air, water or leaves got deluded by looking at the lotus face of ladies. Vindhya mountain would float on ocean if those who consume cooked rice with ghee mixed with milk and curd were to control their senses.
अथ ऋतुवर्णनम्
परिमलभृतो वाताः शाखा नवाङ्कुरकोटयोमधुरविधुरोत्कण्ठाभाजः प्रियाः पिकपक्षिणाम् ।विरलविरलस्वेदोद्गारा वधूवदनेन्दवःप्रसरति मधौ धात्र्यां जातो न कस्य गुणोदयः ॥ शृ-८१ ॥अ: परिमल-भृतः वाताः, नवाङ्कुरकोटयः शाखाः, पिकपक्षिणां प्रियाः मधुर-विधुर-उत्कण्ठाभाजः, वधू-वदन-इन्दवः विरल-विरल-स्वेद-उद्गाराः, धात्र्यां मधौ प्रसरति (सति) कस्य गुणोदयः न जातः ।The wind is carrying fragrances, the branches are full of the tips of new sprouts, female cuckoos express a longing sometimes pleasing and sometimes harsh, the moon-like faces of young ladies have sparse drops of sweats oozing; when spring arrives on the land which thing does not  attain quality?
--रम्याश्चन्द्रमरीचयस्तृणवती रम्या वनान्तस्थलीरम्यं साधुसमागमागतसुखं काव्यॆषु रम्याः कथाः ।कोपोपाहितबाष्पबिन्दुतरलं रम्यं प्रियाया मुखंसर्वं रम्यमनित्यतामुपगते चित्ते न किञ्चित्पुनः ॥ वै-७९ ॥अ: चन्द्रमरीचयः रम्याः तृणवती वन-अन्त-स्थली रम्यासाधु-समागम-आगत-सुखं रम्यं काव्येषु कथाः रम्याःकोप-उपाहित-बाष्प-बिन्दु-तरलं प्रियाया मुखं रम्यं सर्वं रम्यम् चित्ते अनित्यताम् उपगते न किञ्चित्पुनः (रम्यम् ) ।Pleasant are the moonbeams, pleasant are the grass laden forest interiors; pleasant is the happy meeting with saints; pleasant are the stories in literary works; pleasant is the face of the beloved with unsteady drops of tears brought out by feigned anger; everything is pleasant; but if there is restlessness in mind nothing is pleasant.
रम्यं हर्म्यतलं न किं वसतये श्रव्यं न गेयादिकंकिं वा प्राणसमासमागमसुखं नैवाधिकप्रीतये ।किन्तु भ्रान्तपतङ्गपक्षपवनव्यालोलदीपाङ्कुर-च्छायाचञ्चलमाकलय्य सकलं सन्तो वनान्तं गताः ॥वै-८० ॥अ: वसतये हर्म्यतलं रम्यं न किं? गेयादिकं श्रव्यं न (किम्), वा प्राण-समा-समागम-सुखं एव अधिकप्रीतये न किं ? किन्तु सकलं भ्रान्त-पतङ्ग-पक्ष-पवन-व्यालोल-दीप-अङ्कुर-च्छाया-चञ्चलम् आकलय्य सन्तः वनान्तं गताः ।Is not a mansion nice for staying? Is it not nice to listen to music? Or is it not very pleasing to meet with a beloved? But considering that everything is as temporary as the unsteady shadow of the flame of a lamp wavering due to the air blown by the wings of a disoriented moth, the wise have gone to the forest. 
अथ शिवार्चनम्( Worshipping Shiva)
आसंसारात्त्रिभुवनमिदं चिन्वतां तात तादृक्-मैवास्माकं नयनपदवीं श्रोत्रमार्गं  गतो वा ।योऽयं धत्ते विषयकरिणीगाढगूढाभिमान-क्षीबस्यान्तःकरणकरिणः संयमानायलीलाम् ॥ वै-८१ ॥अ: तात! आसंसारात् त्रिभुवनम् इदं चिन्वतां अस्माकं नयनपदवीं श्रोत्रमार्गं  वा तादृक्-एव मा गतो, यः अयं विषय-करिणी-गाढ-गूढ-अभिमान-क्षीबस्य अन्तःकरण-करिणः संयम-आनाय-लीलाम् धत्ते ।Dear!  We, who have been searching this world ever since its beginning  have not heard or seen one who acts as the rope-net which controls the elephant called mind which is intoxicated with the deep secret desire for the female elephant called the sensual pleasures.
- - - -  
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Shatakas-27

Sat, 11/14/2015 - 16:12
भर्तृहरिशतकत्रयी-२७
कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेःन शक्यते धैर्यगुणः प्रमार्ष्टुम् ।अधोमुखस्यापि कृतस्य वह्नेःनाधः शिखा यान्ति कदाचिदेव ॥ नी-७६  ॥अ: धैर्यवृत्तेः कदर्थितस्य अपि धैर्यगुणः प्रमार्ष्टुं न शक्यते । वह्नेः अधोमुखस्य कृतस्य अपि शिखाः कदाचित् एव अधः न यान्ति ।  Fortitude of a brave person cannot be obliterated even if he is despised. The flames of a fire even if held down do not grow downwards.
वरं शृङ्गोत्सङ्गाद्गुरुशिखरिणः क्वापि विषमेपतित्वायं कायः कठिनदृषदन्ते विगलितः ।वरं न्यस्तो हस्तः फणिपतिमुखे तीक्ष्णदशनेवरं वह्नौ पातस्तदपि न कृतः शीलविलयः ॥ नी-७७ ॥अ : अयं कायः गुरु-शिखरिणः शृङ्ग-उत्सङ्गात् क्व अपि विषमे कठिण-दृषद्-अन्ते पतित्वा विगलितः वरम्, हस्तः तीक्ष्ण-दशने फणि-पति-मुखे न्यस्तः वरम्, वह्नौ पातः वरम्, तत् अपि शील-विलयः न कृतः । It is better that this body gets broken by falling on some hard rock from a cliff of a high mountain, it is better that the hand is thrust into the mouth of a big snake with sharp fangs, it is better to jump into fire, ones morality should not get lost.
वह्निस्तस्य जलायते जलनिधिः कुल्यायते तत्क्षणात्मेरुः स्वल्पशिलायते मृगपतिः सद्यः कुरङ्गायते ।व्यालो माल्यगुणायते विषरसः पीयूषवर्षायतेयस्याङ्गेऽखिललोकवल्लभतरं शीलं समुन्मीलति ॥ नी-७८ ॥अ: यस्य अङ्गे अखिल-लोक-वल्लभतरं शीलं समुन्मीलति, तस्य वह्निः जलायते, जलनिधिः कुल्यायते, तत्क्षणात् मेरुः स्वल्पशिलायते, मृगपतिः सद्यः कुरङ्गायते,  व्यालः माल्य-गुणायते, विष-रसः पीयूष-वर्षायते ।Fire becomes water, ocean becomes a small canal, mountain Meru becomes a small rock, lion becomes a deer, a serpent becomes a garland and poison becomes ambrosia for a person in whom morality adored by the whole world shines.
--तावन्महत्त्वं पाण्डित्यं कुलीनत्वं विवेकिता ।यावज्ज्वलति नाङ्गेषु हतः पञ्चेषुपावकः ॥ शृ-७६ ॥अ: यावत् अङ्गेषु हतः पञ्चेषु-पावकः न ज्वलति, तावत् महत्त्वं पाण्डित्यं कुलीनत्वं, विवेकिता ।One’s greatness, scholarship and ability to discriminate last so long as the cursed fire called cupid does not inflame one’s body. 
शास्त्रज्ञोऽपि प्रगुणितनयोऽप्यात्तबोधोऽपि बाढंसंसारेऽस्मिन् भवति विरलो भाजनं सद्गतीनाम् ।येनैतस्मिन्निरयनगरद्वारमुद्घाटयन्तीवामाक्षीणां भवति कुटिला भ्रूलता कुञ्चिकेव ॥ शृ-७७ ॥अ: अस्मिन् संसारे शास्त्रज्ञः अपि, प्रगुणित-नयः अपि, आत्त-बोधः अपि,सद्गतीनां भाजनं विरलः भवति, येन एतस्मिन् वाम-अक्षीणां कुटिला भ्रू-लता कुञ्चिका इव निरय-नगर-द्वारम् उद्घाटयन्ती भवति । In this world even though a person is well versed in scriptures, is endowed with right conduct, is aware of true knowledge it is rare that he attains salvation. Because the curved creeper-like eye brows of ladies with beautiful eyes act as a key which opens the door of city called hell.
कृशः काणः खञ्जः श्रवणरहितः पुच्छविकलोव्रणी पूयत्क्लिन्नः कृमिकुलशतैरावृततनुः ।क्षुधाक्षामो जीर्णः पिठरककसालार्पितगलःशुनीमन्वेति श्वा हतमपि च हन्त्येव मदनः ॥ शृ-७८ ॥अ: कृशः काणः खञ्जः श्रवणरहितः पुच्छविकलःव्रणी पूयत्क्लिन्नः कृमि-कुल-शतैः आवृत-तनुः क्षुधा-क्षामः जीर्णः पिठरक-कसाल-अर्पित-गलः श्वा शुनीम् अन्वेति । मदनः हतम् अपि च हन्ति एव ।A dog even if it is weak, blind, lame, deaf, tail-less, wounded wet with pus, with its body covered with hundreds of worms, hungry, old with its neck stuck in a broken pot follows a bitch. Cupid strikes even the stricken. --तपस्यन्तः सन्तः किमधिनिवसामः सुरनदींगुणोदारान्दारानुत परिचरामः सविनयम् ।पिबामः शास्त्रौघानुत विविधकाव्यामृतरसान्न विद्मः किं कुर्मः कतिपयनिमेषायुषि जने ॥ वै-७६ ॥अ: जने कतिपय-निमेष-आयुषि,  तपस्यन्तः सन्तः सुरनदीं अधि निवसामः किम्? उत गुण-उदारान् दारान् सविनयम् परिचरामः , उत विविध-काव्य-अमृत-रसान् शास्त्र-ओघान् पिबामः, न विद्मः किं कुर्मः ।Shall we live near the river Ganga doing penances? Or, shall we serve in humility virtuous wives? Or, shall we drink the streams of ambrosia-like various literary works which act as streams of scripture? We do not know what we should do.
दुराराध्याश्चामी तुरगचलचित्ताः क्षितिभुजःवयं च स्थूलेच्छाः सुमहति फले बद्धमनसः ।जरा देहं मृत्युर्हरति दयितं जीवितमिदंसखे नान्यच्छ्रेयो जगति विदुषोऽन्यत्र तपसः ॥ वै-७७ ॥अ:सखे! अमी तुरग-चल-चित्ताः क्षितिभुजः दुराराध्याः, वयं च स्थूल-इच्छाः सुमहति फले बद्ध-मनसः,जरा देहं हरति, मृत्युः दयितम् इदं जीवितं हरति, अन्यत्र जगति तपसः अन्यत् श्रेयः न । Dear friend, these kings who are fickle-minded like horses are difficult to serve; but we with a large desire are determined to attain the great goal; old age takes away this dear body, death takes away this life; elsewhere in this world there is nothing beneficial other than penance. माने म्लायिनि खण्डिते च वसुनि व्यर्थे प्रयातेऽर्थिनिक्षीणे बन्धुजने गते परिजने नष्टे शनैर्यौवने ।युक्तं केवलमेतदेव सुधियां यज्जह्नुकन्यापयः-पूतग्रावगिरीन्द्रकन्दरनटीकुञ्जे निवासः क्वचित् ॥ वै-७८ ॥अ: माने म्लायिनि, वसुनि खण्डिते च, अर्थिनि व्यर्थे प्रयाते, बन्धुजने क्षीणे, परिजने गते, शनैः यौवने नष्टे, सुधियां केवलम् एतत् एव, यत् क्वचित् जह्नु-कन्या-पयः-पूत-ग्राव-गिरीन्द्र-कन्दर-नटी-कुञ्जे निवासः युक्तम् ।With respect for oneself fading away, wealth gone to pieces, those seeking help having gone away, relatives having thinned out, members of family having gone, youth getting lost slowly, the only thing a wise man could do is to settle down in a bower in a cave of a big mountain  with rocks purified by the waters of river Ganga.
- - - - 


Categories: Other Language Links

Bhartruhari's Shatakas-26

Sat, 11/07/2015 - 15:48
भर्तृहरिशतकत्रयी-२६
क्वचित्पृथ्वीशय्यः क्वचिदपि पर्यङ्कशयनःक्वचिच्छाकाहारः क्वचिदपि च शाल्योदनरुचिः ।क्वचित्कन्थाधारी क्वचिदपि च दिव्याम्बरधरोमनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखम् ॥ नी-७३ ॥अ: क्वचित् पृथ्वी-शय्यः, क्वचित् अपि पर्यङ्क-शयनः, क्वचित् शाक-आहारः, क्वचित् अपि शाल्योदन-रुचिः, क्वचित् कन्ता-धारी, क्वचित् अपि दिव्य-अम्बर-धरः, मनस्वी कार्यार्थी दुःखं न गणयति, सुखं न गणयति ।An intelligent person determined to attain his objective does not care for comforts or discomforts that come his way; he sleeps on the floor sometimes, he sleeps on a couch sometimes; he subsists on just vegetables sometimes, he has meal made of  boiled rice sometimes; he is sometimes dressed in rags, sometimes wears divine clothing.
निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तुलक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम् ।अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वान्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः ॥ नी-७४ ॥अ: यदि नीति-निपुणाः निन्दन्तु वा स्तुवन्तु, लक्ष्मीः यथा-इष्टं समाविशतु वा गच्छतु,मरणम् अद्य एव वा युग-अन्तरे अस्तु, धीराः न्याय्यात् पथः पदं न प्रविचलन्ति ।The brave do not deviate from the path of correct conduct irrespective of whether experts in moral behaviour praise him or criticize him; whether wealth goes away or comes in at its own will; whether death occurs today or aeons later.
कान्ताकटाक्षविशिखा न लुनन्ति यस्यचित्तं न निर्दहति कोपकृशानुतापः ।तर्षन्ति भूरिविषयाश्च न लोभपाशालोकत्रयं जयति कृत्स्नमिदं स धीरः ॥ नी-७५ ॥अ: यस्य चित्तं कान्ता-कटाक्ष-विशिखाः न लुनन्ति, कोप-कृशानु-तापः  चित्तं न निर्दहति,  (यं) लोभ-पाशाः भूरि-विषयाः च न तर्षन्ति सः धीरः इदं कृत्स्नं लोक-त्रयं जयति । He indeed is brave whose mind is not severed by the arrows of his beloved’s glances and is not burnt in the fire of anger, and who will not be tempted by the snares of greed or heavy sensual attractions. He will conquer the three worlds.--मत्तेभकुम्भदलने भुवि सन्ति धीराःकेचित्प्रचण्डमृगराजवधेऽपि दक्षाः ।किं तु ब्रवीमि बलिनां पुरतः प्रसह्यकन्दर्पदर्पदलने विरला मनुष्याः ॥ शृ-७३ ॥अ: भुवि मत्त-इभ-कुम्भ-दलने धीराः सन्ति, केचित् प्रचण्ड-मृगराज-वधे अपि दक्षाः, किं तु बलिनां पुरतः प्रसह्य ब्रवीमि, मनुष्याः कन्दर्प-दर्प-दलने विरलाः । There are brave people in this world who can strike at the temple of a mad elephant; there are capable people who can kill a lion, king of animals; but, I can tell in front of strong people, people who can strike at the arrogance of cupid are indeed rare.
सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति च नरस्तावदेवेन्द्रियाणांलज्जां तावद्विधत्ते विनयमपि समालम्बते तावदेव ।भ्रूचापाकृष्टमुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्माण एते यावल्लीलावतीनां हृदि न धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतन्ति ॥ शृ-७४ ॥अ: यावत् लीलावतीनां एते भ्रू-चाप-आकृष्ट-मुक्ताः श्रवण-पथ-गताः नील-पक्ष्माणः धृति-मुषः दृष्टि-बाणाः हृदि न पतन्ति, तावत् एव नरः सन्मार्गे आस्ते, इन्द्रियाणां (नियमने) तावत् एव प्रभवति, तावत् लज्जां विधत्ते, तावत् एव विनयम् अपि समालम्बते ।So long as the arrows of glances of coquettish ladies shot by the curved bow-like brows with blue eye lashes (blue feathers) which steal ones courage do not fall on his heart, he treads the right path, he controls the senses, he upholds a sense of shame and he displays modesty.
उन्मत्तप्रेमसंरम्भादारभन्ते यदङ्गनाः ।तत्र प्रत्यूहमाधातुं ब्रह्मापि खलु कातरः ॥ शृ-७५ ॥अ: अङ्गनाः उन्मत्त-प्रेम-संरम्भात् यत् आरभन्ते तत्र प्रत्यूहम् आधत्तुं ब्रह्मा अपि कातरः ।Even Brahma feels diffident to obstruct actions of women who are insanely excited by love.--गात्रं सङ्कुचितं गतिर्विगलिता भ्रष्टा च दन्तावलिःदृष्टिर्नश्यति वर्धते बधिरता वक्त्रं च लालायते ।वाक्यं नाद्रियते च बान्धवजनो भार्या न शुश्रूषतेहा कष्टं पुरुषस्य जीर्णवयसः पुत्रोऽप्यमित्रायते ॥ वै-७३ ॥अ: जीर्णवयसः पुरुषस्य गात्रं सङ्कुचितं (भवति), गतिः विगलिता, दन्त-आवलिः भ्रष्टा, दृष्टिः नश्यति, बधिरता वर्धते, वक्त्रं च लालायते, बान्धवजनः वाक्यं नाद्रियते, भार्या न शुश्रूषते, पुत्रः अपि अमित्रायते, हा कष्टम् ।An old man’s body shrinks, his steps become loose, his teeth are lost, eye sight weakens, deafness increases, saliva oozes out from the mouth, relatives do not respect him, wife does not serve, even son becomes unfriendly, what a pity!
वर्णं सितं झटिति वीक्ष्य शिरोरुहाणांस्थानं जरापरिभवस्य तदा पुमांसम् ।आरोपितास्थिशतकं परिहृत्य यान्तिचण्डालकूपमिब दूरतरं तरुण्यः ॥ वै-७४ ॥अ: तरुण्यः शिरोरुहाणां सितं वर्णं वीक्ष्य तदा जरा-परिभवस्य स्थानं पुमांसं झटिति आरोपित-अस्थि-शतकं चण्डाल-कूपम् इव परिहृत्य दूरतरं यान्ति ।Young women keep away in haste from old men, looking at their white hairs and how old age has defeated those men, just as people keep away from wells filled with hundreds of bones and used by the low caste people.  यावत्स्वस्थमिदं शरीरमरुजं यावज्जरा दूरतोयावच्चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषः ।आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्सन्दीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः ॥ वै-७५ ॥
अ: यावत् इदं शरीरम् अरुजं स्वस्थं यावत् जरा दूरतः, यावत् इन्द्रिय-शक्तिः अप्रतिहता, यावत् आयुषः क्षयः न तावत् एव विदुषा आत्म-श्रेयसि महान् प्रयत्नः कार्यः। भवने सन्दीप्ते कूप-खननं प्रति उद्यमः कीदृशः?
While this body is in good health without any illness, while the senses have not lost their sharpness and while longevity is not reduced, much effort has to be put in by a wise man for the good of his soul. What sort of an action is it to start digging a well when the house is on fire?- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhartrhari's Shatakas-25

Sat, 10/31/2015 - 16:25
भर्तृहरिशतकत्रयी-२५
मनसि वचसि काये पुण्यपीयूषपूर्णाःत्रिभुवनमुपकारश्रेणिभिः प्रीणयन्तः ।परगुणपरमाणून्पर्वतीकृत्य नित्यंनिजहृदि विकसन्तः सन्ति सन्तः कियन्तः ॥ नी-७० ॥अ: मनसि वचसि काये पुण्य-पीयूष-पूर्णाः त्रिभुवनम् उपकार-श्रेणिभिः प्रीणयन्तः परगुण-परमाणून् नित्यं पर्वतीकृत्य निज-हृदि विकसन्तः सन्तः कियन्तः सन्ति? How many saintly persons are there who are full of the ambrosia of meritorious acts, who please all the three worlds with a series of benefits and who after making a mountain of the miniscule good qualities of others feel satisfied in their heart?
अथ धैर्यपद्धतिः( Section on courage)रत्नैर्महाब्धेस्तुतुषुर्न देवान भेजिरे भीमविषेण भीतिम् ।सुधां विना न प्रययुर्विरामंन निश्चितार्थाद्विरमन्ति वीराः ॥ नी-७१ ॥अ: देवाः महा-अब्धेः रत्नैः न तुतुषुः, भीम-विषेण भीतिं न भेजिरे, सुधां विना विरामं न प्रययुः । वीराः निश्चित-अर्थात् न विरमन्ति ।The divine beings were not satisfied with the gems from the ocean, were not frightened by the terrible poison, did not rest till they got ambrosia. The brave do not stop till they attain their goal.
प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैःप्रारभ्य विघ्ननिहता विरमन्ति मध्याः ।विघ्नैर्मुहुर्मुहुरपि प्रतिहन्यमानाःप्रारब्धमुत्तमगुणा न परित्यजन्ति ॥ नी-७२ ॥अ: नीचैः विघ्न-भयेन न प्रारभ्यते खलु, मध्याः प्रारभ्य विघ्न-निहताः विरमन्ति, उत्तम-गुणाः मुहुः मुहुः विघ्नैः प्रतिहन्यमानाः अपि प्रारब्धं न परित्यजन्ति ।Persons of inferior rank do not start the work fearing obstructions; persons of middle rank start and stop when obstructions come their way; persons of superior rank do not leave a work started despite obstructions coming their way again and again.--तावदेव कृतिनामपि स्फुरत्-येष निर्मलविवेकदीपकः ।यावदेव न कुरङ्गचक्षुषांताड्यते चटुललोचनाञ्चलैः ॥ शृ-७० ॥अ: कृतिनाम् अपि एषः निर्मल-विवेक-दीपकः तावत् एव स्फुरति यावत् एव कुरङ्ग-चक्षुषां चटुल-लोचन-अञ्चलैः न ताड्यते ।A pious person’s light of faultless ability to discriminate shines only so long as he is not struck by the side glances of unsteady eyes of doe-eyed ladies.
वचसि भवति सङ्गत्यागमुद्दिश्य वार्ताश्रुतिमुखरमुखानां केवलं पण्डितानाम् ।जघनमरुणरत्नग्रन्थिकाञ्चीकलापंकुवलय नयनानां को विहातुं समर्थः ॥ शृ-७१ ॥अ: श्रुति-मुखर-मुखानां पण्डितानां केवलं सङ्ग-त्यागम् उद्दिश्य वार्ता वचसि केवलं भवति । कः कुवलय-नयनानाम् अरुण-रत्न-ग्रन्थि-काञ्ची-कलापं जघनं विहातुं समर्थः?For scholars who are proficient in reciting the Vedas, the subject of detachment is just for talking. Who can let go the lotus-eyed ladies’ loins, the girdles of which have a red ruby at the knot?
स परप्रतारकोऽसौ निन्दति योऽलीकपण्डितो युवतीः ।यस्मातपसोऽपि फलं स्वर्गः स्वर्गेऽपि चाप्सरसः  ॥ शृ-७२ ॥अ: यः युवतीः निन्दति असौ सः पर-प्रतारकः अलीक-पण्डितः, यस्मात् तपसः अपि फलं स्वर्गः स्वर्गे अपि च अप्सरसः ।He is a false scholar who deceives others by castigating young women, because, the fruit of penance is heaven and there are divine-nymphs even in heaven.--पातालमाविशसि यासि नभो विलङ्घ्यदिङ्मण्डलं भ्रमसि मानस चापलेन ।भ्रान्त्यापि जातु विमलं कथमात्मलीनंन ब्रह्म संस्मरसि निर्वृतिमेषि येन ॥ वै-७० ॥अ: मानस! चापलेन भ्रान्त्या पातालम् आविशसि, नभः विलङ्घ्य यासि, दिङ्मण्डलं भ्रमसि, आत्म-लीनं ब्रह्म येन निर्वृतिम् एषि कथं न संस्मरसि? O mind! Due to an unsteady delusion, you enter the nether world, jump up the sky and wander around the earth; how is it that you do not remember the Brahman which is merged with the self with the help of which you get beatitude?
अथ नित्यानित्यवस्तुविचारः(Discussion on permanent and impermanent things)
किं वेदैः स्मृतिभिः पुराणपठनैः शास्त्रैर्महाविस्तरैः स्वर्गग्रामकुटीनिवासफलदैः कर्मक्रियाविभ्रमैः ।मुक्त्वैकं भवदुःखभाररचनाविध्वंसकालानलंस्वात्मानन्दपदप्रवेशकलनं शेषैर्वणिग्वृत्तिभिः ॥ वै-७१ ॥अ: वेदैः स्मृतिभिः पुराण-पठनैः महा-विस्तरैः शास्त्रैः स्वर्ग-ग्राम-कुटी-निवास-फलदैः कर्म-क्रिया-विभ्रमैः किम्? भव-दुःख-भार-रचना-विध्वंस-काल-अनलं स्व-आत्म-आनन्द-पद-प्रवेश-कलनं एकं मुक्त्वा शेषैः वणिक्-वृत्तिभिः (किम्)?What is the use of Vedas, Codes of conduct, elaborate scriptures and restless actions and rituals whose fruits are heaven, rural residence etc.? What is the use of commercial activities other than the one which acts as a conflagration at the end of Time destroying the burden of the grief of worldly affairs and which enables ones entry into the abode of inner joy. 
यतो मेरुः श्रीमान्निपतति युगान्ताग्निवलितःसमुद्राः शुष्यन्ति प्रचुरमकरग्राहनिलयाः ।धरा गच्छ्त्यन्तं धरणिधरपादैरपि धृताशरीरे का वार्ता करिकलभकर्णाग्रचपले ॥ वै-७२ ॥अ: यतः श्रीमान् मेरुः युग-अन्त-अग्नि-वलितः निपतति, प्रचुर-मकर-ग्राह-निलयाः समुद्राः शुष्यन्ति, धरणि-धर-पादैः अपि धृता धरा अन्तं गच्छति, करि-कलभ-कर्ण-अग्र-चपले शरीरे का वार्ता?
Where is the question of (the permanency) of this body which is as unsteady as the ear-tips of an elephant, when even the richly endowed mountain Meru falls engulfed by the annihilating Fire, oceans which house sharks and crocodiles dry up and the earth held firm by the mountains collapses?- - - -  
Categories: Other Language Links

Pages