Sans_Eng

Subscribe to Sans_Eng feed
GSS Murthy's blog providing Sanskrit classical text with English translation.G S S Murthyhttp://www.blogger.com/profile/08672073311356820777noreply@blogger.comBlogger300125
Updated: 4 days 20 hours ago

Varadarajastava of Sri Appayyadikshita-24

Sat, 08/27/2016 - 16:21
वरदराजस्तवः-२४
उत्प्रेक्षयत्यधिभुजान्तरमुल्लसन्तीपार्श्वद्वये परमपूरुष हारमाला ।तत्रत्यकान्तिसरितस्तरलैः प्रणुन्नाम्ऊर्म्युत्करैरुभयतः सितफेनपङ्क्तिम् ॥ ६८ ॥अ : परमपूरुष ! अधि-भुज-अन्तरम् पार्श्वद्वये उल्लसन्ती हार-माला तत्रत्य-कान्ति-सरितः तरलैः ऊर्मि-उत्करैः उभयतः प्रणुन्नां सित-फेन-पङ्क्तिं उत्प्रेक्षयति ।O Ultimate Being ! your garland (of pearls) glittering between your shoulders looks as if it is the  trembling  line of white foam on either side of the series of waves of the river of the lustre (of your chest).
त्वां सर्वभूतमयमाश्रितसर्ववर्णंयद्वैजयन्त्युपगताच्युत सर्वगन्धम् ।तेनैव किं त्रिभुवनैकमहावदान्यसारूप्यमावहति ते सकलाभिनन्द्यम् ॥ ६९ ॥अ : अच्युत, त्रिभुवन-एक-महा-वदान्य ! वैजयन्ती सर्व-भूत-मयम् आश्रित-सर्व-वर्णं सर्व-गन्धं त्वाम् उपगता (इति) यत् तेन एव ते सकल-अभिनन्द्यं सारूप्यम् आवहति किम्? O Acyuta ! the greatest of all munificent givers in this world ! Is it that Vaijayanti, the garland, has attained complete identity with you which is admired by all simply because it has taken refuge in you who comprises all beings, who comprises all colours and smells?  Note : Vaijayanti is as fragrant and colourful as yourself.
ताराभिरामपरिणाहलसत्सिताभ्रंतापिञ्छमेचकमुरःशरदन्तरिक्षम् ।प्राप्यैव देव तव कौस्तुभपूर्णचन्द्रःपूर्णां बिभर्ति पुरुषोत्तम कान्तिरेखाम् ॥ ७० ॥ अ : देव, पुरुषोत्तम ! कौस्तुभ-पूर्ण-चन्द्रः तव ताराभिराम-परिणाह-लसत्-सिताभ्रं तापिञ्छ-मेचकं शरद्-अन्तरिक्षम् उरः प्राप्य एव पूर्णां कान्ति-रेखां बिभर्ति । The foremost of all beings ! your chest, dark blue like Tamala tree, is the autumnal sky, with white clouds in the form of white pearls. The full moon- like Kaustubha gem bears lustre in its entirety.
- - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita- 23

Sat, 08/20/2016 - 16:12
वरदराजस्तवः-२३
प्रालम्बिकामुपगतास्तव पद्मरागाःप्रत्यग्रघर्मकरमण्डलनिर्विशेषाः ।पर्यङ्कके वरद वक्षसि भान्ति लक्ष्म्याःक्रीडोपबर्हतिलका इव पार्श्वभाजः ॥ ६५ ॥अ : वरद ! तव वक्षसि प्रालम्बिकाम् उपगताः पद्मरागाः प्रत्यग्र-घर्मकर-मण्डल-निर्विशेषाः लक्ष्म्याः पर्यङ्कके पार्श्व-भाजः क्रीडा-उपबर्ह-तिलकाः इव भान्ति ।O Bestower of boons ! The rubies which are a part of your pendant neck-lace, which are indistinguishable from the orb of the rising sun look like the side pillows on the couch of Lakshmi.Note: Lakshmi is supposed to have her abode on the chest of Vishnu.
अस्तु त्रयीमयतनुस्तव लम्बनाली-रत्नैस्तिरस्क्रियत एव तथापि भानुः ।सोढः सतां बत निशान्तमुपागतानांएवं तिरस्कृतिकृदीश्वर कः सुवृत्तैः ॥ ६६ ॥अ : ईश्वर ! भानुः त्रयी-मय-तनुः अस्तु । तथा अपि तव लम्ब-नाली-रत्नैः तिरस्क्रियते एव । निशान्तम् उपागतानां सतां एवं तिरस्कृति-कृत् कः सुवृत्तैः सोढः, बत ?Lord ! The sun may be said to be the embodiment of the Vedas. Even then your pendant gems (of your neck-lace)  put him to shame. How can people of character(सुवृत्त) tolerate a person humiliating virtuous persons(सताम्) who have arrived at one’s home?(निशान्तम् उपागतानाम्) ( How can gems with circular shape tolerate a person who humiliates stars which appear at the end of the night?)नष्टेऽपि भस्मनि वने गिरिशेन दग्धं स्त्रीणां हृदीश मदनं प्रतिबोधयन्तः ।भस्मोच्चये कृतकचप्रतिबोधनं तंशुक्रं जयन्तु न कथं तव हारताराः ॥ ६७ ॥अ : ईश ! गिरिशेन दग्धं मदनं वने भस्मनि नष्टे अपि स्त्रीणां हृदि प्रतिबोधयन्तः तव हार-ताराः भस्मोच्चये कृत-कच-प्रतिबोधनं तं शुक्रं कथं न जयन्तु ? The pearls of your neck-lace revive Cupid who was burnt to ashes by Lord Shiva, in the hearts of women. How will they not win over Shukra (Venus) who revived Kacha from his ashes? Notes: What the poet means is that the pearls of the necklace are brighter than Venus. The reference is to a Puranic story as per which Shukra the preceptor of Asuras revived Kacha his disciple who had been burnt by Suras and whose ashes were mixed with a potion offered to Shukra. Shukra managed to revive Kacha. 
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita- 22

Sat, 08/13/2016 - 16:20
वरदराजस्तवः-२२
 उल्लासयत्युदरबन्धनिबद्धदिव्य-शोणाश्मरश्मिकलिकावलिरच्युतैषा ।आगाम्यनेकशतकल्पविधातृगर्भ-नाभ्युद्गताम्बुरुहकुड्मलपङ्क्तिशोभाम् ॥ ६२ ॥अ : अच्युत ! एषा उदर-बन्ध-निबद्ध-दिव्य-शोण-अश्म-रश्मि-कलिका-आवलिः आगामि-अनेक-शत-कल्प-विधातृ-गर्भ-नाभि-उद्गत-अम्बुरुह-कुड्मल-पङ्क्ति-शोभाम् उल्लासयति ।This stream of bud-like rays from the divine red stone laid in your waist band generates the lustre of buds of lotuses which will grow  out of your navel forming the source for Brahmas over many hundreds of   the future aeons.
ऊर्ध्वं विरिञ्चिभवनात्तव नाभिपद्मात्रोमावलीपदजुषस्तमसः परस्तात् ।मुक्तौघमण्डितमुरःस्थलमुन्मयूखंपश्यामि देव परमं पदमेव साक्षात् ॥ ६३ ॥
अ : देव ! तव विरिञ्चि-भवनात् नाभि-पद्मात् रोमावली-पद-जुषः तमसः परस्तात् मुक्त-ओघ-मण्डितम् उन्-मयूखं उरः-स्थलं साक्षात् परमं पदम् एव पश्यामि ।Lord ! beyond the darkness called your streak of hair above the lotus from your navel, which is the abode of Brahma, I look at your brilliant chest adorned with a torrent of pearls( the liberated souls) as the final abode for the enlightened.
सालैरुदंशुचयरत्नललन्तिकाख्यैःस्फीतोल्लसत्कुसुमया वनमालया च ।बिभ्राजते विपुलमेतदुरस्त्वदीयम्अन्तः पुरं जलधिराजकुमारिकायाः ॥ ६४ ॥अ : एतत् जलधि-राज-कुमारिकायाः अन्तःपुरं त्वदीयम् विपुलम् उरः उदंशु-चय-रत्न-ललन्तिका-आख्यैः सालैः स्फीत-उल्लसत्-कुसुमया वनमालया च बिभ्राजते ।Your broad chest which is covered by the fort-like pendant ornaments made out of gems and rubies with their rays radiating upwards and a garland of fully blown forest flowers (royal garden) is brilliant forming the inner apartments of Lakshmi, daughter of  the ocean-lord.
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-21

Sat, 08/06/2016 - 15:59
वरदराजस्तवः-२१
नाभेरभूत्तव चतुर्भुज नान्तरिक्षंयन्नाभिरेव यदुनेतरियं ततोऽभूत् ।नाभ्या इतिश्रुतिविपर्ययगे विभक्तीतां जैमिनेरनुससार पशोश्च सूत्रम् ॥ ५९ ॥अ : चतुर्भुज, यदुनेतः ! तव नाभेः अन्तरिक्षं न अभूत्, यत् इयं नाभिः एव ततः अभूत् । नाभ्याः इति श्रुति-विपर्ययगे विभक्ती । जैमिनेः पशोः च सूत्रं ताम् अनुससार ।O God with four shoulders ! Leader of Yadu clan ! The sky did not arise from your navel because your navel arose out of the sky. It is a reversal of cases that “naabhyaah” is used in the fifth case in the Vedic hymn. The Sutra of Jaimini simply followed the case reversalNote : The verse refers to an esoteric discussion in the Vedas and the Jaimini sutras, where case reversal between the fifth case and the first case happens.
आरोपमध्यवसितिं च विना तवास्यांनाभौ सरःपदमुपैतु कथं न वृत्तिम् ।साक्षादियं सरसिजस्य समुद्रशायिन्उत्पत्तिभूरिति हि नायक नायमूहः ॥ ६० ॥अ: समुद्र-शायिन् ! नायक ! आरोपम् अध्यवसितिं च विना एव तव अस्यां नाभौ सरः-पदं वृत्तिं कथं न उपैतु । इयं सरसिजस्य साक्षात् उत्पत्ति भूः इति अयं न ऊहः हि । O Leader, One who sleeps on the ocean ! This navel of yours merits being equated with a lake, without invoking “aaropa” or “adhyavasaaya”. It is not a matter of supposition that this (your navel) is the source for the lotus ( sarasija=born in a lake).Note: The poet has used technical words “aaropa” and “adhyavasaaya” employed in poetics. Aaropa is to equate the object of comparison and the subject of comparison clearly expressing their difference, while “adhyavasaaya” is equating without expressing the difference.
कल्पान्तरेषु विततिं कमलासनानांभूयोऽपि कर्तुमिव भूरि रजो दधानम् ।नाभिह्रदे समुदितं नलिनं तवैतत्भूयात्सदैव मम भूतिकरं मुरारे ॥ ६१ ॥अ : मुरारे ! कल्प-अन्तरेषु कमलासनानां भूयः अपि विततिं कर्तुम् इव भूरि रजः दधानं तव एतत् नाभि-ह्रदे समुदितं नलिनं सदा एव मम भूतिकरं भूयात् ।
O, Enemy of demon Mura ! May this lotus which has grown out of deep lake-like navel which carries plenty of pollen as if to provide for the births of Brahma in future aeons bring me well being always.- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-20

Sat, 07/30/2016 - 16:21
वरदराजस्तवः-२०
ऊरोः किमन्यदयतामुपमानभावंवामस्य दक्षिणममुष्य च तं विहाय ।
रम्भादयः सदृश इत्युचितं किमेतत्यस्योर्वशी सुभग सापि विभूतिलेशः ॥ ५६ ॥अ : सुभग ! वामस्य ऊरोः अमुष्य दक्षिणं तं विहाय उपमान-भावं अन्यत् किम् अयताम् ? यस्य सा ऊर्वशी अपि विभूति-लेशः रम्भा-आदयः सदृशः इति एतत् उचितं किम्?Handsome lord ! What can be comparable to your left thigh other than your right thigh? When Urvashi is a part of the manifestation of your thigh’s power, is it right that Rambha and others are compared to your thigh? Note: Thighs are often compared with plantain plant (Rambha).
नाथ त्वया परिहितं वरवर्णिनीनांरागस्य यद्वसनमास्पदतां बिभर्ति ।सौन्दर्यसारनिलयेन कटीतटेनतस्यैष किं नु महिमा परिशीलनस्य ॥ ५७ ॥अ : नाथ ! त्वया परिहितं यत् वसनं वरवर्णिनीनां रागस्य आस्पदतां बिभर्ति, तस्य सौन्दर्य-सार-निलयेन कटी-तटेन परिशीलनस्य एषः महिमा नु किम्?Lord ! The dress you wear bears the colour (love) of fair ladies; is it because it is in close touch with your hips, the abode of the essence of beauty?
संप्राप्य सारसनमध्यतलोदयाद्रिंमध्याम्बरं मसृणयन्नरुणैर्मयूखैः ।संवीक्ष्यते सुकृतिभिर्मणिरेष पूषासंसाररात्र्युपरतिं गतवद्भिरेव ॥ ५८ ॥अ : सारसन-मध्य-तल-उदय-अद्रिं संप्राप्य अरुणैः मयूखैः मध्य-अम्बरं मसृणयन् एष मणिः पूषा संसार-रात्रि-उपरतिं गतवद्भिः एव संवीक्ष्यते । This sun-like gem which smoothens the central part of the cloth (mid sky) with its reddish- brown rays at the centre of the girdle can only be seen by those who have reached the end of the night-like cycle of birth and death.[ Just as the morning sun is visible on the Eastern horizon only after the night elapses, the gem at the centre of the girdle is visible only for those who have spent the night of birth and death.]
- - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-19

Sat, 07/23/2016 - 16:13
वरदराजस्तवः -१९
नाथ त्वदङ्घ्रिनखधावनतोयलग्नाःतत्कान्तिलेशकणिका जलधिं प्रविष्टाः ।ता एव तस्य मथनेन घनीभवन्त्यःनूनं समुद्रनवनीतपदं प्रपन्नाः ॥ ५३ ॥अ : नाथ ! त्वत्-अङ्घ्रि-नख-धावन-तोय-लग्नाः तत्-कान्ति-लेश-कणिकाः जलधिं प्रविष्टाः । ताः एव तस्य मथनेन घनीभवन्त्यः समुद्र-नवनीत-पदं प्रपन्नाः ।Lord ! Streaks of lustre of your feet sticking in the water washing your feet joined the ocean and when the ocean was churned they became the butter (moon) arising out of it.
सव्यापसव्यशरमोक्षकृतीक्षुधन्वाजङ्घे तव स्वशरधी इति सन्दिहानः ।आलोकतेऽङ्घ्रिकटकोद्गतरुक्छलेनन्यस्याभितो निजशराननुरूपभावम् ॥ ५४ ॥अ : सव्य-अपसव्य-शर-मोक्ष-कृती इक्षु-धन्वा तव जङ्घे स्व-शरधी इति सन्दिहानः अङ्घ्रि-कटक-उद्गत-रुक्-छलेन निज-शरान् अभितः न्यस्य अनुरूप-भावम् आलोकते |Cupid, who is an adept in shooting arrows from the left and the right doubting that your shanks are his quivers looks for similarity by placing his arrows in the form of rays emanating from the anklets.
जानुद्वयं तव जगत्त्रयनाथ मन्येमारस्य केलिमणिदर्पणतामुपेतम् ।आलोकयन्यदवदातमनोज्ञवृत्तंरूपं निजं कलयते विपरीतमेषः ॥ ५५ ॥अ : जगत्-त्रय-नाथ ! तव जानु-द्वयं मारस्य केलि-मणि-दर्पणताम् उपेतम् इति मन्ये यत् अवदात-मनोज्ञ-वृत्तम् आलोकयन् एषः निजं रूपं विपरीतं कलयते ।Lord of the three worlds ! your knees have become mirrors for playing for Cupid, who after looking at your white elegant knees sees his own image in reverse (and thinks himself to be ugly).
- - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-18

Sat, 07/16/2016 - 17:42
वरदराजस्तवः-१८
गङ्गाच्छलेन तव निःसृतमूर्ध्वगाण्ड-सङ्घट्टनात्पदनखाग्रमयूखलेशम् ।आलोक्य नूनममराः पतितं पयोधा-वामथ्य तं जगृहुरीश तदिन्दुरूपम् ॥ ५० ॥
अ: ईश ! ऊर्ध्वग-अण्ड-सङ्घट्टनात् तव पद-नख-अग्र-मयूख-लेशं गङ्गा-छलेन निःसृतंपयोधौ पतितम् आलोक्य अमराः तम् आमन्थ्य तत् इन्दुरूपं जगृहुः नूनम् ।Lord ! When your foot struck the top of the Brahmanda ( at the time of your incarnation as Vamana) the slice of rays emanating from the tip of your toenails fell into the ocean in the form of Ganga and I believe the divine beings churned the ocean and obtained the moon as the result of that churning.  
पादानमत्सुरशिरोमणिपद्मरागान्सद्यः स्फुरत्सहजरुक्प्रकरान् कराग्रैः ।मुक्तामयान्विदधतां प्रकटं मुरारेजैवातृकत्वमुचितं ननु ते नखानाम्  ॥ ५१ ॥अ: मुरारे ! पाद-आनमत्-सुर-शिरोमणि-पद्मरागान् स्फुरत्-सहज-रुक्-प्रकरान् मुक्तामयान् कराग्रैः प्रकटम् विदधतां नखानाम् जैवातृकत्वम् उचितम् ननु ।O slayer of Mura ! the lustre of rubies in the crowns of divine beings who bow at your feet become pearl coloured due to the rays of your nails and it is apt that your toenails are said to be moon-like. [Playing a pun on words, रुक्, मुक्त आमय ,जैवातृक which also mean disease, free of disease and doctor respectively the poet suggests a parallel meaning to say that your toenails act as a doctor to free your devotees from diseases just by being present.]  
यत्ते पदाम्बुरुहमम्बुरुहासनेड्यंधन्याः प्रपद्य सकृदीश भवन्ति मुक्ताः ।नित्यं तदेव भजतामतिमुक्तलक्ष्मी-युक्तैव दिव्यमणिनूपुरमौक्तिकानाम् ॥ ५२ ॥अ : ईश ! अम्बुरुह-आसन-ईड्यं ते पद-अम्बुरुहं सकृत्  प्रपद्य धन्याः मुक्ताः भवन्ति इति यत् तत् एव नित्यं भजताम् दिव्य-मणि-नूपुर-मौक्तिकानां अतिमुक्त-लक्ष्मीः युक्ता एव ।
Your devotees get salvation by just surrendering once to your feet, which are worshipped by Brahma, who has a lotus for his seat. It is, therefore, appropriate that your divine gem-laden anklets which all the time serve your feet have the lustre of ‘atimukta’ creeper. (The poet plays on अतिमुक्त which also means “greatly freed”.)- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita -17

Sat, 07/09/2016 - 15:58
वरदराजस्तवः -१७
यस्याः स्वमूर्त्यनुगुणाकृतिशक्तियुक्तःपादाम्बुजद्वयमिषात्कमठाधिराजः ।मूले वसत्युचितमेव निगद्यते सामूर्तिर्महापुरुष तेऽखिललोकरूपा ॥ ४७ ॥अ : महापुरुष ! यस्याः मूले पाद-अम्बुज-द्वय-मिषात् स्व-मूर्ति-अनुगुण-आकृति-शक्ति-युक्तः कमठ-अधिराजः वसति, सा ते मूर्तिः अखिल-लोक-रूपा (इति) निगद्यते (तत्) उचितम् एव ।O Great Person ! The Great Tortoise which has the capacity to assume a form similar to yours lives at the bottom of your form in the garb of your lotus-like feet . It is indeed appropriate that your form is said to be a manifestation of the entire universe.
किं द्वादशात्मनि रवौ भगवन्धृतेर्ष्यःचन्द्रस्ततोऽभ्यधिकतामधिगन्तुमेव ।एते तवेह दश भान्ति पदाङ्गुलीषुस्वात्मान इत्यजनि चित्तदृगर्णवेभ्यः ॥ ४८ ॥अ : भगवन् ! चन्द्रः द्वादश-आत्मनि रवौ धृत-ईर्ष्यः ततः अभ्यधिकताम् अधिगन्तुम् एव तव पदाङ्गुलीषु एते दश स्व-आत्मानः भान्ति इति चित्त-दृक्-अर्णवेभ्यः अजनि ।Lord ! The moon, having become jealous of the sun who has twelve forms and desirous of surpassing him and having realized that his own ten forms sparkle in the ten toes of your feet  was born to the mind, the eyes (of Atri ) and the ocean (of milk.) Notes: What the poet means is that the moon with ten replicas of himself in the form of the toe-nails of the deity took three more births as the son of  God’s mind, of Atri’s eyes and of the ocean. There is a Vedic reference to the moon being born of God’s mind. As per mythology, Atri is the father of the moon and moon is also said to have been born from milk-ocean.
भासा पदं तव रमाधिप भूषयन्तिसंसेवकांश्च विबुधान् परितोषयन्ति ।नाथ क्षिपन्ति च तमांसि नखेन्दवस्तेसंशोषयन्त्यपि तु भक्तभवाम्बुराशिम् ॥ ४९ ॥अ : रमाधिप ! ते नखेन्दवः भासा तव पदं भूषयन्ति, संसेवकान् विबुधान् च परितोषयति,   तमांसि च क्षिपन्ति, अपि तु भक्त-भव-अम्बु-राशिं संशोषयन्ति ।O Lord of Lakshmi ! your toenails decorate your feet by their lustre; they please your devotees and divine beings; they banish darkness (evil forces); but dry  up the ocean of samsara (cycle of birth and death) of your devotees.
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-16

Sat, 07/02/2016 - 16:18
वरदराजस्तवः-१६
स्पर्शं ययोः समधिगम्य झटित्यहल्यादेवी च भूरभवदुज्झितसर्वपङ्का ।ताभ्यां घटेत समता भवतः पदाभ्यांआजन्मपङ्कवसतेः कथमम्बुजस्य ॥ ४४ ॥अ: ययोः स्पर्शं समधिगम्य अहल्या उज्झित-सर्व-पङ्का अभवत् देवी भूः च (अभवत्), ताभ्यां भवतः पदाभ्यां आ-जन्म-पङ्क-वसतेः अम्बुजस्य समता कथं घटेत?How is it possible that the lotus which is right from its birth living in slush (sin) is comparable to your feet by the touch of which Ahalya and the Earth were cleansed of their sins?Note: The poet cleverly uses the word पङ्क which can mean slush and sin.
मातङ्गशैलमणिशेखर ते पदाभ्यांमोहेन साम्यमनुचिन्त्य कृतापराधम् ।शङ्के सरोजमनयोरुभयोरुपेत्यरेखाच्छलेन सततं विदधाति सेवाम् ॥ ४५ ॥अ: मातङ्ग-शैल-मणि-शेखर ! मोहेन ते पदाभ्यां साम्यम् अनुचिन्त्य कृत-अपराधं सरोजम् रेखा-छलेन उपेत्य अनयोः उभयोः सेवां सततं विदधाति (इति) शङ्के ।O crest jewel of the elephant hill ! I suspect that the lotus realising that it committed a crime against you by assuming equivalence with your feet out of delusion is serving your feet in repentance in the garb of its outline under your feet.Note: The poet says that the figure of a lotus under the foot of the Lord is indeed lotus itself serving the Lord as a mark of repentance for having assumed equivalence with the feet of the Lord.
लेखाधिनाथवनपल्लवधैर्यचोरेरेखामयं पदतले कमलं यदेतत् ।तत्रैव विश्रमजुषोऽच्युत रागलक्ष्म्याःक्रीडानिशान्तकमलं तदिति प्रतीमः ॥ ४६ ॥ अ: अच्युत ! लेखाधिनाथ-वन-पल्लव-धैर्य-चोरे पदतले रेखामयं यत् एतत् कमलं तत् तत्र एव विश्रमजुषः राग-लक्ष्म्याः क्रीडा-निशान्त-कमलम् इति प्रतीमः ।O Achyuta ! We believe that this mark of lotus on your feet which has stolen the courage of the sprouts from the garden of Indra is the lotus forming a pleasure house of the Lakshmi of redness resting there as it were.
Notes : 1. लेख means divine beings (Aditi’s sons) ; लेखाधिनाथ is their chief, Indra. 2. The sprouts of Nandana garden of Indra are red in colour which they display courageously and the feet of the Lord which are red in colour have stolen their courage. 3. The poet exaggerates to say that Lakshmi of redness resides in the feet in the form of the outline of a red lotus . - - - - 

Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-15

Sat, 06/25/2016 - 16:22
वरदराजस्तवः-१५
तौल्यं वदन्तु कवयस्तरुपल्लवानांमुग्धास्त्वदीयचरणेन मुकुन्द किं तैः ।तान्येव तत्तदधरोष्ठमिषात्तदानींकम्पं भजन्ति कथयन्ति किलात्मनैच्यम् ॥ ४१ ॥अ: मुकुन्द ! मुग्धाः कवयः त्वदीय-चरणेन तरु-पल्लवानां तौल्यं वदन्ति । तैः किम्? तानि एवतत्-तत्-अधर्-ओष्ठ-मिषात् तदानीं कम्पं भजन्ति, आत्मनैच्यं कथयन्ति किल ।Ignorant poets speak of similarity of tree sprouts with your feet. They are of no consequence. Those (sprouts themselves) experience quivering in the garb of the lower lips of those poets and thus express their inferiority.
पद्मोपमात्पदयुगात्तव रत्नगर्भाजातेति पद्मसदृशाकृतिराहुरेनाम् ।कार्यं हि कारणगुणानतिवर्ति लोकेप्रायः पतङ्गपतिवाह विलोकयामः ॥ ४२ ॥अ : पतङ्ग-पति-वाह ! तव पद्म-उपमात् पदयुगात् रत्नगर्भा जाता इति एनां पद्म-सदृश-आकृतिः आहुः । लोके प्रायः कारण-गुणान् कार्यम् हि अतिवर्ति (इति) विलोकयामः ।Lord whose vehicle is the chief of birds! It is said that the earth is in the shape of a lotus as it arose from your lotus-like feet. We observe in general that results imbibe the qualities of causes. Note : In the Puranas it is said that the Earth is in the shape of a lotus with Meru mountain being the pericarp, surrounding which is Kesara (filament)mountain range enclosed by Patra(petal) mountain range.
कल्याणशालिकमलाकरलालनीय-मासेवकश्रुतिमनोहरनादिहंसम् ।आमोदमेदुरमरुन्नमितालिकान्तंशङ्के तवेश्वर पदं शतपत्रमेव ॥ ४३ ॥अ : ईश्वर ! तव पदं कल्याण-शालि-कमलाकर( कमला-कर)-लालनीयम् आ-सेवक-श्रुति-मनोहर-नादि-हंसम् आमोद-मेदुर-मरुत्-नमित-अलि-कान्तं (अलिक-अन्तं) शतपत्रम् एव (इति) शङ्के ।Lord ! I guess that your foot is a lotus only, being indulged in by the hands of Lakshmi (nurtured by a lake abounding in auspiciousness) with ascetics who are reciting the sonorous subservient Vedas (with swans cackling in a manner pleasant to hear) and with the ends of foreheads of joyful divine beings bent (looking graceful with bees swarming around blown by the fragrance- carrying wind.)
Note: The poet brings out equivalence between the lotus and Lord’s foot by a clever use of double-meaning words.- - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-14

Sat, 06/18/2016 - 15:53
वरदराजस्तवः (१४ )
मुष्णन् प्रभातसमयेषु मुरान्तकारिन्अङ्घ्रिद्वयश्रियमहस्करतस्करस्ते ।यत्प्राप्यते न करभङ्गममुष्य बाल-मित्रत्वमेव मिषति ध्रुवमत्र हेतुः ॥ ३८ ॥अ: मुरान्तकारिन् ! ते अङ्घ्रिद्वयश्रियम् अहस्कर-तस्करः प्रभात-समयेषु मुष्णन् कर-भङ्गम् न प्राप्यते इति यत्, अत्र अमुष्य बाल-मित्रत्वम् एव हेतुः ध्रुवं मिषति ।O Vanquisher of Mura ! When the sun like a thief steals the lustre of your feet in the morning he does not suffer the punishment of hands (rays) being cut off. That is because he is their friend from childhood days (early morning sun).Notes: The poet plays on the double meaning words कर ( hand,rays of the sun) and मित्र ( friend, the sun)and weaves a metaphor.
अङ्घ्रिद्वयस्य तव सन्ततमन्तरङ्ग-मम्भोजवर्गमिह योजयति श्रिया यत् ।उत्कोचदानमिदमुष्णकरस्य  बाल्यात्तत्कान्तिरत्नचयचोरणतत्परस्य ॥ ३९ ॥
अ: तव अङ्घ्रिद्वयस्य सन्ततम् अन्तरङ्गम् अम्भोजवर्गम् श्रिया योजयति इति यत् इदं बाल्यात् तत्-कान्ति-रत्न-चय-चोरण-तत्परस्य उष्णकरस्य उत्कोच-दानम् (इति मन्ये) ।If the sun provides lustre to the lotuses which are inseparable associates of your feet, it is as a bribe given by the sun who right from his childhood is engaged in stealing the gems in the form of your feet’s lustre.Note: The poet refers to the practice of thieves bribing the persons associated with the treasury while stealing a treasure.
भानुर्निशासु भवदङ्घ्रिमयूखशोभा-लोभात्प्रताप्य किरणोत्करमाप्रभातम् ।तत्रोद्धृते हुतवहात्क्षणलुप्तरागेतापं भजत्यनुदिनं स हि मन्दतातः ॥ ४० ॥
अ : भानुः निशासु भवत्-अङ्घ्रि-मयूख-लोभात् किरन-उत्करम् आप्रभातम् प्रताप्य तत्र हुतवहात् उद्धृते क्षण-लुप्त-रागे सः तापम् अनुदिनम् भजति; सः मन्द-तातः हि ।The sun daily heats up his rays in the fire during nights in order that they may gain the lustre of your feet’s rays and when they are taken out of the fire, they become hot after losing the redness quickly. He is after all the father of a dull-headed.
Note: In the morning when the sun looks red there is not much heat but later it gets hot. The poet exaggerates by saying that the sun puts his rays in the nights in the fire and takes it out in the morning only to find that it retains the redness sought for only for a short time after which it gets hot. To the possible question why the sun should do the same thing daily, the poet says that he is after all the father of a dullard, the planet Saturn, whose movements are slow and thus considered a dullard. Father of a dullard must be a greater dullard ! - - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-13

Sat, 06/11/2016 - 16:06
वरदराजस्तवः-१३
पादावुपेन्द्र सुकुमारतमाविमौ तेभूषाभरादरुणिमानमिवोद्वमन्तौ ।इत्थं किमस्ति सुकुमारमितीव बोद्धुंलोकत्रयेऽपि च करैः स्पृशतः पदार्थान् ॥ ३५ ॥अ : उपेन्द्र ! इमौ ते सुकुमारतमौ पादौ भूषाभरात् अरुणिमानम् उद्वमन्तौ इव ; इत्थं सुकुमारम् किम् अस्ति इति बोद्धुम् इव लोकत्रये अपि च करैः पदार्थान् स्पृशतः ।O Brother of Indra ! these delicate feet of yours seem to be spitting out redness on account of the weight of ornaments it is carrying. They seem to be touching all things with their rays in order to check if anything else is there in this world equally delicate.
मूर्तिं प्रसाधयति ते चरणांशुपुञ्जःतां जैमिनिः कथमधीश निराकरोतु ।सर्वत्र योगमुपपादयतारुणिम्नःतेनारुणाधिकरणे हि मुनिः स भग्नः ॥ ३६ ॥अ: अधीश ! चरण-अंशु-पुञ्जः ते मूर्तिं प्रसाधयति; जैमिनिः तां कथं निराकरोतु? सः मुनिः अरुणिम्नः योगं सर्वत्र उपपादयता तेन अरुण-अधिकरणे भग्नः हि ।Lord ! the cluster of rays from your feet decorates your entire body. How can sage Jaimini deny it? That cluster which enunciates that redness extends everywhere contradicts the statement of the sage in his discourse on redness.Note: The reference is to sage Jaimini who is the author of Mimamsa-sutras which discusses Vedic rituals, their proper performance and their effects. In that work, there is a section “Arunadhikarana” which refers to the limited effect of redness in a ritual. The poet says that the fact the red rays emanating from the deity’s feet lights up everything contradicts Jaimini.
अन्तस्तमांसि यमिनामपसारयन्तीहृत्पङ्कजान्यपि च नाथ विकासयन्ती ।भक्तप्रवेकभववारिनिधेस्तरण्योःत्वत्पादयोर्जयति कापि मयूखमाला ॥ ३७ ॥अ:  नाथ ! यमिनाम् अन्तः-तमांसि अपसारयन्ती, हृत्-पङ्कजानि अपि विकासयन्ती भक्त-प्रवेक-भव-वारिनिधेः तरण्योः त्वत्-पादयोः का अपि मयूख-माला जयति ।
The stream of rays from your feet which removes the internal darkness of those who lead a life of restraint , which opens up the lotus-like hearts and which acts as a pair of boats for crossing the ocean of birth and death for the best of your devotees is flourishing unconquered uniquely.- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-12

Sat, 06/04/2016 - 16:01
वरदराजस्तवः-१२
आबद्धपङ्क्तिमहितानि तव त्रिधामन्वीध्राणि हीरशकलानि विभूषणेषु ।सम्मोहनानि सरसीरुहलोचनानांमन्त्राक्षराणि कलये मकरध्वजस्य ॥ ३२ ॥अ: त्रिधामन् ! तव विभूषणेषु आ-बद्धपङ्क्ति-महितानि वीध्राणि हीर-शकलानि सरसीरुह-लोचनानां सम्मोहनानि मकरध्वजस्य मन्त्र-अक्षराणि कलये ।God of three-fold residence ! I consider that the clean diamond pieces looking beautiful by their being fixed in rows on your ornaments are cupid’s syllables of incantation to make lotus-eyed damsels swoon.Note: “tri-dhaaman” is interpreted in several ways: One who has his abode in bhoo,bhuvar,svar worlds or in satva,rajas,tamas or in ocean of milk, solar orb and heaven.   
आपादमौलि विधृतेषु विभान्ति देवस्थूलेन्द्रनीलमणयो मणिभूषणेषु ।रागादुपेत्य तव सुन्दर तत्तदङ्गेलग्नानि लोकसुदृशामिव लोचनानि ॥ ३३ ॥अ: देव ! सुन्दर ! तव आपाद-मौलि विधृतेषु मणि-भूषणेषु स्थूल-इन्द्रनील-मणयः लोक-सुदृशां लोचनानि रागात् उपेत्य तत्-तत्-अङ्गे लग्नानि इव (भान्ति ) ।O God of charming form ! the big sapphire gems embedded in your ornaments from head to toe appear as if they are the eyes of beautiful ladies stuck up while longingly looking at each  limb of your body.  
त्वां वीक्ष्य मुक्तिद जनास्तरणिं सखायंभिन्द्युः किलेति तव भूषणपद्मरागाः ।शङ्के चिरं जनदृशः स्वकरैः क्षिपन्तितन्मात्रतोऽपि तव मुक्तिदतामबुद्ध्वा ॥ ३४ ॥अ : मुक्तिद ! जनाः त्वां वीक्ष्य सखायं तरणिं भिन्द्युः किल इति तव भूषण-पद्मरागाः, तत्-मात्रतः अपि तव मुक्तिदताम् चिरम् अबुद्ध्वा, जन-दृशः स्व-करैः क्षिपन्ति (इति) मन्ये ।
O  God who grants salvation ! Believing that people may break through the friendly Solar world by looking at you, I believe that rubies in your ornaments dazzle their eyes without realizing for long that even by that very action people can get salvation. - - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of AppayyadikShita-11

Sat, 05/28/2016 - 15:41
वरदराजस्तवः-११
मध्ये स्फुरन्मकरतोरणमण्डलस्यचामीकराभरणभूषितसर्वगात्रः ।आदित्यबिम्बगतमाप्रपदात्सुवर्णंभासा भवाननुकरोति भवन्तमेव ॥ २९ ॥अ: स्फुरत्-मकर-तोरण-मण्डलस्य मध्ये चामीकर-आभरण-भूषित-सर्व-गात्रः भवान् सुवर्णभासा आ-प्रपदात् आदित्य-बिम्ब-गतं भवन्तम् एव अनुकरोति ।With your whole body being adorned in Gold at the centre of the shark-shaped arched door-way, you resemble yourself occupying the orb of the sun with Golden lustre.Note: The reference is to an Upanishadic statement which speaks of Narayana of Golden hue in the centre of Sun’s orb.

सेवारसागतसुराद्यनुबिम्बदृश्यंभूषामणिप्रकरदर्शितसर्ववर्णम् ।त्वां विश्वरूपवपुषेव जनं समस्तंपश्यामि नागगिरिनाथ कृतार्थयन्तम् ॥ ३० ॥अ: नागगिरि-नाथ ! सेवा-रस-आगत-सुर-आदि-अनुबिम्ब-दृश्यं भूषा-मणि-प्रकर-दर्शित-सर्व-वर्णं त्वां विश्व-रूप-वपुषा इव समस्तं जनं कृतार्थयन्तं पश्यामि ।O Lord of the elephant-hill ! With pictures of divine beings who have come to serve you and with ornamental gems reflecting all the colours, I feel you are fulfilling all people’s desires by showing yourself  in your cosmic form. [The poet sees the Cosmic form, seen by Arjuna in Bhagavadgita episode, in the deity as there are pictures of divine beings having come to serve him and the ornamental gems reflect multi-colours.]
शृङ्गीसुवर्णरुचिपिञ्जरितैकभागा-न्यङ्गेषु देव तव भूषणमौक्तिकानि ।प्रत्यक्षयन्ति भवतः प्रतिरोमकूप-विश्रान्तसान्द्रजगदण्डसहस्रशोभाम् ॥ ३१ ॥अ : देव ! तव अङ्गेषु शृङ्गीसुवर्ण-रुचि-पिञ्जरित-एक-भागानि भूषण-मौक्तिकानि भवतः प्रति-रोम-कूप-विश्रान्त-सान्द्र-जगत्-अण्ड-सहस्र-शोभां प्रत्यक्षयन्ति ।Lord ! the ornamental gems which are coloured reddish-yellow on one side due to the lustre of ornamental Gold on your limbs provide a direct experience of the lustre of your Cosmic form where every hair follicle displayed thousands of universes. 
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayaadikshita-10

Mon, 05/23/2016 - 14:46
वरदराजस्तवः-१० 
आपूरितत्रिभुवनोदरमंशुजालंमन्ये महेन्द्रमणिवृन्दमनोहरं ते ।त्वद्रागदीपितहृदां त्वरितं वधूनांप्राप्ते सरित्सहचरं प्रलयेऽभिवृद्धम् ॥ २६ ॥अ: ते महेन्द्र-मणि-वृन्द-मनोहरम् आपूरित-त्रिभुवन-उदरम् अंशुजालं त्वत्-राग-दीपित-हृदां वधूनां प्रलये प्राप्ते त्वरितम् अभिवृद्धं सरित्-सहचरं मन्ये ।I consider that your lustre which is as graceful as that of sapphire and which expands to fill the cavity of the three world is the ocean which has expanded on account of the pralaya ( swooning, dissolution of the world) experienced by the maidens who are smitten by your beauty.Note: The poet plays on the word pralaya, which means “swooning” applicable to the smitten maidens and also means “dissolution of the world” which is applicable to the expanding ocean of lustre.
युक्त्यागमेन च भवान् शशिवर्ण एवनिष्कृष्टसत्त्वगुणमात्रविवर्तमूर्तिः ।धत्ते कृपाम्बुभरतस्त्विषमैन्द्रनीलींशुभ्रोऽपि साम्बुरसितः खलु दृश्यतेऽब्दः ॥ २७ ॥अ: निष्कृष्ट-सत्त्व-गुण-मात्र-विवर्त-मूर्तिः भवान् युक्त्या आगमेन च शशि-वर्णः एव कृपा-अम्बु-भरतः ऐन्द्र-नीलीं त्विषं धत्ते । अब्दः शुभ्रः अपि स-अम्बुः अ-सितः दृश्यते खलु । You have the blue colour of sapphire on account of bearing the water of compassion, although you are white in colour like the moon in practice and also as per the Vedas, being the solidified quality of sattva, bereft  of rajas and tamas.  Cloud although white in colour looks dark indeed when it bears water.
सर्वातिशायिसहजद्युतिभूषितस्यविश्वैकनायक विभूषणधारणं ते ।आबद्धसौहृदमपारसुखाम्बुराशेःवीक्षे तवैव विषयादिकुतूहलेन ॥ २८ ॥अ: विश्व-एक-नायक ! सर्व-अतिशायि-सहज-द्युति-भूषितस्य ते विभूषण-धारणं अपार-सुख-अम्बु-राशेः तव विषय-आदि-कुतूहलेन आबद्ध-सौहृदम् एव इति वीक्षे ।
O sole chief of the world! I look at your wearing ornaments as associated with your curiosity to experience the pleasures of the world, although you are adorned with a natural lustre which excels everything else and you are a boundless ocean of joy. - - - -
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-9

Sat, 05/14/2016 - 16:15
वरदराजस्तवः-९
यत्प्राणसंयमजुषां यमिनां मनांसिमूर्तिं विशन्ति तव माधव कुम्भकेन ।प्रत्यङ्गमूर्च्छदतिवेलमहाप्रवाह-लावण्यसिन्धुतरणाय तदित्यवैमि ॥ २३ ॥अ: माधव ! प्राण-संयम-जुषां यमिनां मनांसि कुम्भकेन तव मूर्तिं विशन्ति इति यत्, तत् प्रत्यङ्ग-मूर्छत्-अतिवेल-महा-प्रवाह-लावण्य-सिन्धु-तरणाय इति अवैमि । O madhava ! I believe that minds of ascetics who control their breath enter your form through kumbhaka mainly to cross the stream of beauty which is overflowing spreading in every limb of yours.Notes: Kumbhaka is a technical word in Yoga associated with breath control (Pranayama). Pranayama (controlled breathing) consists of three parts, puraka ( inhaling), kumbhaka ( retaining the inhaled breath) and rechaka (exhaling). The poet plays a pun on the word Kumbhaka, as kumbha suggests a pitcher which can be used to cross a river.      
लावण्यसागरभुवि प्रणयं विशेषात्दुग्धाम्बुराशिदुहितुस्तव तर्कयामि ।यत्तां बिभर्षि वपुषा निखिलेन लक्ष्मीम्अन्यां तु केवलमधोक्षज वक्षसैव ॥ २४ ॥अ: अधोक्षज ! तव दुग्ध-अम्बु-राशि-दुहितुः लावण्य-सागर-भुवि विशेषात् प्रणयम् इति तर्कयामि यत् तां लक्ष्मीं निखिलेन वपुषा बिभर्षि, अन्यां तु केवलं वक्षसा एव ।O Vishnu, I surmise that you are very much attracted by the ocean of beauty of your consort  who is the daughter of the Ocean of milk as you carry her all over your body while you carry Lakshmi only on your chest.[ You carry her beauty all over your body while you carry her only on your chest.]
सारस्वतं वदनपद्मभुवं प्रवाहंत्रैस्रोतसं च तव पादभुवं निरीक्ष्य ।सर्वप्रतीकनिकरात्प्रवहन्त्यजस्रम्ईर्ष्यावतीश यमुना किमु कायकान्तिः ॥ २५ ॥ अ: ईश ! तव सर्व-प्रतीक-निकरात् अजस्रं प्रवहन्ती काय-कान्तिः वदन-पद्म-भुवं सारस्वतं प्रवाहं पादभुवं त्रैस्रोतसं च निरीक्ष्य ईर्ष्यावती यमुना किमु?O Lord ! Is the lustre of your body, which is eternally flowing from all your limbs, river Yamuna having become jealous of the fact that all the knowledge emanates from the lotus-like mouth and river Ganga emanates from your feet?
Notes:  The poet plays a pun on Saarasvata. While  Saraswati is associated with the mouth of Vishnu and Ganga with his foot, Yamuna which is dark like the body of Vishnu is all over his body.- - - -  
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-8

Sat, 05/07/2016 - 15:40
वरदराजस्तवः-८
मोहं जगत्त्रयभुवामपनेतुमेतत्आदाय रूपमखिलेश्वर देहभाजाम् ।निःसीमकान्तिरसनीरधिनामुनैवमोहं विवर्धयसि मुग्धविलोचनानाम् ॥ २० ॥अ: अखिलेश्वर! जगत्-त्रय-भुवां मोहम् अपनेतुम् देहभाजां रूपम् आदाय अमुना एव निःसीम-कान्ति-रस-नीरधिना मुग्ध-विलोचनानां मोहं विवर्धयसि ।O Lord of the universe! Having assumed human form for the purpose of eradicating the delusion existing in the three worlds, you are increasing the delusion of ladies of innocent looks by the endless ocean of lustre of this form of yours.
उच्छेदमेकविषयात्कथयन्ति बोधात्मोहस्य ये खलु कथं न मृषावदास्ते ।लावण्यमीश तव यन्नयनैर्निपीयतत्रैव मोहमधिकं दधते तरुण्यः ॥ २१ ॥अ: ईश ! ये मोहस्य उच्छेदम् एकविषयात् बोधात् कथयन्ति ते कथं न मृषा-वदाः, यत् तरुण्यः तव लावण्यं नयनैः निपीय तत्र एव अधिकं मोहं दधते ।How can they not be tellers of untruth who say that delusion can be cut asunder by concentrating on one thing? Because, after drinking your beauty with their eyes, young women get deluded more.
शुभ्रांशुवक्त्र शुभगोचरलाभतोषात्संप्रस्थितो मृगदृशां नयनाम्बुजौघः ।त्वद्भाःसरित्यथ निपत्य बिभर्ति मोहंप्रायः फलन्ति विफलन्ति च दैवचिन्ताः ॥ २२ ॥अ: शुभ्र-अंशु-वक्त्र ! शुभ-गोचर-लाभ-तोषात् मृग-दृशां नयन-अम्बुज-ओघः अथ त्वद्-भाः-सरिति निपत्य मोहं बिभर्ति । दैव-चिन्ताः प्रायः फलन्ति विफलन्ति च ।
O moon-faced Lord!  With the joy of gaining an auspicious result, the bunch of lotuses in the form of eyes of doe-eyed ladies become deluded by falling into the river of your lustre. [Believing that something good will happen after perceiving the moon, a group of lotuses proceed only to fall into the river of God’s lustre.] Omens sometimes work out, sometimes do not.- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-7

Sat, 04/30/2016 - 16:20
वरदराजस्तवः-७
अङ्गानि ते निखिललोकविलोचनानांसम्भावनीयगुण संसरणानि सत्यम् ।येष्वेकमाप्य न पुराधिगतं स्मरन्तिवाञ्छन्ति नान्यदपि लब्धुमदो विहाय ॥ १७ ॥अ: सम्भावनीयगुण ! ते अङ्गानि सत्यं निखिल-लोक-विलोचनानाम् संसरणानि, येषु एकम् अपि आप्य पुरा अधिगतं न स्मरन्ति, अदः विहाय अन्यत् अपि लब्धुम् न वाञ्छन्ति ।O Lord of admirable qualities! Your limbs are truly highways where eyes of the whole world roam. Having reached any one limb, they do not remember what had been attained earlier. They do not desire to reach another limb leaving the limb attained.Notes: The word “संसरण” also conveys the cycle of birth and death, where desire for past births or future births is dominated by the desire of the present birth.एकत्र मन्मथमजीजनदिन्दिरायांपूर्वं भवानिति बुधाः किमपूर्वमाहुः ।अद्यापि तं न जनयस्यरविन्दनाभकासु प्रसन्नमधुरस्मितकामिनीषु ॥ १८ ॥अ: अरविन्द-नाभ ! बुधाः पूर्वं भवान् एकत्र इन्दिरायां मन्मथम् अजीजनत् इति अपूर्वम् किम् आहुः? अद्य अपि प्रसन्न-मधुर-स्मित-कामिनीषु कासु तं न जनयसि? Lord Padmanabha ! why do scholars say that your producing Manmatha, God of Love, in Lakshmi was a singular event? Even now do you not produce him in damsels who are smiling joyfully?
निक्षिप्य हृत्त्वयि पुनर्लभते न कोऽपिनिर्यात इत्यधिप न त्वयि चित्रमेतत्  ।हृत्वा हठान्मृगदृशां हृदयानि यस्त्व-मेवं निलीय किल तिष्ठसि शैलशृङ्गे ॥ १९ ॥अ: अधिप ! कः अपि त्वयि हृत् निक्षिप्य निर्यातः पुनः न लभते इति एतत् त्वयि न चित्रम् , यः त्वं हठात् मृगदृशां हृदयानि हृत्वा एवं शैल-शृङ्गे निलीय तिष्ठसि किल ।Lord ! If someone keeps his heart with you and goes away he will not get it back. It is not strange because having suddenly stolen the hearts of doe-eyed damsels you are hiding at the top of the hill.
- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadkshita-6

Sat, 04/23/2016 - 17:56
वरदराजस्तवः-६
यस्मिञ्जहात्यतिशयोक्तिरलङ्कृतित्वंन्यूनोपमात्वमुपमा समुपैति सर्वा ।सूक्ष्मस्वभावकलनापि च न प्रतर्क्यातद्वर्णयामि भवतः कथमाभिरूप्यम् ॥ १४ ॥अ: यस्मिन् अतिशयोक्तिः अलङ्कृतित्वं जहाति, सर्वा उपमा न्यूनोपमत्वं समुपैति, सूक्ष्म-स्वभाव-कलना अपि न प्रतर्क्या च, तत् भवतः आभिरूप्यं कथं वर्णयामि ।In you, hyperbole loses its being an embellishment; any simile is a degraded one; it is not possible to logically describe you in detail. That being the case, how shall I describe you?Notes: The poet laments the impossibility of describing the deity through literary alankaras like अतिशयोक्ति, उपमा and स्वभावोक्ति.
लक्ष्म्याः प्रियोऽसि रतिकेलिकृतः पितासिविश्वैकमोहनरसस्य च देवतासि ।आवासभूमिरसि सर्वगुणोत्तमानांवैकुण्ठ वर्णयतु कस्तव रूपरेखाम् ॥ १५ ॥अ: वैकूण्ठ ! लक्ष्म्याः प्रियः असि, रति-केलि-कृतः पिता असि, विश्व-एक-मोहन-रसस्य देवता च असि, सर्व-गुण-उत्तमानां आवासभूमिः असि, कः तव रूपरेखां वर्णयतु ?O Vaikuntha! You are the beloved of Lakshmi, you are the father of  Manmatha, you are the  divinity representing the sentiment of love which captivates the whole universe and in you reside all of the best qualities. Who can describe the outline of your form?  
सर्वोत्तरोऽसि सकलत्रिदशाश्रयोऽसिज्योतिश्छटाघटितचक्रपरिष्कृतोऽसि ।शृङ्गारशेवधिरसि द्विपशैलमौलेकल्याणरूप इति कस्त्वयि चित्रवादः ॥ १६ ॥अ: द्विप-शैल-मौले! सर्व-उत्तरः असि, सकल-त्रिदश-आश्रयः असि, ज्योतिः-छटा-घटित-चक्र-परिष्कृतः असि, शृङ्गार-शेवधिः असि, त्वयि कल्याणरूपः इति कः चित्रवादः?Crown of Hastishaila! You are above everything; you are the refuge for all divine beings; you are adorned by the Discus of brilliant lustre; you are a treasure of love; is it a surprise if you are called One with an auspicious form?
Notes: Using pun, the poet brings out a similarity between the divine form of the deity and the mythical Meru mountain (North Pole?). Meru is to the North of everything; all divine beings assemble there; the zodiacal stars revolve round it; Kubera’s treasures lie there; is it a surprise if people call Meru as having a Golden hue?- - - - 
Categories: Other Language Links

Varadarajastava of Appayyadikshita-5

Sat, 04/16/2016 - 17:11
वरदराजस्तवः-५
मातङ्गशैलमणिशृङ्गमहाविमान-सोपानपर्वचतुरुत्तरविंशतिर्या ।तामेव तत्त्वविततिं पुरुषो विलन्घ्यपश्यन् भवन्तमुपयाति भवाब्धिपारम् ॥ ११ ॥अ:  पुरुषः मातङ्ग-शैल-मणि-शृङ्ग-महा-विमान-सोपान-पर्व-चतुर्-उत्तर-विंशतिः या, ताम् एव  तत्त्व-विततिं विलङ्घ्य भवन्तं पश्यन् भव-अब्धि-पारं उपयाति ।A person having climbed the twenty four steps of your shrine, which are so to say the twenty four elements, on the elephant hill ( Hastishaila) looks at you and crosses the ocean of cycle of births and deaths.Notes: Twenty four elements referred to are the Sankhya elements, namely moolaprakrti, mahat,ahamkaara,five tan-matras,five bhutas and eleven senses. Above them is Purusha and above that is Ishvara as per Vedantic thought. The poet says that climbing the 24 steps to the temple is equivalent to ascending the 24 tattvas.
नापारि लब्धुमरविन्दभुवापि साक्षा-द्यं पूर्वमीश्वर विना हयमेधपुण्यम् ।अन्यैरनाप्य स कथं तव पुण्यकोटिंप्राप्यस्त्वदाकृतिविलोकनजः प्रमोदः ॥ १२ ॥अ: ईश्वर! पूर्वं साक्षात् अरविन्द-भुवा अपि  हयमेध-पुण्यं विना  यं लब्धुं न अपारि, सः त्वत्-आकृति-विलोकनजः प्रमोदः तव पुण्यकोटिम् अनाप्य अन्यैः कथं प्राप्यः ।Lord! Way back even Brahma was not able to get the pleasure of looking at you without acquiring the fruits of a horse sacrifice.  How can that pleasure of looking at you be obtained by others without  reaching Punyakoti?Notes:1.  Punyakoti is the innermost tower of Kanchi Varadaraja temple. 2. The reference is to a Puranic  story where Brahma was blessed with the sight of Vishnu while performing Hayamedhaa yajna in Satyavrata Kshetra. 


प्रत्यङ्मुखं तव गजाचलराज रूपंप्रत्यङ्मुखाश्चिरतरं नयनैर्निपीय ।अस्थानमाप्तवचसामवितर्कणीय-माश्चर्यमेतदिति  निश्चयमावहन्ते ॥ १३ ॥अ: गज-अचल-राज! प्रत्यङ्-मुखाः तव प्रत्यङ्-मुखं रूपं चिरतरं नयनैः निपीय आप्त-वचसाम् अवितर्कणीयम् एतत् आश्चर्यम् इति निश्चयम् आवहन्ते ।Lord of Hastishaila! Those who have their  sights inwards, namely realized souls, savour for long your west-looking form through their eyes and get convinced that it is indeed strange and beyond logic that they should be blessed with the sight of your form.
Note: The poet plays on the two meanings of “pratyangmukha” and  brings out  an apparent contradiction. How could those who are “pratyangmukha” look at the deity who is also “pratyangmukha”?- - - - 
Categories: Other Language Links

Pages