Sans_Eng

Subscribe to Sans_Eng feed
GSS Murthy's blog providing Sanskrit classical text with English translation.G S S Murthyhttp://www.blogger.com/profile/08672073311356820777noreply@blogger.comBlogger191125
Updated: 59 min 41 sec ago

BhaminIvilaasah-44

Sat, 07/27/2013 - 16:30
भामिनीविलासः-४४ग्रीष्मचण्डकरमण्डलभीष्मज्वालसंसरणतापितमूर्तेः ।प्रावृषेण्य इव वारिधरो मे वेदनां हरतु वृष्णिवरेण्यः ॥ ६ ॥अन्वयः : वृष्णिवरेण्यः मे वेदनां ग्रीष्म-चण्ड-कर-मण्डल-भीष्म-ज्वाल-संसरण-तापित-मूर्तेः (वेदनां) वारिधरः प्रावृषेण्यः इव हरतु । May Krishna, the Lord of Vrishnis remove my pains like the cloud in the rainy season removes the heat of a person whose body has been heated up by the spread of terrible flames of the solar orb in summer.

अपारे संसारे विषमविषयारण्यसरणौमम भ्रामं भ्रामं विगलितविरामं जडमतेः ।परिश्रान्तस्यायं तरणितनयातीरनिलयःसमन्तात् सन्तापं हरिनवतमालस्तिरयतु ॥ ७ ॥अन्वयः : अपारे संसारे विषम-विषय-अरण्य-सरणौ विगलितविरामं भ्रामं भ्रामं परिश्रान्तस्य जडमतेः मम सन्तापम् अयं तरणि-तनया-तीर-निलयः हरि-नव-तमालः समन्तात् तिरयतु ।May the Tamal tree in the form of Krishna remove the distress of this dull-witted self who is tired of restless wandering in the series of forests of rugged sensory pleasures amidst this endless worldly life. [Just as a Tamal tree provides shade and thus provides solace to a traveller weary of wandering in the forest, may Krishna provide me who is weary of worldly pleasures, solace.]

आलिङ्गितो जलधिकन्यकया सलीलं लग्नः प्रियङ्गुलतयेव तरुस्तमालः ।देहावसानसमये हृदये मदीये देवश्चकास्तु भगवानरविन्दनाभः ॥ ८ ॥अन्वयः : भगवान् देवः अरविन्दनाभः प्रियङ्गुलतया लग्नः तमालः तरुः इव जलधिकन्यकया सलीलम् आलिङ्गितः मदीये देहावसानसमये हृदये चकास्तु ।May Lord Padmanabha, who is playfully embraced by Goddess Lakshmi like the Tamal tree entwined by the Priyangu creeper, shine in my heart at the time of my departing from this body.

नयनानन्दसन्दोहतुन्दिलीकरणक्षमा ।तिरयन्त्याशु सन्तापं कापि कादम्बिनी मम ॥ ९ ॥अन्वयः : नयन-आनन्द-सन्दोह-तुन्दिलीकरण-क्षमा का अपि कादम्बिनी मम सन्तापम् आशु तिरयन्ती (भवतु) ।May that indescribable garland of clouds (namely Krishna) which is capable of making my eyes laden with heaps of pleasure remove my distress.

वाचा निर्मलया सुधा मधुरया यां नाथ शिक्षामदाःतां स्वप्नेऽपि न संस्मराम्यहमहंभावावृतो निस्त्रपः ।इत्यागःशतशालिनं पुनरपि स्वीयेषु मां बिभ्रतःत्वत्तो नास्ति दयानिधिर्यदुपते मत्तो न मत्तोऽपरः ॥ १० ॥अन्वयः : नाथ! यदुपते! मधुरया निर्मलया वाचा यां शिक्षाम् अदाः ताम् अहम् अहंभावावृतः निस्त्रपः स्वप्ने अपि न संस्मरामि; इति आगः-शत-शालिनं मां पुनः अपि स्वीयेषु बिभ्रतः त्वत्तः दयानिधिः न अस्ति; मत्तः अपरः मत्तः न अस्ति । My lord! Chief of Yadus! I, being full of ego, do not remember without any shame even in dreams the education you gave me through sweet and faultless words. There is no one kinder than you in that you have included me, who has committed hundreds of wrongs, as one among yours and there is no one who is more arrogant than me.

पातालं व्रज याहि वा सुरपुरीमारोह मेरोः शिरःपारावारपरम्परां तर तथाप्याशा न शान्तास्तव ।आधिव्याधिपराहतो यदि सदा क्षेमं निजं वाञ्छसिश्रीकृष्णेति रसायनं रसय रे शून्यैः किमन्यैः श्रमैः ॥ ११ ॥अन्वयः : रे! पातालं सुरपुरीं वा व्रज; मेरोः शिरः आरोह; पारावारपरम्परां तर; तथा अपि तव आशाः न शान्ताः । आधि-व्याधि-पर-आहतः सदा निजं क्षेमं वाञ्छसि यदि, श्रीकृष्ण इति रसायनं रसय; अन्यैः श्रमैः किम्?You can go to the netherworld or the city of divine beings; you can climb to the top of Meru mountain; you can cross the series of oceans; even then your desires will not calm down. If you, tormented by the enemies such as mental and physical distress desire your well-being, savour the tonic of calling, “Srikrishna”; of what use are any other efforts?

गणिकाजामिलमुख्यानवता भवता बताहमपि ।सीदन् भवमरुगर्ते करुणामूर्ते न सर्वथोपेक्ष्यः ॥ १२ ॥अन्वयः : करुणामूर्ते! गणिका-अजामिल-मुख्यान् अवता भवता भव-मरु-गर्ते सीदन्, बत अहम् अपि सर्वथा न उपेक्ष्यः । O Compassion personified! I, who have pitiably fallen into the desert pit of worldly life, may not be forsaken at any cost by you, who has protected persons like the prostitute and Ajamila. [ Reference is to the story of Krishna showing kindness to a prostitute and who gave deliverance to king Ajamila, who was way-ward.]

विदित्वेदं दृश्यं विषमरिपुदुष्टं नयनयोःविधायान्तर्मुद्रामथ सपदि विद्राव्य विषयान् । विधूतान्तर्ध्वान्तो मधुरमधुरायां चिति कदानिमग्नः स्यां कस्याञ्चन नवनभस्यांबुदरुचौ ॥ १३ ॥अन्वयः : इदं विषमरिपुदुष्टं विदित्वा, नयनयोः अन्तर्मुद्रां विधाय, अथ सपदि विषयान् विद्राव्य, विधूत-अन्तः-ध्वान्तः कदा कस्याञ्चन मधुर-मधुरायां नव-नभस्य-अम्बुद-रुचौ चिति निमग्नः स्याम् ।Having realized that all that I see is polluted by the antagonistic enemy ( senses) and having drawn the eyes inwards and then quickly driving away sensual desires, and having cast off the internal darkness, when will I immerse my mind in that indescribable extremely sweet spirit (Krishna) which has the luster of a cloud in the early part of Bhadrapada month?

मृद्वीका रसिता सिता समशिता स्फीतं निपीतं पयः स्वर्यातेन सुधाप्यधायि कतिधा रम्भाधरः खण्डितः ।सत्यं ब्रूहि मदीय जीव भवता भूयो भवे भ्राम्यताकृष्णेत्यक्षरयोरयं मधुरिमोद्गारः क्वचिल्लक्षितः ॥ १४ ॥अन्वयः : मदीय जीव! भूयः भवे भ्राम्यता भवता मृद्वीका रसिता, सिता समशिता, स्फीतं पयः निपीतम्, स्वर्-यातेन सुधा अपि अधायि, कतिधा रम्भा-अधरः खण्डितः । कृष्ण इति अक्षरयोः मधुरिमा उद्गारः क्वचित् लक्षितः? सत्यं ब्रूहि।
My life! Having repeatedly wandered in this world, you have enjoyed bunches of grapes, you have tasted sugar-candy, you have drunk plenteous milk, having gone to the world of divines you have tasted ambrosia, you have bitten the lips of Rambha (celestial danseuse) several times. Tell me the truth, have you ever come across anything as sweet as the two syllables, “Krishna”?- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamanivilasah-43

Sat, 07/20/2013 - 16:34
भामिनीविलासः-४३अथ भामिनीविलासेचतुर्थः शान्तो विलासःThe fourth part of Bhaminivilasa,Called “peaceful”. 
विशालविषयाटवीवलयलग्नदावानल-प्रसृत्वरशिखावलीविकलितं मदीयं मनः ।अमन्दमिलदिन्दिरे निखिलमाधुरीमन्दिरेमुकुन्दमुखचन्दिरे चिरमिदं चकोरायताम् ॥ १ ॥अन्वयः : इदं विशाल-विषय-अटवी-वलय-लग्न-दावानल-प्रसृत्वर-शिखावली-विकलितं मदीयं मनः अमन्द-मिलत्-इन्दिरे निखिल-माधुरी-मन्दिरे मुकुन्द-मुख-चन्दिरे  चिरं चकोरायताम् ।May my mind which has been disturbed by the flames spreading around the wild forest fire engulfed in the periphery of the large forest called sensual pleasures act as a cakora bird at the moonlike face of Krishna, which is an abode of sweetness in its entirety and whose luster is copious. [ The poet having described the pleasures enjoyed during youth in the Section on Love and having described the pangs of separation after losing the life partner in the Section on Compassion now describes his inclination to devotion to God.]
अये जलधिनन्दिनीनयननीरजालम्बनज्वलज्ज्वलनजित्वरज्वरभरत्वराभङ्गुरम् ।प्रभातजलजोन्नमद्गरिमगर्वसर्वङ्कषैः जगत्त्रितयरोचनैः शिशिरयाशु मां लोचनैः ॥ २ ॥अन्वयः : अये जलधिनन्दिनी-नयन-नीरज-आलम्बन! ज्वलत्-ज्वलन-जित्वर-ज्वर-भर-त्वरा-भङ्गुरं मां प्रभात-जलज-उन्नमत्-गरिम-गर्व-सर्वङ्कषैः लोचनैः माम् आशु शिशिरय।O Vishnu, who is the support for the lotus-like eyes of Lakshmi, ocean’s daughter! May your glances which destroy the rising pride of lotuses in the morning (which outshine the lotuses in beauty) cool me, who has become fragile due to the high fever (of worldly pleasures) which conquers the heat of a glowing fire.[ Just as a piece of metal, which has become ductile due to heating is cooled by water, may your glances cool me.]
स्मृतापि तरुणातपं करुणया हरन्ती नृणाम्अभङ्गुरतनुत्विषां वलयिता शतैर्विद्युताम् ।कलिन्दगिरिनन्दिनीतटसुरद्रुमालम्बिनीमदीयमतिचुम्बिनी भवतु कापि कादम्बिनी ॥ ३ ॥अन्वयः : नृणां तरुणातपं करुणया स्मृता अपि हरन्ती, अभङ्गुर-तनु-त्विषां विद्युतां शतैः वलयिता कलिन्द-गिरि-नन्दिनी-तट-सुरद्रुम-आलम्बिनी का अपि कादम्बिनी मदीयमतिचुम्बिनी भवतु ।May the indescribable garland of clouds (namely Krishna), which out of compassion removes the heat of youth even if just remembered and which is surrounded by a myriad steady lightenings and which rests on the divine trees on the banks of Yamuna kiss my mind. [ The poet contemplates on Krishna imagining that he is a garland of clouds.]
कलिन्दगिरिनन्दिनीतटवनान्तरं भासयन्सदा पथि गतागतश्रमभरं हरन् प्राणिनाम् ।लतावलिशतावृतो मधुरया रुचा संभृतोममाशु हरतु श्रमानतितरां तमालद्रुमः ॥ ४ ॥अन्वयः : कलिन्द-गिरि-नन्दिनी-तट-वन-अन्तरं भासयन्, सदा पथि प्राणिनां गत-आगत-श्रम-भरं हरन्, लता-आवलि-शत-आवृतः तमालद्रुमः मम श्रमंम् आशु अतितरां हरतु ।May the Tamal tree, which brightens the interior of forests on the banks of river Yamuna (daughter of Kalida mountain), which takes away the tiredness of travelling  creatures on the road, which is surrounded by hundreds of creepers and which is full of pleasant glow take away my severe tiredness quickly. [ The poet implies his prayer to Krishna through a suggestion that he, who is dark like a Tamal tree on the banks of Yamuna and who is surrounded by creeper-like Gopikas removes the tiredness of living beings by his divine Grace. ]  
जगज्जालं ज्योत्स्नामयनवसुधाभिर्जटिलयन्  जनानां सन्तापं त्रिविधमपि सद्यः प्रशमयन् ।श्रितो वृन्दारण्यं नतनिखिलवृन्दारकवृतोमम स्वान्तर्ध्वान्तं निरयतु नवीनो जलधरः ॥ ५ ॥अन्वयः : नवीनः जलधरः ज्योत्स्नामय-नव-सुधाभिः जगज्जालं जटिलयन्, जनानां त्रिविधम् अपि सन्तापं प्रशमयन्, वृन्दारण्यं श्रितः नत-निखिल-वृन्दारक-वृतः मम स्वान्तः-ध्वान्तं निरयतु ।May the fresh rain-bearing cloud (Krishna) which is stationed over the Vrunda forest and which is surrounded by the whole group of divine beings who have bent low remove my inner darkness as it loosens the net of this worldly life through the fresh ambrosia made up of moonlight and which removes all the three distresses (taapatraya) of people. [ The three distresses referred are those caused by nature, divine beings and self-made.]  - - - - 
Categories: Other Language Links

Bhaminivilasah-42

Sat, 07/13/2013 - 16:15
भामिनीविलासः-४२मन्दस्मितेन सुधया परिषिच्य या मां नेत्रोत्पलैर्विकसितैरनिशं समीट्टे ।सा नित्यमङ्गलमयी गृहदेवता मे कामेश्वरी हृदयतो दयिता न याति ॥ १२ ॥अन्वयः : या मां मन्दस्मितेन सुधया परिषिच्य विकसितैः नेत्रोत्पलैः अनिशं समीट्टे दयिता सा मे नित्यमङ्गलमयी गृहदेवता मे हृदयतः न याति ।My beloved who was the queen of my house, who is full of auspiciousness,  who commands all my desires and who sprinkles me with ambrosia-like smiles and who worships me all the time through blossomed lotus-like glances does not leave my heart.

भूमौ स्थिता रमण नाथ मनोहरेति सम्बोधनैर्यमधिरोपितवत्यसि द्याम् ।स्वर्गं गता कथमिव क्षिपसि त्वमेणशावाक्षि तं धरणिधूलिषु मामिदानीम् ॥ १३ ॥अन्वयः : भूमौ स्थिता रमण नाथ मनोहर इति सम्बोधनैः यं द्याम् अधिरोपितवती असि, (सा) त्वं स्वर्गं गता इदानीं मां धरणिधूलिषु कथम् इव क्षिपसि?Doe-eyed lady! How is it that You, who, while on earth, raised me to the sky by calling me my beloved! my lord! and enchanter!, having gone to heaven have thrown me to the dirt laid soil?

लावण्यमुज्ज्वलमपास्ततुलं च शीलं लोकोत्तरं विनयमर्थमयं नयं च ।एतान् गुणानशरणानथ मां च हित्वा हा हन्त सुन्दरि कथं त्रिदिवं गतासि ॥ १४ ॥अन्वयः : सुन्दरि! उज्ज्वलं लावण्यम्, अपास्ततुलं शीलं च, लोकोत्तरं विनयम्, अर्थमयं नयं च, एतान् अशरणान् गुणान् अथ मां च हित्वा हा हन्त कथं त्रिदिवं गता असि ।Beautiful lady! Leaving behind brilliant beauty, incomparable character, extraordinary humility, and meaningful behavior and me also shelter-less how is it you have gone away to the other world?

कान्त्या सुवर्णवरया परया च शुद्ध्या नित्यं स्विकाः खलु शिखाः परितः क्षिपन्तीम् ।चेतोहरामपि कुशेशयलोचने त्वां जानामि कोपकलुषो दहनो ददाह ॥ १५ ॥अन्वयः : कुशेशयलोचने! कोपकलुषः दहनः परया शुद्ध्या सुवर्णवरया कान्त्या स्विकाः शिखाः परितः क्षिपन्तीं चेतोहराम् अपि त्वां ददाह (इति) जानामि ।Lotus-eyed lady! Angered by the fact that your extraordinary pure luster was sending away its flames all over, the angry Fire-god burnt you, despite your attractiveness.

कर्पूरवर्तिरिव लोचनतापहन्त्री फुल्लाम्बुजस्रगिव कंठसुखैकहेतुः ।चेतश्चमत्कृतिपदं कवितेव रम्या नम्या नरीभिरमरीव हि सा विरेजे ॥ १६ ॥अन्वयः : सा कर्पूरवर्तिः इव लोचनतापहन्त्री फुल्ल-अम्बुज-स्रक् इव कंठसुखैकहेतुः, रम्या कविता इव चेतश्चमत्कृतिपदं, अमरी इव नरीभिः नम्या विरेजे । She removed the distress in the eye like a wick of camphor, she was the sole cause of comfort to my neck like a garland of blossomed lotuses, like beautiful poetry she captivated my mind, like divine damsels she shone being worthy of obeisance.

स्वप्नान्तरेऽपि खलु भामिनि पत्युरन्यं या दृष्टवत्यसि न कञ्चन साभिलाषम् ।सा सम्प्रति प्रचलितासि गुणैर्विहीनं प्राप्तुं कथं कथय हन्त परं पुमांसम् ॥ १७ ॥अन्वयः : भामिनि! स्वप्नान्तरे अपि पत्युः अन्यं कञ्चन साभिलाषं न दृष्टवती असि, सा सम्प्रति गुणैः विहीनं परं पुमांसम् प्राप्तुं प्रचलिता असि ?My dear lady! How is it that you, who did not look at a person other than your husband with desire even in the middle of a dream, have now gone to attain Parampurush (another man) who has no attributes, nirgun(is characterless)?  [ Using श्लेष the poet brings out an apparent contradiction.]
दयितस्य गुणाननुस्मरन्ती शयने संप्रति या विलोकितासीत् ।अधुना किल हन्त सा कृशाङ्गी गिरमङ्गीकुरुते न भाषितापि ॥ १८ ॥अन्वयः : संप्रति या शयने दयितस्य गुणान् अनुस्मरन्ती विलोकिता आसीत्, सा कृशाङ्गी अधुना भाषिता अपि गिरं न अङ्गीकुरुते किल, हन्त।The tender-limbed lady who, laid up in bed, was seen remembering her beloved’s qualities is not uttering a word even when spoken to, alas!

रीतिं गिराममृतवृष्टिकरीं तदीयां तां चाकृतिं कविवरैरभिनन्दनीयाम् ।लोकोत्तरामथ कृतिं करुणारसार्द्रां स्तोतुं न कस्य समुदेति मनःप्रसादः ॥ १९ ॥अन्वयः : तदीयां अमृतवृष्टिकरीं रीतिं, कविवरैः अभिनन्दनीयाम् आकृतिं च, अथ लोकोत्तरां करुणारसार्द्रां कृतिं च स्तोतुं कस्य मनःप्रसादः न समुदेति?Who does not feel elated to praise her conduct which would rain ambrosia, her form worthy of being praised by great poets and her extraordinary actions full of compassion?
॥ इति श्रीमत्पण्डितराजजगन्नाथविरचिते भामिनीविलासे करुणा नाम तृतीयः विलासः ॥
Thus ends the third section called “compassion” in Bhaminivilasa authored by the king of Scholars Jagannatha.- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhaminivilasah-41

Sat, 07/06/2013 - 17:05
भामिनीविलासः-४१निर्दूषणा गुणवती रसभावपूर्णा सालङ्कृतिः श्रवणमङ्गलवर्णराजिः ।सा मामकीनकवितेव मनोऽभिरामा रामा कदापि हृदयान्मम नापयाति ॥ ६ ॥अन्वयः : निर्दूषणा गुणवती रसभावपूर्णा सालङ्कृतिः श्रवणमङ्गलवर्णराजिः मनोऽभिरामा सा रामा मामकीनकवित इव मम हृदयात् कदा अपि न अपयाति ।Being faultless, having positive qualities, being full of sentiments, being well adorned, speaking melodious words my lady like my poetry is always delightful and never leaves my heart.[ All the epithets निर्दूषणा, गुणवती, रसभावपूर्णा, सालङ्कृतिः, श्रवणमङ्गलवर्णराजिः are applicable to both poetry and the lady.]
चिन्ता शशाम सकलापि सरोरुहाणामिन्दोश्च बिम्बमसमां सुषमामयासीत् ।अभ्युद्गतः कलकलः किल कोकिलानां प्राणप्रिये यदवधि त्वमितो गतासि ॥ ७ ॥अन्वयः : यदवधि त्वम् इतः गता असि (तदवधि) सरोरुहाणां सकला अपि चिन्ता शशाम, इन्दोः बिम्बं च असमां सुषमाम् अयासीत्, कोकिलानां कलकलः अभ्युद्गतः किल ।Ever since you left this place (world), the anxiety of lotuses was quenched, the orb of moon got an unequalled grace and the cooing of cuckoos became prominent. [ So long as you were around, lotuses were not in ascendance, the moon was not at his best and the cooing of cuckoos were not the sweetest as you were a rival to them.]
सौदामिनीविलसितप्रतिमानकाण्डान् दत्त्वा कियन्त्यपि दिनानि महेन्द्रभोगान् ।मन्त्रोज्झितस्य नृपतेरिव राज्यलक्ष्मीः भाग्यच्युतस्य करतो मम निर्गतासि ॥ ८ ॥अन्वयः :  कियन्ति अपि दिनानि सौदामिनीविलसितप्रतिमान कान्डान् महेन्द्रभोगान् दत्त्वा मन्त्रोज्झितस्य नृपतेः राज्यलक्ष्मीः इव भाग्यच्युतस्य मम करतः निर्गता असि ।Having given me the pleasures just for a few days fit for Mahendra, like the flash of a lightning, you have slipped away from my hands who is bereft of good fortune in the way the kingdom slips away from a king who is not properly counseled.
काव्यात्मना मनसि पर्यणमन् पुरा मे पीयूषसारसरसास्तव ये विलासाः ।तानन्तरेण रमणीरमणीयशीले चेतोहरा सुकविता भविता कथं नः ॥ १० ॥अन्वयः : रमणीयशीले! तव ये पीयूषसारसरसाः विलासाः पुरा मे मनसि काव्यात्मना पर्यणमन्, तान् अन्तरेण नः सुकविता रमणी चेतोहरा कथं भविता?Lady of charming manners! At one time your playfulness which was the essence of ambrosia transformed itself into soul of my poetry. Now without it how will my poetry be enchanting and captivating?      या तावकीनमधुरस्मितकान्तिकान्तेभूमण्डले विफलतां कविषु व्यतानीत् ।सा कातराक्षि विलयं त्वयि यातवत्यांराकाधुना वहति वैभवमिन्दिरायाः ॥ ११ ॥अन्वयः : कातराक्षि! तावकीन-मधुर-स्मित-कान्ति-कान्ते भूमण्डले या कविषु विफलतां व्यतानीत्, सा राका त्वयि विलयं यातवत्याम् अधुना इन्दिरायाः वैभवं वहति ।
Lady of tremulous eyes! The full moon night which had made poets feel fruitless in this world which had acquired brightness from the luster of your sweet smile has now obtained the grace of Lakshmi after your demise. [Lamentation of a lover who has lost his beloved. So long as the lady was alive, the full moon night had been robbed of its grandeur.] - - - -   
Categories: Other Language Links

Bhaminivilasah-40

Sat, 06/29/2013 - 21:16
                       भामिनीविलासः-४०

अथ भामिनीविलासे तृतीयः करुणाविलासः


Now starts the third section of Bhamnivilasa on Compassion





दैवे पराग्वदनशालिनि हन्त जाते

याते च संप्रति दिवं प्रति बन्धुरत्ने।

कस्मै मनः कथयितासि निजामवस्थाम्

कः शीतलैः शमयिता वचनैस्तवाधिम् ॥ १ ॥

अन्वयः : मनः! दैवे पराग्वदनशालिनि जाते, दिवं प्रति बन्धुरत्ने याते, संप्रति कस्मै निजाम् अवस्थां कथयिता असि? तव आधिं कः शीतलैः वचनैः शमयिता?

O mind! When the fate is not favourable and the gem among relatives has left for heaven, now to whom will you tell your real state and who is there to relieve you of your pains with kind words? [Lamentations of a bereaved person.]











प्रत्युद्गता सविनयं सहसा पुरेव

स्मेरैः स्मरस्य सचिवैः सरसावलोकैः ।

मामद्य मञ्जुरचनैर्वचनैश्च बाले

हा लेशतोऽपि न कथं शिशिरीकरोषि ॥ २ ॥

अन्वयः : बाले! स्मरस्य सचिवैः सरसावलोकैः स्मेरैः सविनयं प्रत्युद्गता (त्वं) पुरा इव अद्य मञ्जुरचनैः वचनैः च लेशतः अपि कथं न शिशिरीकरोषि? हा ।

Young lady! How is it that you who would get up with courtesy suddenly with smiles and charming glances which are the helpers of Cupid now do not cool me with your pleasantly composed words even to a small extent? Alas!





सर्वेऽपि विस्मृतिपथं विषयाः प्रयाताः

विद्यापि खेदकलिता विमुखीबभूव ।

सा केवलं हरिणशावकलोचना मे

नैवापयाति हृदयादधिदेवतेव ॥ ३ ॥

अन्वयः : सर्वे अपि विषयाः विस्मृतिपथं प्रयाताः; खेदकलिता विद्या अपि विमुखीबभूव; सा हरिणसावकलोचना मे हृदयात् अधिदेवता इव न एव अपयाति ।

All sensory objects are forgotten; knowledge possessed with difficulty has turned away (from me); Only that doe-eyed lady does not move away from my mind as if she is my guardian angel.







निर्वाणमङ्गलपदं त्वरया विशन्त्या मुक्ता दयावति दयापि किल त्वयासौ ।

यन्मां न भामिनि निभालयसि प्रभातनीलारविन्दमदभङ्गिमदैः कटाक्षैः ॥ ४ ॥

अन्वयः : दयावति भामिनि! निर्वाणमङ्गलपदं त्वरया विशन्त्या त्वया असौ दया अपि मुक्ता किल, यत् प्रभात-नील-अरविन्द-मद-भङ्गि-मदैः कटाक्षैः मां न निभालयसि ।

Merciful lady! Hastily entering the auspicious state of eternal peace, you have left behind even your kindness as you did not look at me with your glances which are proud of having broken the pride of morning blue lotuses. [Perhaps a lamentation of a lover as his lady-love departs from this world.]





धृत्वा पदस्खलनभीतिवशात् करं मे या रूढवत्यसि शिलाशकलं विवाहे ।

सा मां विहाय कथमद्य विलासिनि द्यामारोहसीति हृदयं शतधा प्रयाति ॥ ५ ॥

अन्वयः : विलासिनि! या विवाहे पदस्खलनभीतिवशात् मे करं धृत्वा शिलाशकलं रूढवती असि सा अद्य कथं मां विहाय द्याम् आरोहसि इति हृदयं शतधा प्रयाति ।

Playful lady! How is it that you, who during marriage stepped on the seat of stone holding my hand fearing a false step, have gone up to heaven leaving me? My heart breaks into hundred pieces.


- - - -
Categories: Other Language Links

Bhamni vilasah-39

Sat, 06/22/2013 - 16:02
भामिनीविलासः-३९

निभाल्य भूयो निजगौरिमाणं मा नाम मानं सहसैव यासीः ।गृहे गृहे पश्य तवाङ्गवर्णा मुग्धे सुवर्णावलयो लुठन्ति ॥ १७६ ॥अन्वयः : मुग्धे! निजगौरिमाणं भूयः निभाल्य सहसा एव मानं मा नाम यासीः । तव अङ्गवर्णा सुवर्णावलयः गृहे गृहे लुठन्ति, पश्य ।Foolish girl! Do not be proud looking at your white complexion often. Look, there are golden colored girls in row who have your complexion moving to and fro in every house.

करिकुम्भतुलामुरोजयोः क्रियमाणां कविभिर्विशृङ्खलैः ।कथमालि शृणोषि सादरं विपरीतार्थविदो हि योषितः ॥ १७७ ॥अन्वयः : आलि! विशृङ्खलैः कविभिः उरोजयोः करिकुम्भतुलां क्रियमाणां कथं सादरं शृणोषि? योषितः विपरीतार्थविदः हि ।Dear friend! How are you listening to unbridled poets comparing breasts with the frontal globes on the forehead of elephants? (I now know) Women understand in the reverse manner. [Poet wants to imply that instead of breasts being compared with the frontal globes on the forehead of the elephant, it is the frontal globes which need to be compared with breasts!]


परिष्वजन् रोषवशात् तिरस्कृतः प्रियो मृगाक्ष्या शयितः पराङ्मुखः ।किं दुःखितोऽसाविति कान्दिशीकया कदाचिदाचुम्ब्य चिराय सस्वजे ॥ १७८ ॥अन्वयः : कदाचित् परिष्वजन् प्रियः रोषवशात् मृगाक्ष्या तिरस्कृतः पराङ्मुखः शयितः, “असौ किं दुःखितः?” इति कान्दिशीकया चिराय आचुम्ब्य सस्वजे ।Once when the lover who was embracing her was rejected by the doe-eyed lady due to anger and he lay down with his face turned away from her, fearing that he may be aggrieved, she kissed him long and embraced him. 


चेलाञ्चलेनाननशीतरश्मिं संवृण्वतीनां हरिदृश्वतीनाम् ।व्रजाङ्गनानां स्मरजातकम्पादकाण्डसंपातमियाय नीवी ॥ १७९ ॥अन्वयः : चेलाञ्चलेन आननशीतरश्मिं संवृण्वतीनां हरिदृश्वतीनां व्रजाङ्गनानां नीवी स्मरजातकम्पात् अकाण्डसंपातम् इयाय ।The central knot of the saree of Vraja women fell down unexpectedly caused by the trembling on account of passion as they, covering their moonlike faces with the border of the saree, looked at Krishna. [One can discern subtle humour!]


अधरेण समागमाद्रदानामरुणिम्ना पिहितोऽपि शुक्लभावः ।हसितेन सितेन पक्ष्मलाक्ष्याः पुनरुल्लासमवाप जातपक्षः ॥ १८० ॥अन्वयः : पक्ष्मलाक्ष्याः रदानां शुक्लभावः अधरेण समागमात् अरुणिम्ना पिहितः अपि, सितेन हसितेन जातपक्षः पुनः उल्लासम् अवाप ।Although the whiteness of the teeth of the lady with long eye-lashes was covered by the redness because of close contact with the lips, it grew its wings as it were and became lively again because of the white smile.


सरसीरुहोदरसौरभावधारितबिंबाधरे मृगाक्षि तव ।वद वदने मणिरदने ताम्बूलं केन लक्षयेम वयम् ॥ १८१ ॥अन्वयः : मृगाक्षि! सरसीरुह-उदर-सौरभ-अवधारित-बिम्ब-अधरे मणिरदने वदने ताम्बूलं केन वयं लक्षयेम? Doe-eyed lady! How can we recognize the (consumption) of betel leaves in your face which has bimba fruit-like lips which put to shame the fragrance of the lotus stalk and which has gem-like teeth? [The redness of betel-leaf chewing cannot be discerned, because of the natural redness of the lips.]


शयिता सविधेऽप्यनीश्वरा सफलीकर्तुमहो मनोरथान् ।दयिता दयिताननाम्बुजं दरमीलन्नयना निरीक्षते ॥ १८२ ॥अन्वयः : अनीश्वरा दयिता (दयितस्य) सविधे अपि शयिता, मनोरथान् सफलीकर्तुं दयिताननाम्बुजं दर-मीलन्-नयना निरीक्षते ।The lady-love who does not have a husband and lies down near her lover looks at him with half closed eyes in order to fulfill her desires.


वदनारविन्दसौरभलोभादिन्दिन्दिरेषु निपतत्सु ।मय्यधरार्थिनि सुदृशो दृशो जयन्त्यतिरुषा परुषाः ॥ १८३ ॥अन्वयः : वदन-अरविन्द-सौरभ-लोभात् इन्दिन्दिरेषु निपतत्सु अधरार्थिनि मयि अतिरुषा परुषाः सुदृशः दृशः जयन्ति ।While bees surround her face attracted by the fragrance of her lotus-like face, my lady love’s fierce angry looks at me who is craving for her lips are pre-eminent.
इति श्रीमत्पण्डितराजजगन्नाथविरचिते भामिनीविलासे शृङ्गारो नाम द्वितीयो विलासः ।Thus ends the second section called “LOVE”In Bhamnivilasa composed by Jagannaatha, king among scholars.- - - -
Categories: Other Language Links

Bhamini vialasah-38

Sat, 06/15/2013 - 16:21
भामिनीविलासः-३८ पाणौ कृतः पाणिरिलासुतायाः सस्वेदकम्पो रघुनन्दनेन ।हिमाम्बुसङ्गानिलविह्वलस्य प्रभातपद्मस्य बभार शोभाम् ॥ १६९ ॥अन्वयः : रघुनन्दनेन पाणौ कृतः इलासुतायाः सस्वेदकम्पः पाणिः हिमाम्बु-सङ्ग-अनिल-विह्वलस्य प्रभातपद्मस्य शोभां बभार ।When Srirama took in his hand the hand of Earth’s daughter Sita, which was trembling with sweat, it attained the luster of a lotus in the morning when disturbed by the breeze laden with cold moisture.


अरुणमपि विद्रुमद्रुं मृदुलतरं चापि किसलयं बाले ।अधरीकरोति नितरां तवाधरौ मधुरिमातिशयात् ॥ १७० ॥अन्वयः : बाले! तव अधरौ अरुणं विद्रुमद्रुम् अपि मृदुलतरं किसलयम् अपि मधुरिमातिशयात् नितराम् अधरीकरोति ।Young lady! Your lips outshine the red coral tree and the softer sprouts because of their being very sweet. [Although the lips are like coral and soft like sprouts, they have sweetness which is absent in coral or sprout.]        


सुदृशो जितरत्नजालया सुरतान्तश्रमबिन्दुमालया ।अलिकेन च हेमकान्तिना विदधे कापि रुचिः परस्परम् ॥ १७१ ॥अन्वयः : सुदृशः जितरत्नजालया सुरत-अन्त-श्रम-बिन्दु-मालया हेमकान्तिना अलिकेन च परस्परं का अपि रुचिः विदधे ।The string of drops of sweat formed due to fatigue after her dalliance which out beat a net of pearls (in beauty) and the golden fore-locks of hair together had an indescribable splendor. 


परपूरुषदृष्टिपातवज्राहतिभीता हृदयं प्रियस्य सीता ।अविशत् परकामिनीभुजङ्गीभयतः सत्वरमेव सोऽपि तस्याः ॥ १७२ ॥अन्वयः : पर-पूरुष-दृष्टि-पात-वज्र-आहति-भीता सीता प्रियस्य हृदयं अविशत् । सः अपि परकामिनी-भुजङ्गी-भयतः सत्वरम् एव तस्याः (हृदयं) अविशत् ।Afraid of being hit by the thunderbolt-like glares of other men, Sita entered the heart of his beloved (Rama); he too entered her heart being afraid of the snake-like other women.


अङ्गानि दत्त्वा हेमाङ्गि प्राणान् क्रीणासि चेन्नृणाम् ।युक्तमेतन्न तु पुनः कोणम् नयनपद्मयोः ॥ १७३ ॥अन्वयः : हेमाङ्गि! अङ्गानि दत्त्वा नृणां प्राणान् क्रीणासि चेत्, एतत् युक्तम् । न तु पुनः नयनपद्मयोः कोणं (दत्त्वा) ।Lady of golden limbs! If you buy men’s hearts by giving your body, it is alright; but (it is not alright) if you steal the hearts of men by just giving a side-glance.


जितरत्नरुचां सदा रदानां सहवासेन परां मुदं ददानाम् ।विरसादधरीकरोति नासामधुना साहसशालि मौक्तिकं ते ॥ १७४ ॥अन्वयः : ते साहसशालि मौक्तिकं जित-रत्न-रुचां रदानां सहवासेन सदा मुदं ददानां नासां विरसात् अधुना अधरीकरोति ।The nose which was dispensing joy (to beholders) by virtue if its constant contact with the teeth whose luster defeats that of gems, is now being overshadowed by your adventurous nose-pearl. [The nose pearl’s luster is detracting the gaze of beholders.]


विलसत्याननं तस्याः नासाग्रस्थितमौक्तिकम् ।आलक्षितबुधाश्लेषं राकेन्दोरिव मण्डलम् ॥ १७५ ॥अन्वयः : तस्याः नासा-अग्र-स्थित-मौक्तिकम् आननं आलक्षित-बुध-आश्लेषं राकेन्दोः मण्डलम् इव विलसति ।Her face with the pearl at the tip of her nose looks enchanting like the moon’s orb in conjunction with planet Mercury.
- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamni vilasah-37

Sat, 06/08/2013 - 16:05
भामिनीविलासः-३७

अलकाः फणिशावतुल्यशीलाः नयनान्ता परिपुङ्खितेषु लीलाः ।चपलोपमिता खलु स्वयं या बत लोके सुखसाधनं कथं सा ॥ १६० ॥अन्वयः : (यस्याः) अलकाः फणिशावतुल्यशीलाः, नयनान्ताः परिपुङ्खितेषु लीलाः. या स्वयं चपलोपमिता सा लोके सुखसाधनं कथं (भवेत्), बत ।How can a woman who is compared to lightning and whose forelocks behave like young snakes and whose side glances are like feathered arrows, be an instrument for happiness, alas?


वदने तव यत्र माधुरी सा हृदि पूर्णा करुणा च कोमलाभूत् ।अधुना हरिणाक्षि हा कथं वा गतिरन्यैव विलोक्यते गुणानाम् ॥ १६१ ॥अन्वयः : हरिणाक्षि! यत्र तव वदने माधुरी, हृदि कोमला करुणा पूर्णा अभूत्, अधुना कथं गुणानां गतिः कथम् अन्या एव विलोक्यते, हा ?Doe eyed lady! Where there was sweetness in your face and your heart was full of tender compassion, how is it that now only opposite qualities are now seen? [How is it that such a sweet face now betrays bitterness and you have become hard-hearted?]


अनिशं नयनाभिरामया रमया संमदिनो मुखस्य ते ।निशि निःसरदिन्दिरं कथं तुलयामः कलयापि पङ्कजम् ॥ १६२ ॥अन्वयः : अनिशं नयनाभिरामया रमया संमदिनः ते मुखस्य निशि निःसरद् इन्दिरं पङ्कजं कलया अपि कथं तुलयामः?How can we compare even to a small extent your face which displays pride all the time with an enchanting luster with the blue lotus which closes in the night?   


अङ्गैः सुकुमारतरैः सा कुसुमानां श्रियं हरति ।विकलयति कुसुमबाणो बाणालीभिः मम प्राणान् ॥ १६३ ॥अन्वयः : सा सुकुमारतरैः अङ्गैः कुसुमानां श्रियं हरति । (परं तु) कुसुमबाणः बाणालीभिः मम प्राणान् विकलयति ।That lady steals the luster of flowers by the very delicate limbs she bears. But the cupid, whose weapons are flowers, disturbs my life with a series of arrows. [While the lady is responsible for stealing the luster of flowers, which are cupid’s arrows, the punishment is meted out to a hapless me by the cupid!]


खिद्यति सा पथि यान्ती कोमलचरणा नितम्बभारेण ।खिद्यामि हन्त परितस्तद्रूपविलोकनेन विकलोऽहम् ॥ १६४ ॥अन्वयः : कोमलचरणा सा पथि यान्ती नितम्बभारेण खिद्यति । हन्त, परितः तद्रूपविलोकनेन अहं विकलः खिद्यामि ।That lady of delicate feet struggles due to the weight of her hips. Having observed her beauty all round, I, being deprived, feel distressed.


मथुरागनोन्मुखे मुरारौ असुभारार्तिभृतां व्रजाङ्गनानाम् ।प्रलयज्वलनायते स्म राका भवनाकाशमजायताम्बुराशिः ॥ १६५ ॥अन्वयः : मुरारौ मथुरागमनोन्मुखे (सति) असु-भार-अर्ति-भृतां व्रजाङ्गनानां राका प्रलयज्वलनायते स्म, भवन-आकाशम् अम्बु-राशिः अजायत ।When Krishna was about to start for Mathura, for the damsels of Brindavan, who were heavy in their hearts, moon became the fire of pralaya and the spaces around their houses became (inhospitable) like ocean.



केलीमन्दिरमागतस्य शनकैरालीरपास्येङ्गितैःसुप्तायाः सरुषः सरोरुहदृशः संवीजनं कुर्वतः ।जानन्त्याप्यनभिज्ञयेव कपटव्यामीलिताक्ष्या सखिश्रान्तासीत्यभिधाय वक्षसि तया पाणिर्ममासञ्जितः ॥ १६६ ॥अन्वयः : शनकैः इङ्गितैः आलीः अपास्य केलीमन्दिरम् आगतस्य, सरुषः सुप्तायाः सरोरुहदृशः संवीजनं कुर्वतः, मम पाणिः जानन्त्या अपि अनभिज्ञया इव कपटव्यामीलिताक्ष्या “सखि! श्रान्ता असि” इति अभिधाय वक्षसि आसञ्जितः ।When I entered the pleasure chambers after making signs to her friends to move away and started fanning the angry lotus-eyed lady who was lying down, she, who had closed her eyes and pretended that she was unaware of my presence although she was aware, placed my hand on her bosom saying, “Maid! you are tired.” [A beautiful piece of poetry! The lady wants her lover to believe that she is placing his hand on her bosom thinking that it is the hand of her maid who was fanning!]


मान्थर्यमाप गमनं सह शैशवेन रक्तं सहैव मनसाधरबिम्बमासीत् ।किञ्चाभवन्मृगकिशोरदृशोर्नितम्बः सर्वाधिको गुरुरयं सह मन्मथेन ॥ १६७ ॥अन्वयः : मृग-किशोर-दृशोः गमनं शैशवेन सह मान्थर्यम् आप; मनसा सह अधरबिम्बं रक्तम् आसीत्; किञ्च अयं नितम्बः मन्मथेन सह  सर्वाधिकः गुरुः अभवत् ।The doe-eyed maiden’s gait slowed down along with her girlhood, her bimba-fruit-like lower lip attained redness along with her mind (which got inclined in matters of love), her hips became weighty along with her interest in dalliance. [With the use of suggestive words, poet tries to also compare her slowness in gait with that of Saturn (मान्थर्यम्), her redness of lips with that of Mars (रक्तम्) and heaviness of hips with that of Jupiter (गुरुः).]  


श्वासोऽनुमानवेद्यः शीतान्यङ्गानि निश्चला दृष्टिः ।नस्यात् सुभग कथेयं तिष्ठतु तावत् कथान्तरं कथय ॥ १६८ ॥अन्वयः : “नस्यात् श्वासः अनुमानवेद्यः, अङ्गानि शीतानि, दृष्टिः शीतला”“कथा इयं तिष्ठतु तावत्, कथान्तरं कथय” । “The breath can be felt only at the nostrils, the limbs are cold, eyes are static”. “Friend, stop this story, tell me something else.” [It is a conversation between friends, where one describes the plight of the other’s beloved. The other one cannot listen to his beloved’s plight and asks to change the subject.]- - - -
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-36

Sat, 06/01/2013 - 14:29


भामिनीविलासः-३६ मधुरतरं स्मयमानः स्वस्मिन्नेवालपन् शनैः किमपि ।कोकनदयन् त्रिलोकीमालम्बनशून्यमीक्षते क्षीबः ॥ १५१ ॥अन्वयः : क्षीबः मधुरतरं स्मयमानः किमपि स्वस्मिन् एव शनैः आलपन् त्रिलोकीं कोकनदयन् आलम्बनशून्यम् ईक्षते ।Smiling sweetly and muttering something within himself, the drunk looks at the world with a vacant look as if it is a red lotus.


मधुरसान्मधुरं हि तवाधरं तरुणि मद्वदने विनिवेशय ।मम गृहाण करेण कराम्बुजं प प पतामि ह हा भ भ भूतले ॥ १५२ ॥अन्वयः : तरुणि! मधुरसात् मधुरम् तव अधरं मद्वदने विनिवेशय, मम कराम्बुजं करेण गृहाण, प प पतामि हहा भ भ भूतले ।Young lady! Place your lips which are sweeter than liquor on my face. Take my lotus-like hand in your hand; I am g g going to f f fall on to the g g ground! [A drunk says to his girl.]



शतेनोपायानां कथमपि गतः सौधशिखरम्सुधाफेनस्वच्छे रहसि शयितां पुष्पशयने ।विबोध्य क्षामाङ्गीं चकितनयनां स्मेरवदनाम्सनिःश्वासं श्लिष्यत्यहह सुकृती राजरमणीम् ॥ १५३ ॥अन्वयः : उपायानां शतेन कथमपि सौधशिखरं गतः सुकृती सुधाफेनस्वच्छे पुष्पशयने शयितां राजरमणीं रहसि विबोध्य क्षामाङ्गीं चकितनयनां स्मेरवदनां सनिःश्वासं श्लिष्यति अहह !Breathing heavily after reaching the top of the palace using hundreds of methods, the lucky fellow  wakes up the princess who is sleeping in a bed of flowers as white as the foam of ambrosia and embraces her who is of slender limbs and who is smiling and whose eyes are gleaming with surprise.


गुञ्जन्ति मञ्जु परितो गत्वा धावन्ति संमुखम् ।आवर्तन्ते विवर्तन्ते सरसीषु मधुव्रताः ॥ १५४ ॥अन्वयः : मधुव्रताः सरसीषु परितः मञ्जु गुञ्जन्ति, संमुखं गत्वा धावन्ति, आवर्तन्ते विवर्तन्ते ।Bees in the ponds hum pleasantly all round, come running in front, go back and return. [The poet seems to suggest the scene of young men strutting before girls.]

यथा यथा तामरसेक्षणा मया पुनः सरागं नितरां निषेविता ।तथा तथा तत्त्वकथेव सर्वतो विकृत्य मामेकरसं चकार सा ॥ १५५ ॥अन्वयः : तामरसेक्षणा मया पुनः सरागं नितरां यथा यथा निषेविता तथा तथा तत्त्वकथा इव सा सर्वतो विकृत्य माम् एकरसं चकार ।The more and more I enjoyed the lotus-eyed lady lovingly and repeatedly, the more and more she changed me, like a philosophical story would, to be attached to a single sentiment. [While a philosophical story is likely to lead him to a shanta rasa, his attachment to her is leading him to srungara rasa solely.]    


हरिणीप्रेक्षणा यत्र गृहिणी न विलोक्यते ।सेवितं सर्वसम्पद्भिरपि तद्भवनं वनम् ॥ १५६ ॥अन्वयः : यत्र हरिणीप्रेक्षणा गृहिणी न विलोक्यते तत् भवनं सर्वसम्पद्भिः सेवितम् अपि वनम् ।A house where a doe-eyed housewife is not seen is just forest even if endowed with all types of wealth.


लोलालकावलिचलन्नयनारविन्दलीलावशंवदितलोकविलोचनायाः ।सायाहनि प्रणयिनो भवनं व्रजन्त्याः चेतो न कस्य हरते गतिरङ्गनायाः ॥ १५७ ॥अन्वयः : लोल-अलक-आवलि-चलत्-नयनारविन्द-लीला-वशंवदित-लोक-विलोचनायाः सायाहनि प्रणयिनः भवनं व्रजन्त्याः अङ्गनायाः गतिः कस्य चेतः न हरते ।Whose mind is not carried away by the gait of the lady who is on her way to her lover’s house in the evening while her lotus-like eyes, which flit due to the swinging fore locks, render the gaze of the whole world captive?


दन्तांशुकान्तमरविन्दरमापहारि सान्द्रामृतं वदनमेणविलोचनायाः ।वेधा विधाय पुनरुक्तमिवेन्दुबिम्बं दूरीकरोति न कथं विदुषां वरेण्यः ॥ १५८ ॥ अन्वयः : विदुषां वरेण्यः वेधा एणविलोचनायाः दन्तांशुकान्तम् अरविन्द-रमा-अपहारि सान्द्र-अमृतं वदनं पुनरुक्तम् इन्दुबिम्बम् इव विधाय कथं न दूरीकरोति?How is it that the creator, the foremost among scholars, having created the doe-eyed lady’s face which is glowing with the rays of her teeth, which has stolen the beauty of the lotus and which is dense with ambrosia as a repetition of moon’s form does not reject it?


सानुकम्पाः सानुरागाः चतुराः शीलशीतलाः ।हरन्ति हृदयं हन्त कान्तायाः स्वान्तवृत्तयः ॥ १५९ ॥अन्वयः : कान्तायाः सानुकम्पाः सानुरागाः चतुराः शीलशीतलाः स्वान्तवृत्तयः हृदयं हरन्ति ।Alas, my beloved’s innate inclinations of compassion love coolness and skill captivate (my) heart.- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-35

Sat, 05/25/2013 - 15:53
भामिनीविलासः-३५


वडवानलकालकूटवन्मकरव्यालगणैस्सहैधितः ।रजनीरमणो भवेनृणां न कथं प्राणवियोगकारणम् ॥ १४१ ॥अन्वयः : वडवानल-कालकूटवत्-मकर-व्यालगणैः सह एधितः रजनीरमणः नृणां प्राणवियोगकारणं कथं न भवेत् ।How will the moon which grew up along with vadava fire, kalakuta poison, crocodiles and snakes not become a cause for death of people? [ Having grown up with bad elements in the milky ocean it is no wonder if moon is considered by love-sick people as scourge.]


लभ्येत पुण्यैर्गृहिणी मनोज्ञा तया सुपुत्राः परितः पवित्राः ।स्फीतं यशस्तैः समुदेति नित्यं तेनास्य नित्यः खलु नाकलोकः ॥ १४२ ॥अन्वयः : पुण्यैः मनोज्ञा गृहिणी लभ्येत; तया परितः पवित्राः सुपुत्राः; तैः स्फीतं यशः समुदेति; तेन अस्य नाकलोकः नित्यः खलु ।As a result of good deeds done in the past birth, one gets a charming wife; through her are got sons of good character around; through them is got expanding fame; through fame eternal heaven is obtained.


प्रभुरपि याचितुकामो भजते वामोरु लाघवं सहसा ।यदहं त्वयाधरार्थी सपदि विमुख्या निराशतां नीतः ॥ १४३ ॥अन्वयः : वामोरु! प्रभुः अपि याचितुकामः सहसा लाघवं भजते; यत् अधरार्थी अहं विमुख्या त्वया निराशतां नीतः ।  Lady of handsome thighs! Even a lord becomes suddenly small when he wants to ask for something. I have become despondent as you, being ill disposed, have refused my request for a kiss.      


जलकुम्भमुम्भितरसं सपदि सरस्याः समानयन्त्यास्ते ।तटकुञ्जगूढसुरतं भगवानेको मनोभवो वेद ॥ १४४ ॥उम्भितरसं जलकुम्भं सरस्याः समानयन्त्याः ते सपदि तटकुञ्जगूढसुरतं भगवान् मनोभवः एकः वेद ।While bringing from the pond the water-pot filled with water, your secret dalliance in the shrubs of banks (of the pond) is known only to Lord Cupid.


त्वमिव पथिकः प्रियो मे विटपिस्तोमेषु गमयति क्लेशान् ।किमितोऽन्यत् कुशलं मे संप्रति यत्पान्थ जीवामि ॥ १४५ ॥अन्वयः : पान्थ! मे प्रियः त्वम् इव पथिकः (भूत्वा) विटपिस्तोमेषु क्लेशान् गमयति । जीवामि (इति) यत् इतः अन्यत् किं कुशलम्?Traveller! like you, my loving  husband goes through hardship (spending time) in groves of trees. What else can be said of my welfare other than that I am alive? [A housewife replies to a traveller when asked about her welfare. Is it suggestive of her being available? Only the poet knows.] 


“किमिति कृशासि कृशोदरि?” “किं तव परकीयवृत्तान्तैः?” ।“कथय तथापि मुदे मम” “कथयिष्यति पान्थ तव जाया” ॥ १४६ ॥अन्वयः : “कृशोदरि! किम् इति कृशा असि?” “परकीयवृत्तान्तैः तव किम्?” “तथा अपि मम मुदे कथय” “पान्थ! तव जाया कथयिष्यति” ।“Lady with slender middle! Why are you so lean?” “How do other’s matters concern you?” “Even then, tell me for my amusement.” Traveller! Your wife will tell you.” [It is a conversation between a traveler and a housewife. She implies that she is lean for the same reason that the traveller’s wife would be lean, namely separation from her husband.]


तुलामनालोक्य निजामखर्वं गौराङ्गि गर्वं न कदापि कुर्याः ।लसन्ति नानाफलभारवत्यो लताः कियत्यो गहनान्तरेषु ॥ १४७ ॥अन्वयः : गौराङ्गि! निजां तुलाम् अनालोक्य कदा अपि अखर्वं गर्वं न कुर्याः । गहनान्तरेषु कियत्यः नानाफलभारवत्यः लताः लसन्ति!Lady of fair complexion! Without comparing yourself (with others) do not show excessive haughtiness. How many are the trees heavily laden with fruits that are there in deep forests! [Do not be proud of your physical endowments. There are many like you even in remote places.]


इयमुल्लसिता मुखस्य शोभा परिफुल्लं नयनाम्बुजद्वयं ते ।जलदादिमयं जगद्वितन्वन् कलितः क्वापि किमालि नीलमेघः ॥ १४८ ॥अन्वयः : आलि! ते मुखस्य इयं शोभा उल्लसिता, नयनाम्बुजद्वयं परिफुल्लम् । जगत् जलद-आदि-मयं वितन्वन् नीलमेघः क्व अपि कलितः किम्?Dear friend! The luster of your face has blossomed; your lotus-like eyes have opened up. Has the dark-cloud-coloured Krishna appeared rendering the world to be full of clouds? [With the appearence of cloud-like Krishna on the scene there is his dark luster all around and his sweetheart’s face has brightened.]  


आसायं सलिलान्तः सवितारमुपास्य सादरं तपसा ।अधुनाब्जेन मनाक् तव मानिनि तुलना मुखस्यापि ॥ १४८ ॥अन्वयः : मानिनि! आसायं सलिलान्तः सादरं तपसा सवितारमुपास्य अधुना अब्जेन तव मुखस्य तुलना मनाक् अपि (लब्धा) ।Lady of self respect! After devotedly worshipping the sun staying under water since evening the lotus has now attained a bit of comparability with your face. [Lotus has to do penance under water to attain comparability with her face!]



अयि मन्दस्मितमधुरं वदनं तन्वङ्गि यदि मनाक् कुरुषे ।अधुनैव कलय शमितं राकारमणस्य हन्त साम्राज्यम् ॥ १५० ॥अन्वयः : अयि तन्वङ्गि! यदि वदनं मन्दस्मितमधुरं मनाक् कुरुषे, अधुना एव, हन्त, राकारमणस्य साम्राज्यं शमितं कलय ।Dear lady of slender limbs! If you make your face pleasant even a bit by a smile, alas, you may take it for granted that the suzerainty of the moon (over pleasantness) gets doused. 
- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vlasah-34

Sat, 05/18/2013 - 16:42
भामिनीविलासः-३४ मृणालमन्दानिलचन्दनानां उशीरशैवालकुशेशयानाम् ।वियोगदूरीकृतचेतनानां विनैव शैत्यं भवति प्रतीतिः ॥ १३४ ॥अन्वयः : वियोग-दूरीकृत-चेतनानां मृणाल-मन्दानिल-चन्दनानाम् उशीर-शैवाल-कुशेशयानां शैत्यं विना प्रतीतिः एव भवति ।For those whose minds are far off from their physical presence on account of separation (from their beloved) the cool of the lotus-stalk, breeze, chandana, khas root, moss and lotus is merely a belief without their being cool. [These materials are supposed to provide relief from the heat experienced by separated lovers and the poet says that they do not provide any relief but it is only a belief.]


विबोधयन् करस्पर्शैः पद्मिनीं मुद्रिताननाम् ।परिपूर्णोऽनुरागेण प्रातर्जयति भास्करः ॥ १३५ ॥अन्वयः : प्रातः भास्करः अनुरागेण परिपूर्णः   करस्पर्शैः मुद्रित-आननां पद्मिनीं विबोधयन् जयति ।In the morning, the sun is in all his glory as he, filled with redness (love), wakes up by the touch of his rays (hand), the lotus (Padmini lady) which had its face closed. [The poet using words of double meaning cleverly conjures up a parallel of a lover tenderly waking up his beloved- a lady belonging to padmini category- who has slept after an amorous night.]


आनम्य वल्गुवचनैर्विनिवारितेऽपि रोषात् प्रयातुमुदिते मयि दूरदेशम् ।बाला कराङ्गुलिनिदेशवशंवदेन क्रीडाबिडालशिशुनाशु रुरोध मार्गम् ॥ १३६ ॥अन्वयः : आनम्य वल्गु-वचनैः विनिवारिते अपि मयि दूरदेशं प्रयातुम् उदिते, बाला रोषात् कराङ्गुलि-निदेश-वशंवदेन क्रीडा-बिडाल-शिशुना मार्गं रुरोध ।When I started to leave for the distant country, despite having been dissuaded by her, bent low and with tender words, my angry young lady blocked my way by the crossing of the pet kitten (across the path) which she could command by her fingers. [ If a kitten crosses ones way it is considered a bad omen and one may not proceed on ones journey.]


अभूदप्रत्यूहः कुसुमशरकोदण्डमहिमाविलीनो लोकानां सह नयनतापोऽपि तिमिरैः ।तवास्मिन् पीयूषं किरति परितस्तन्वि वदनेकुतो हेतोः श्वेतो विधुरयमुदेति प्रतिदिनम् ॥ १३७ ॥अन्वयः : तन्वि! तव अस्मिन् वदने परितः पीयूषं किरति, कुसुमशर-कोदण्ड-महिमा अप्रत्यूहः अभूत्, तिमिरैः सह लोकानां नयनतापः अपि विलीनः । अयं श्वेतः विधुः प्रतिदिनं कुतः हेतोः उदेति?Lady of slender limbs! While this face of yours spreads ambrosia all around, the power of cupid, who has arrows of flowers is without any impediment and the heat experienced in the eyes by people has vanished along with darkness. Why does this white moon rise everyday? [Your face has taken over the functions of the moon and the presence of moon is not required!]


विनैव शस्त्रं हृदयानि यूनां विवेकभाजामपि दारयन्त्यः ।अनल्पमायामयवल्गुलीलाः जयन्ति नीलाब्जदलायताक्ष्याः ॥ १३८ ॥अन्वयः : नीलाब्ज-दल-आयताक्ष्याः अनल्प-मायामय-वल्गु-लीलाः विवेकभाजाम् यूनाम् अपि हृदयानि शस्त्रं विना एव दारयन्त्यः जयन्ति ।The plentiful, bewitching, lovely and playful acts of the lady whose eyes are large like blue lotuses flourish piercing the hearts of even the wise youth   without the use of any weapon.


यदवधि विलासभवनं यौवनमुदियाय चन्द्रवदनायाः ।दहनं विनैव तदवधि यूनां हृदयानि दह्यन्ते ॥ १३९ ॥अन्वयः : यदवधि चन्द्रवदनायाः विलासभवनं यौवनम् उदियाय तदवधि दहनं विना एव यूनां हृदयानि दह्यन्ते ।Ever since youth, the abode of gaiety, appeared in the moon-faced girl the hearts of young men are burning without any fire.


न मिश्रयति लोचने सहसितं न संभाषते कथासु तव किञ्च सा विरचयत्यरालां भ्रुवम् ।विपक्षसुदृशः कथामिति निवेदयन्त्या पुरःप्रियस्य शिथिलीकृतः स्वविषयेऽनुरागग्रहः ॥ १४० ॥अन्वयः : “तव कथासु सा लोचने न मिश्रयति, सहसितं न संभाषते,  किं च अरालां भ्रुवं विरचयति” इति विपक्षसुदृशः कथां प्रियस्य पुरः निवेदयन्त्याः (प्रियस्य) स्वविषये अनुरागः शिथिलीकृतः ।    When a lady spoke about her rival to her lover thus, “While you are being talked about she does not meet the eye, she does not speak with a smile, and she sports a frown on her eye-brows”, her lover’s hold of love on the lady got loosened. [It had the effect opposite to what she intended!]- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-33

Sat, 05/11/2013 - 11:43
भामिनीविलासः-३३

जनमोहकरं तवालि मन्ये चिकुराकारमिदं वनान्धकारम् ।वदनेन्दुरुचामिहाप्रचारादिव तन्वङ्गि नितान्तकान्तिकान्तम् ॥ १२२ ॥अन्वयः: आलि! तन्वङ्गि! तव चिकुराकारम् इदं वनान्धकारम् इह (तव) वदनेन्दुरुचाम् अप्रचारात् इव नितान्तकान्तिकान्तम् इति मन्ये ।Dear friend of slender limbs! I consider that the darkness of forest which has assumed the shape of your hair on the head is so enchanting and brilliant as though because the radiance of your moon-face has not entered there. [ As आलि is generally a form of addressing a female by a female friend, it is to be believed that this is said by a woman. As the luster of the moon-like face has no way of entering the forest of hair on the head, the darkness of hair is all the more enchanting.]


दिवानिशं वारिणि कण्ठदघ्ने दिवाकराराधनमाचरन्ती ।वक्षोजतायै किमु पक्ष्मलाक्ष्याः तपश्चरत्यम्बुजपङ्क्तिरेषा ॥ १२३ ॥अन्वयः : एषा अम्बुज-पङ्क्तिः दिवानिशं कण्ठदघ्ने वारिणि दिवाकर-आराधनम् आचरन्ती पक्ष्मलाक्ष्याः वक्षोजतायै तपः चरति किमु?Does this row of lotuses performing the worship of the sun in water which reaches to the necks (of lotuses) do penance in order to attain the status of the breasts of the lady of dense eye-lashes?


वियोगवह्निकुण्डेऽस्मिन् हृदये ते वियोगिनि ।प्रियसङ्गसुखायैव मुक्ताहारस्तपस्यति ॥ १२४ ॥अन्वयः : वियोगिनि! ते मुक्ताहारः अस्मिन् (ते) वियोग-वह्नि-कुण्डे हृदये प्रिय-सङ्ग-सुखाय एव तपस्यति ।Dear love-sick lady! Your necklace of pearls does penance over the fireplace of separation, which is in the form of your heart, only for the happiness of union with your lover.

  
निधिं लावण्यानां तव खलु मुखं निर्मितवतोमहामोहं मन्ये सरसिरुहसूनोरुपचितम् ।उपेक्ष्य त्वां यस्माद्विधुमयमकस्मादिह कृतीकलाहीनं दीनं विकल इव राजानमकरोत् ॥ १२५ ॥अन्वयः : तव लावण्यानां निधिं मुखं निर्मितवतः सरसिरुहसूनोः महामोहम् उपचितम् (इति) मन्ये, यस्मात् अयं कृती त्वाम् अकस्मात् उपेक्ष्य विकलः इव इह कलाहीनं दीनं विधुं राजानम् अकरोत् ।I believe that lotus-born Brahma, who created your face which is a treasure of all that is beautiful, was affected by a great delusion when he the successful creator like a depraved person made the artless lowly moon the king (राजन् also means moon) neglecting you needlessly.



स्तनान्तर्गतमाणिक्यवपुर्बहिरुपागतम् ।मनोऽनुरागि ते तन्वि मन्ये वल्लभमीक्षितुम् ॥ १२६ ॥अन्वयः : तन्वि! ते अनुरागि मनः वल्लभम् ईक्षितुं स्तन-अन्तर्गत-माणिक्य-वपुः बहिः उपागतम् (इति) मन्ये ।Lady of slender limbs! Your devoted mind has come out in the form of the gem between the breasts in order to see your beloved.


जगदन्तरममृतमयैरंशुभिरापूरयन्नितराम् ।उदयति वदनव्याजात् किमु राजा हरिणशावनयनायाः ॥ १२७ ॥ अन्वयः : राजा जगदन्तरम् अमृतमयैः अंशुभिः नितराम् आपूरयन् हरिण-शाव-नयनायाः वदनव्याजात् उदयति किमु?Does the moon rise in the guise of the face of the doe-eyed lady, completely filling up the space all round with its rays full of ambrosia? [When the lady appears it is like a moon-rise.]



तिमिरशारदचन्दिरचन्द्रिकाः कमलविद्रुमचम्पककोरकाः ।यदि मिलन्ति कदापि तदाननं खलु तदा कलया तुलयामहे ॥ १२८ ॥अन्वयः : तिमिर-शारद-चन्दिर-चन्द्रिकाः कमल-विद्रुम-चम्पककोरकाः यदि कदा अपि मिलन्ति तदा तदाननं कलया तुलयामहे खलु ।If darkness, the moonlight of autumnal moon, lotus, coral gem, the sprout of champak tree came together then indeed can her face be partly compared. [ her dark hair, her glowing charm, her face, her red lips and her teeth compare with the things mentioned.]


प्रिये विषादं जहिहीति वाचं प्रिये सरागं वदति प्रियायाः ।वारामुदारा विजगाल धारा विलोचनाभ्यां मनसश्च मानः ॥ १२९ ॥अन्वयः : “प्रिये! विषादं जहिहि” इति वाचं प्रिये सरागं प्रियायाः वदति (सति), (तस्याः) विलोचनाभ्यां वाराम् उदारा धारा मनसः मानः च विजगाल ।While the lover spoke with love the words, “Dear! Do not grieve,”  streams of tears slipped away from her eyes liberally and her anger born out of jealousy also slipped away from her mind.  


राज्याभिषेकमाज्ञाय शम्बरासुरवैरिणः ।सुधाभिर्जगतीमध्यं लिम्पतीव सुधाकरः ॥ १३० ॥अन्वयः : सुधाकरः शम्बरासुरवैरिणः राज्याभिषेकम् आज्ञाय सुधाभिः जगतीमध्यं लिम्पति इव (दृश्यते) ।The moon seems to be painting the whole world with lime learning that cupid is being coronated. [ Moon-light stimulates romance.]


आननं मृगशाव्क्ष्या वीक्ष्य लोलालकावृतम् ।भ्रमद्भ्रमरसम्भारं स्मरामि सरसीरुहम् ॥ १३१ ॥अन्वयः : मृगशावाक्ष्याः लोल-अलक-आवृतम् आननं वीक्ष्य भ्रमद्-भ्रमर-सम्भारं सरसीरुहं स्मरामि ।Seeing her face covered by the wandering fore locks of hair, I am reminded of the lotus with an assembly of hovering bumble-bees.


यान्ती गुरुजनैः साकं स्मयमानाननाम्बुजा ।तिर्यग्ग्रीवं यदद्राक्षीत् तन्निषप्त्राकरोज्जगत् ॥ १३२ ॥अन्वयः : गुरुजनैः साकं यान्ती स्मयमान-आनन-अम्बुजा तिर्यक् ग्रीवं अद्राक्षीत् (इति) यत् तत् जगत् निषप्त्रा-अकरोत् ।When she, departing with her elders, turned back her lotus-like face smilingly, the whole world was greatly hurt. [She must have looked back at her lover and the lover imagines that the whole world is hurt by that glance.]


नयनानि वहन्तु खञ्जनानामिह नानाविधमङ्गभङ्गभाग्यम् ।सदृशं कथमाननं सुशोभं सुदृशो भङ्गुरसम्पदाम्बुजेन ॥ १३३ ॥अन्वयः : इह नयनानि खञ्जनानां नानाविधम् अङ्गभङ्गभाग्यं वहन्तु । सुदृशः सुशोभम् आननं भङ्गुरसम्पदा अम्बुजेन कथं सदृशम्? Let the eyes carry similarity with the wagtails endowed with variegated bodily postures. How can the charming face of the good-looking lady be compared to the lotus whose grace is temporary? [Possibly it could be interpreted as follows: A lotus could only be compared to the face of a lady so long as wagtails which resemble the flirting glances of the lady are around the lotus.]   - - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-32

Sat, 05/04/2013 - 18:44
भामिनीविलासः-३२ नेत्राभिरामं रामाया वदनं वीक्ष्य तत्क्षणम् ।सरोजं चन्द्रबिम्बं वेत्यखिलाः समशेरत ॥ ११५ ॥अन्वयः : अखिलाः नेत्राभिरामं रामायाः वदनं वीक्ष्य तत्क्षणं सरोजं चन्द्रबिम्बं वा इति समशेरत ।Looking at the beautiful face of the charming lady, all got a doubt if it was a lotus or the orb of the moon.


कनकद्रवकान्तिकान्तया मिलितं राममुदीक्ष्य कान्तया ।चपलायुतवारिदभ्रमात् ननृते चातकपोतकैर्वने ॥ ११६ ॥अन्वयः : कनकद्रव-कान्ति-कान्तया कान्तया मिलितं रामम् उदीक्ष्य वने चातकपोतकैः चपला-युत-वारिद-भ्रमात् ननृते ।Looking at Rama who was meeting his beloved (Sita) who had the luster of liquid gold, the young cataka birds danced mistaking them to be a cloud with lightening. [Rama is dark like cloud while Sita has the luster of lightening. Seeing them together Cataka birds mistook that cloud with lightening had appeared.]


वनितेति वदन्त्येतां लोकाः सर्वे वदन्तु ते ।यूनां परिणता सेयं तपस्येति मतं मम ॥ ११७ ॥अन्वयः : सर्वे लोकाः एतां वनिता इति वदन्ति । ते वदन्तु । सा इयं यूनां परिणता तपस्या इति मम मतम् ।All people call her a woman. Let them call so. In my view she is the fulfillment of all penances undertaken by the youth!


स्मयमानाननां तत्र तां विलोक्य विलासिनीम् ।चकोराश्चञ्चरीकाश्च मुदं परतरां ययुः ॥ ११८ ॥अन्वयः: चकोराः चञ्चरीकाः च तत्र तां विलासिनीं स्मयमान-आननां विलोक्य परतरां मुदं ययुः ।Cakora birds and bees became very happy looking at the smiling face of that playful lady there. [Cakora birds mistook the face to be moon and bees mistook it to be a full blown lotus!]


वदनकमलेन बाले स्मितसुषमालेशमादधासि यदा ।जगदिह तदैव जाने दशार्धबाणेन विजितमिति ॥ ११९ ॥अन्वयः : बाले! यदा वदनकमलेन स्मितसुषमालेशम् आदधासि तदा एव इह जगत् दशार्ध-बाणेन विजितम् इति जाने ।Young lady! When you carry an element of the charms of a smile on your lotus-like face, I know that this world has been conquered by the cupid.



कालिन्दजानीरभरेऽर्धमग्ना बकाः प्रकामं कृतभूरिशब्दाः ।ध्वान्तेन वैराद्विनिगीर्यमाणाः क्रोशन्ति मन्ये शशिनः किशोराः ॥ १२० ॥अन्वयः : कालिन्दजा-नीर-भरे अर्धमग्नाः बकाः प्रकामं कृत-भूरि-शब्दाः वैरात् ध्वान्तेन विनिगीर्यमाणाः शशिनः किशोरा (इति) मन्ये ।Cranes which are half immersed in the expanses of Yamuna’s waters and are making a lot of noise, I believe, are children of the moon crying for being thrown out by darkness. [ Cranes being white and Yamuna’s waters being traditionally described as dark enable the poet to draw this exaggeration.]



परस्परासङ्गसुखान्नतभ्रुवः पयोधरौ पीनतरौ बभूवतुः ।तयोरमृष्यनयमुन्नतिं परामवैमि मध्यः स्तनिमानमेति ॥ १२१ ॥अन्वयः : नतभ्रुवः पयोधरौ परस्परासङ्घसुखात् पीनतरौ बभूवतुः । तयोः नयम् उन्नतिम् अमृष्यन् मध्यः स्तनिमानम् एति (इति) अवैमि ।The breasts of the lady with bent eye-brows became larger due to their happy mutual togetherness. I think her waist has thinned down being unable to tolerate the manner and exaltedness of them (breasts).
- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-31

Sat, 04/27/2013 - 11:51
भामिनीविलासः-३१

यथा लतायाः स्तबकानतायाः स्तनावनम्रे नितरां समासि ।तथा लता पल्लविनी सगर्वे शोणाधरायाः सदृशी तवापि ॥ १०७ ॥अन्वयः : स्तनावनम्रे! यथा स्तबक-आनतायाः लतायाः नितरां समा असि, तथा, सगर्वे!, पल्लविनी लता अपि शोण-अधरायाः तव सदृशी ।Lady bent low with the weight of breasts! Just as you are very much equal to the creeper which is bent low due to the weight of clusters of flowers, proud lady! the creeper with new shoots is similar to you whose lips are red. [Red lips are like new shoots and breasts are like clusters of flowers of the creeper.]



इदं लताभिः स्तबकानताभिः मनोहरं हन्त वनान्तरालम् ।सदैव सेव्यं स्तनभारवत्यो न चेद्युवत्यो हृदयं हरेयुः ॥ १०८ ॥अन्वयः : स्तनभारवत्यः युवत्यः हृदयं न हरेयुः चेत्, स्तबकानताभिः लताभिः मनोहरम् इदं वनान्तरालं सदा एव सेव्यं (भवेत्) ।Had it not been that young women with heavy breasts steal (our) hearts, this forest area charming with creepers bent low by the flower-clusters would have been enjoyable all the time. [The creepers bent low with flower clusters remind the poet of young women who steal hearts.]



सा मदागमनबृंहिततोषा जागरेण गमिताखिलदोषा ।बोधितापि बुबुधे मधुपैर्न प्रातराननसौरभलुब्धैः ॥ १०९ ॥अन्वयः : मद्-आगमन-बृंहित-तोषा सा जागरेण गमित-अखिल-दोषा आनन-सौरभ-लुब्धैः मधुपैः बोधिता अपि न बुबुधे ।The lady whose joy expanded with my arrival and by staying awake (with me) whose faults were gone, did not wake up in the morning even by the (sound) of bumble bees which were buzzing around her face attracted by the fragrance of her face. [The lady slept soundly after having had a pleasant time with her lover.]     


अविचिन्त्यशक्तिविभवेन सुन्दरि प्रथितस्य शंबररिपोः प्रभावतः ।विधुभावमञ्चतितमां तवाननं नयने सरोजदलनिर्विशेषताम् ॥ ११० ॥अन्वयः : सुन्दरि! अविचिन्त्यशक्तिविभवेन प्रथितस्य शंबररिपोः प्रभावतः तव आननं विधुभावम् अञ्चतितमाम् ; तव नयने सरोजदलनिर्विशेषताम् (अञ्चतितमाम् )।Charming lady! Because of the might of Cupid who is known for his unimaginable power, your face has remarkably assumed the shape of moon and your eyes have attained identity with the petals of lotus. [You could interpret that youth of the lady or the love-struck nature of the beholder or both were responsible for such an effect.]


मीनवती नयनाभ्यां करचरणाभ्यां प्रफुल्लकमलवती ।शैवलिनी च केशैः सुरसेयं सुन्दरी सरसी ॥ १११ ॥अन्वयः : इयं सुरसा सुन्दरी नयनाभ्यां मीनवती, करचरणाभ्यां प्रफुल्लकमलवती, केशैः शैवलिनी, सरसी ।This beautiful lady full of vivacity having fish-like eyes, having hands and feet like blossomed lotuses and her hair like a rivulet is indeed (resembling) a lake.


पान्थ मन्दमते किं वा सन्तापमनुविन्दसि ।पयोधरं समाशास्व येन शान्तिमवाप्नुयाः ॥ ११२ ॥अन्वयः : मन्दमते पान्थ! सन्तापं किं वा अनुविन्दसि? पयोधरं समाशास्व येन शान्तिम् अवाप्नुयाः ।Dull headed traveler! Why do you suffer heat (grief)? Seek the cloud (breast) by which you can get solace. [The poet plays on words सन्ताप and पयोधर.]


सम्पश्यतां तामतिमात्रतन्वीं शोभाभिराभासितसर्वलोकाम् ।सौदामिनी वा सितयामिनी वेत्येवं जनानां हृदि संशयोऽभूत् ॥ ११३ ॥अन्वयः : शोभाभिः आभासितसर्वलोकाम् अतिमात्रतन्वीं सम्पश्यतां जनानां हृदि (इयं) सौदामिनी वा सित-यामिनी वा इति एवं संशयः अभूत् ।Looking at this very slender lady whose radiance had lit up all around, there was a doubt in the minds of men whether she was a lightning or a white (moon-lit) night.


सपल्लवा किं नु विभाति वल्लरी सफुल्लपद्मा किमियं तु पद्मिनी ।समुल्लसत्पाणिपदां स्मिताननामितीक्षमाणैः समलम्भि संशयः ॥ ११४ ॥अन्वयः : इयं सपल्लवा वल्लरी किं नु विभाति, (उत) सफुल्लपद्मा पद्मिनी किम् इति संशयः समुल्लसत्-पाणि-पदां स्मिताननाम् ईक्षमाणैः समलम्भि ।Those who looked at her who had a smiling face and playful hands and feet doubted whether she was a creeper with sprouts or a lotus plant with fully open petals.- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-30

Sat, 04/20/2013 - 11:47
भामिनीविलासः-३० अङ्कायमानमलिके मृगनाभिपङ्कंपङ्केरुहाक्षि वदनं तव वीक्ष्य बिभ्रत् ।उलासपल्लवितकोमलपक्षमूलाःचञ्चूपुटं चटुलयन्ति चिरं चकोराः ॥ ९९ ॥अन्वयः : पङ्केरुहाक्षि! अलिके अङ्कायमानं मृग-नाभि-पङ्कं बिभ्रत् तव वदनं वीक्ष्य उल्लास-पल्लवित-कोमल-पक्षमूलाः चकोराः चच्ञ्चूपुटं चिरं चटुलयन्ति ।O lotus-eyed lady! Looking at  your face with the forehead being marked  with the (dark) mark looking like that of a deer’s navel (in the moon), the cakora birds are  constantly flexing their beaks while their delicate roots of wings sprout as it were due to joy. [The cakora birds, which are supposed to eagerly wait for the moon’s rays mistake the dark tilaka mark on the forehead of the lady to be the mark in the moon and the face of the lady to be the moon.]


शिशिरेण यथा सरोरुहं दिवसेनामृतरश्मिमण्डलम् ।न मनागपि तन्वि शोभते तव रोषेण तथेदमाननम् ॥ १०० ॥अन्वयः : तन्वि! यथा सरोरुहं शिशिरेण (यथा न शोभते), अमृतरश्मिमण्डलं यथा दिवसेन न शोभते, तथा इदं तव आननं रोषेण मनाक् अपि न शोभते ।O lady of slender limbs! Just as the lake is devoid of beauty in winter and just as the moon’s orb is devoid of beauty in the day, your face is devoid of charm when you are angry.

चलद्भृङ्गमिवाम्भोजमधीरनयनं मुखम् ।तदीयं यदि दृश्येत कामः क्रुद्धोऽस्तु किं ततः ॥ १०१ ॥अन्वयः : चलद्भृङ्गम् अम्भोजम् इव अधीरनयनं तदीयं मुखं यदि दृश्येत कामः क्रुद्धः अस्तु । किं ततः ?If only her face with trebling eyes like a lotus over which a bumble bee hovers could be seen let cupid get angry, so what? [Cupid perhaps enjoys while lovers pine for each other’s company or are in each other’s company. If the lover manages to see his lover’s face only, it is neither here nor there. So cupid could get angry!]


शतकोटिकठिनचित्तः सोऽहं तस्याः सुधैकमयमूर्तेः ।येनाकारिषि मित्रं सुविकलहृदयो विधिर्वाच्यः ॥ १०३ ॥अन्वयः : येन शतकोटिकठिनचित्तः अहं सुधैकमयमूर्तेः तस्याः मित्रम् अकारिषि सः विधिः सुविकलहृदयः वाच्यः ।The fate which made me, a person with an extremely hard heart, a friend of that lady who was ambrosia personified as it were, is truly heartless. [ Lamentation of a person who has wronged her lady love.]


श्यामलेनाङ्कितं बाले भाले केनापि लक्ष्मणा ।मुखं तवान्तरासुप्तभृङ्गफुल्लाम्बुजायते ॥ १०३ ॥अन्वयः : बाले! भाले केन अपि श्यामलेन लक्ष्मणा अङ्कितं तव मुखम् अन्तर-आसुप्त-भृङ्ग-फुल्ल-अम्बुजायते ।Young lady! Your face with a forehead marked by a dark sign, looks like a lotus which has just opened out with a sleeping bumble-bee inside it.


अद्वितीयं रुचात्मानं मत्वा किं चन्द्र हृष्यसि ।भूमण्डलमिदं मूढ केन वा विनिभालितम् ॥ १०४ ॥अन्वयः : चन्द्र! अद्वितीयं रुचात्मानं मत्वा किं हृष्यसि? मूढ! इदं भूमण्डलं केन वा विनिभालितम्?O moon! How can you rejoice by  considering yourself as a person of luster, second to none? Fool! Who indeed has seen all this world? [ My lady love is more  lustrous than you!]


नीलाञ्चलेन संवृतमाननमाभाति हरिणनयनायाः ।प्रतिबिम्बित इव यमुनागभीरनीरान्तरेणाङ्कः ॥ १०५ ॥अन्वयः : नीलाञ्चलेन संवृतं हरिणनयनायाः आननं यमुनागभीरनीरान्तरेण प्रतिबिम्बितः (चन्द्रस्य) अङ्कः इव आभाति ।The face of the doe-eyed lady, covered by the dark border of the saree looks like the moon’s  mark reflected in the deep waters of Yamuna.


स्तनाभोगे पतन् भाति कपोलात्कुटिलोऽलकः ।शशाङ्कबिम्बतो मेरौ लम्बमान इवोरगः ॥ १०६ ॥अन्वयः : कुटिलः अलकः कपोलात् स्तनाभोगे पतन् शशाङ्कबिम्बतः मेरौ लम्बमानः उरगः इव भाति ।The wavy lock of hair falling on the expanses of the breasts from her cheek looks like a serpent dangling over Meru mountain from the orb of moon. [ The lock of hair looks like a serpent, her face looks like moon, her breasts are like Meru mountains. The poet weaves an imaginary simile!]- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-29

Sat, 04/13/2013 - 12:02
भामिनीविलासः-२९
स्मितं नैतत् किन्तु प्रकृतिरमणीयं विकसितम्मुखं ब्रूते को वा कुसुममिदमुद्यत्परिमलम् ।स्तनद्वन्द्वं मिथ्या कनकनिभमेतत् फलयुगम्लता सेयं रम्या भ्रमरकुलनम्या न रमणी ॥ ९० ॥अन्वयः : एतत् न स्मितम् ; किन्तु प्रकृतिरमणीयं विकसितम् । को वा मुखं ब्रूते? इदम् उद्यत्परिमलं कुसुमम् । स्तनद्वन्द्वं मिथ्या ; एतत् कनकनिभं फलयुगम् । सा इयं न रमणी ; भ्रमर-कुल-नम्या रम्या लता ।This is not smile; it is a natural blossoming. Who says, “it is face”? It is a flower with enhanced fragrance. It is false to say they are breasts. They are a pair of golden fruits. She is not a lady; she is indeed a beautiful creeper respected by the class of bumble bees. [It is the poet’s way of exaggerating the similarity between a lady and a creeper.] 


संग्रामाङ्गणसंमुखाहतकियद्विश्वंभराधीश्वर-व्यादीर्णीकृतमध्यभागविवरोन्मीलन्नभोनीलिमा ।  अङ्गारप्रखरैः करैः कवलयन्नेतन्नभोमण्डलंमार्तण्डोऽयमुदेति केन पशुना लोके शशाङ्कीकृतः ॥ ९१ ॥अन्वयः : संग्राम-अंगण-संमुख-आहत-कियत्-विश्वंभर-अधीश्वर-व्यादीर्णीकृत-मध्यभाग-विवर-उन्मीलत्-नभो-नीलिमा अयं मार्तण्डः अंगार-प्रखरैः करैः एतत् नभोमण्डलं कवलयन् उदेति । लोके केन पशुना शशाङ्कीकृतः?This is the sun rising swallowing this sky with his ember-hot rays (hands). The dark portion is indeed the sky being seen through the central hole punched by countless kings killed in battle. Which animal has dubbed this a moon? [The poet finds the rising moon to be as hot as the sun and he believes that the dark portion of the orb is a hole punched by valorous kings killed in battle. This draws upon a myth that valorous persons killed in battle pierce through the sun and enter their final abode.]


श्यामं सितं च सुदृशो न दृशोः स्वरूपम्किं तु स्फुटं गरलमेतदथामृतं च ।नो चेत्कथं निपतनादनयोस्तदैवमोहं मुदं च नितरां दधते युवानः ॥ ९२ ॥अन्वयः : श्यामं सितं च सुदृशः दृशोः स्वरूपं न (भवति) । किं तु एतत् गरलम् अथ अमृतं च (इति) स्फुटम् । नो चेत्, युवानः अनयोः निपतनात् तदा एव मोहं मुदं च कथं दधते । The darkness and the whiteness in the eyes of women with charming eyes is not their form. Clearly it is poison and ambrosia. Otherwise why will the youth swoon when dark glances fall on them and feel happy when the white glances fall on them? [ It  looks like the poet finds the threatening glances of ladies dark and their endearing glances white !]


अलिर्मृगो वा नेत्रं वा यत्र किञ्चिद्विभासते ।अरविन्दं मृगाङ्को वा मुखं वेदं मृगीदृशः ॥ ९३ ॥अन्वयः : यत्र किञ्चित् विभासते, अलिः मृगः व नेत्रं वा? अरविन्दं, मृगाङ्कः,  मृगीदृशः मुखं वा?Is it a bumble-bee, a deer or the eye which shines there? Is it a lotus, moon or the face of the doe-eyed lady? [ The poet feels confused as to what he sees is an eye of the lady, or a bumble bee on a lotus or a deer-mark on the moon!]


सुविरलमौक्तिकतारे धवलांशुकचन्द्रिकाचमत्कारे ।वदनपरिपूर्णचन्द्रे सुन्दरि राकासि नात्र सन्देहः ॥ ९४ ॥अन्वयः : सुन्दरि! सुविरल-मौक्तिक-तारे! धवल-अंशुक-चन्द्रिका-चमत्कारे! वदन-परिपूर्ण चन्द्रे! राका असि, अत्र न सन्देहः ।O Charming lady! whose distinct gems are the stars, whose white dress is the moonlight and whose face is the full moon, you are the full moon night, there is no doubt.


रूपजला चलनयना नाभ्यावर्ता कचावलिभुजङ्गा ।मज्जन्ति यत्र सन्तः सेयं तरुणी तरङ्गिणी विषमा ॥ ९५ ॥अन्वयः : रूपजला चलनयना नाभि-आवर्ता कच-आवलि-भुजङ्गा सा इयं तरुणी विषमा तरङ्गिणी यत्र सन्तः मज्जन्ति ।Her form is the water, her unsteady eyes (the fish), her navel is the whirlpool, her tresses of hair the snakes, this young lady is a dangerous stream where saintly persons drown.


शोणाधरांशुसम्भिन्नास्तन्वि ते वदनाम्बुजे ।केसरा इव काशन्ते कान्तदन्तालिकान्तयः ॥ ९५ ॥अन्वयः : तन्वि! शोण-अधर-अंशु-सम्भिन्नाः कान्त-दन्त-अलि-कान्तयः ते वदन-अम्बुजे केसरा इव काशन्ते ।Lady of slender limbs! The luster of rows of your elegant teeth shining through the rays of red lips looks like that of stamens of the face-lotus.


दयिते रदनत्विषां मिषादयि तेऽमी विलसन्ति केसराः ।अपि चालकवेषधारिणो मकरन्दस्पृहयालवोऽलयः ॥ ९७ ॥अन्वयः : अयि दयिते! ते रदनत्विषां मिषात् अमी केसराः विलसन्ति । अपि च, अलक-वेष-धारिणः अलयः मकरन्द-स्पृहयालवः ।Dear! In the guise of the luster of teeth, these stamens show themselves off. Besides, bees in the guise of curls on the forehead are coveting the honey of the flower. [This again implies the lotus-like face.]


तया तिलोत्तमीयन्त्या मृगशावकचक्षुषा ।ममायं मानुषो लोको नाकलोक इवाभवत् ॥ ९८ ॥अन्वयः : मृग-शावक-चक्षुषा तया तिलोत्तमीयन्त्या मम अयं मानुषः लोकः नाक-लोकः इव अभवत् ।With the lady of doe-like eyes looking like Tilottama, the apsaras, this world of mine became heaven! [Reference is to Tilottama, one of celestial dancers in the assembly of Indra.]- - - -     
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-28

Sat, 04/06/2013 - 16:12
भामिनीविलासः-२८ राजानं जनयाम्बभूव सहसा जैवातृक त्वां तु यःसोऽयं कुण्ठितसर्वशक्तिनिकरो जातो जरार्तो विधिः ।सम्प्रत्युन्मदखञ्जरीटनयनावक्त्राय नित्यश्रियेदाता राज्यमखण्डमस्य जगतो धाता नवो मन्मथः ॥ ७८ ॥  अन्वयः : जैवातृक! यः विधिः त्वां राजानं जनयाम्बभूव सः अयम् सहसा जरार्तः कुण्ठित-सर्व-शक्ति-निकरः । सम्प्रति मन्मथः अस्य जगतः नवः धाता अखण्डं राज्यं नित्यश्रिये उन्मद-खञ्जरीट-नयना-वक्त्राय दाता ।O moon! The creator who made you the king has suddenly become old and all his powers are blunted. Now cupid is the creator of this world, who will give away this kingdom to the ever-lustrous face of the damsel whose eyes are like the intoxicated wag-tail. [ राज also means the moon. The poet exaggerates by saying that suzerainty so far established by the moon has been transferred to the face of his lady-love. Comparison of eyes to the wag-tail is not clear.]

  आविर्भूता यदवधि मधुस्यन्दिनी नन्दसूनोःकान्तिः काचिन्निखिलनयनाकर्षणे कार्मणज्ञा ।श्वासो दीर्घस्तदवधि मुखे पाण्डिमा गण्डमूले शून्या वृत्तिः कुलमृगदृशां चेतसि प्रादुरासीत् ॥ ७९ ॥अन्वयः : नन्दसूनोः मधुस्यन्दिनी निखिलनयनाकर्षणे कार्मणज्ञा काचित् कान्तिः यदवधि आविर्भूता, तदवधि कुलमृगदृशां श्वासः दीर्घः, मुखे गण्डमूले पाण्डिमा, चेतसि शून्या वृत्तिः प्रादुरासीत् ।Ever since an indescribable lustre of Nanda’s son (Krishna), which oozed out honey, as it were, and which was proficient in attracting the eyes of all, manifested itself, the breath of the doe-eyed girls of the clan became deep; their corners of the cheek had turned white and their minds appeared empty. [The poet describes the changes that occurred in Vraja damsels when the luster of youth appeared in Krishna.]


प्रसङ्गे गोपानां गुरुषु महिमानं यदुपतेःउपाकर्ण्य स्विद्यत्पुलकितकपोला कुलवधूः ।विषज्वालाजालं झटिति वमतः पन्नगपतेःफणायां साश्चर्यं कथयतितरां ताण्डवविधिम् ॥ ८० ॥अन्वयः : कुलवधूः गोपानां प्रसङ्गे यदुपतेः महिमानम् उपाकर्ण्य स्विद्यत्-पुलकित-कपोला झटिति विषज्वालाजालं वमतः पन्नगपतेः फणायां ताण्डवविधिं साश्चर्यं गुरुषु कथयतितराम् ।A married lady of the Nanda clan, after overhearing the exploits of Krishna among cow-herds, describes in detail, with perspiration and horripilation on her cheeks, the manner in which Krishna danced on the hood of king of cobras which was suddenly emitting flames of poison. [Although she herself did not watch Krishna dancing on the hoods of the cobra, the lady overwhelmed by admiration for Krishna narrates the incident to her elders in detail as if she herself had witnessed the event.] 


कैशोरे वयसि क्रमेण तनुतामायाति तन्व्यास्तनौआगामिन्यखिलेश्वरे रतिपतौ तत्कालमस्याज्ञया ।आस्ये पूर्णशशाङ्कता नयनयोस्तादात्म्यमम्भोरुहाम्किञ्चासीदमृतस्य भेदविगमः साचिस्मिते तात्त्विकः ॥ ८१ ॥ अन्वयः : कैशोरे वयसि क्रमेण तन्व्याः तनौ तनुताम् आयाति, अखिलेश्वरे रतिपतौ आगामिनि (सति), अस्य आज्ञया तत्कालम् आस्ये पूर्ण-शशाङ्कता, नयनयोः अम्भोरुहां तादात्म्यं किञ्च साचि-स्मिते अमृतस्य तात्त्विकः भेदविगमः आसीत् ।     During the teen age, while the limbs of the slender girl became thin, at the arrival of cupid, the lord of all, as per his command, the quality of the full moon found place in her face, similarity with lotuses got established in her eyes and in her curved smile disappearance of any difference between itself and ambrosia happened.


शयिता शैवलशयने सुषमाशेषा नवेन्दुलेखेव । प्रियमागतमपि सविधे सत्कुरुते मधुरवीक्षणैरेव ॥ ८२ ॥अन्वयः : शैवल-शयने शयिता नवेन्दुलेखा इव सुषमा-शेषा सविधे आगतमपि प्रियं मधुर-वीक्षणैः एव सत्कुरुते ।Sleeping on a bed of moss, with only beauty left in her limbs like the new moon’s arc, when her lover comes near by, she welcomes her merely by her endearing glances. [The lady has become so weak due to pangs of separation that she has just enough strength left to cast her glances and welcome him.]

अधरद्युतिरस्तपल्लवा मुखशोभा शशिकान्तिलङ्घिनी ।तनुरप्रतिमा च सुभ्रुवो न विधेरस्य कृतिं विवक्षति ॥ ८३ ॥अन्वयः : सुभ्रुवः अस्तपल्लवा अधरद्युतिः, शशिकान्तिलङ्घिनी मुखशोभा, अप्रतिमा तनुः अस्य विधेः कृतिं न विवक्षति ।The luster of the lips of the lady of charming eye-brows which outshines that of new shoots, the gracefulness of the face which out beats the grace of the moon and her limbs of incomparable beauty do not speak of the creation of this Brahma. [The lady is so extraordinarily beautiful that this Brahma could not have created her!]


व्यत्यस्तं लपति क्षणं क्षणमहो मौनं समालम्बतेसर्वस्मिन् विदधाति किं च विषये दृष्टिं निरालम्बनाम् ।श्वासं दीर्घमुरीकरोति न मनागङ्गेषु धत्ते धृतिम् वैदेहीविरहव्यथाविकलितो हा हन्त लङ्केश्वरः ॥ ८४ ॥अन्वयः : वैदेही-विरह-व्यथा-विकलितः लङ्केश्वरः क्षणं व्यत्यस्तं लपति, क्षणं मौनम् आलम्बते, अहो, किं च सर्वस्मिन् विषये निरालम्बनां दृष्टिं विदधाति, श्वासं दीर्घम् उरीकरोति, अङ्गेषु धृतिं मनाक् (अपि) न धत्ते, हा हन्त ।Afflicted by the pangs of separation from Sita, Ravana at one instance chatters incoherently, at another instance keeps silent; maintains disinterestedness in all matters; he holds the breath long; does not display even the slightest steadiness in his limbs. Alas! What a pity!


उदितं मण्डलमिन्दोः रुदितं सद्यो वियोगिवर्गेण । मुदितं च सकलललनाचूडामणिशासनेन मदनेन ॥ ८५ ॥अन्वयः : इन्दोः मण्डलम् उदितम्, सद्यः वियोगिवर्गेण रुदितम्, सकल-ललना-चूडामणि-शासनेन मुदितं च ।Moon’s orb has risen, soon the separated lovers are crying and the cupid, who rules over the best of women, rejoices.


प्रादुर्भवति पयोदे कज्जलमलिनं बभूव नभः ।रक्तं च पथिकहृदयं कपोलपाली मृगीदृशः पाण्डुः ॥ ८६ ॥अन्वयः : पयोदे प्रादुर्भवति (सति), नभः कज्जल-मलिनं बभूव, पथिकहृदयं रक्तं, मृगीदृशः कपोलपाली पाण्डुः च ।When the clouds appear, the sky became as dark as lamp-black, the hearts of travelers became red (afflicted by pangs of separation), the margins of the cheeks of doe-eyed ladies became white.



इदमप्रतिमं पश्य सरः सरसिजैर्वृतम् ।सखे मा जल्प नारीणां नयनानि दहन्ति माम् ॥ ८७ ॥अन्वयः : “सरसिजैः वृतम् इदम् अप्रतिमं सरः पश्य”। “ सखे! मा जल्प; नारीणां नयनानि मां दहन्ति” ।“Look at this lake full of lotuses, which is unlike anything.” “Friend! Do not chatter; Eyes of women burn me.” [It is a conversation between friends. When one of them points to the other a lake, full of lotuses, it reminds the other of eyes of women which are compared to lotuses and perhaps because of his recent disappointment in love he cannot look at them. They seem to burn his eyes!]


मुञ्चसि नाद्यापि रुषं भामिनि मुदिरालिरुदियाय ।इति सुदृशः प्रियवचनैरपायि नयनाब्जकोणशोणरुचिः ॥ ८८ ॥अन्वयः : “भामिनि! मुदिरालिः उदियाय; अद्यापि रुषं न मुञ्चसि?” इति प्रियवचनैः सुदृशः नयन-अब्ज-कोण-शोण-रुचिः अपायि ।“Dear lady! The group of clouds has appeared. Do you not let go of your anger?” These words of the lover removed the redness at the corners of her lotus-like eyes. [“Let us have a nice time when clouds have come. Why are you angry?”  says the lover and the lady’s anger duly subsides.]


आलोक्य सुन्दरि मुखं तव मन्दहासम् नन्दन्त्यमन्दमरविन्दधिया मिलिन्दाः ।किञ्चासिताक्षि मृगलाञ्छनसम्भ्रमेण चञ्चूपुटं चटुलयन्ति चिरं चकोराः ॥ ८९ ॥अन्वयः : सुन्दरि! मिलिन्दाः तव मन्दहासं मुखम् आलोक्य अरविन्दधिया अमन्दं नन्दन्ति । किञ्च असिताक्षि! चकोराः मृगलाञ्छनसम्भ्रमेण चञ्चूपुटं चिरं चटुलयन्ति ।Beautiful lady! Looking at your smiling face the bumble bees mistaking it to be a lotus are rejoicing loudly. O lady of dark eyes! The chakora birds mistake it to be moon and are shaking their beaks all the time- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-27

Sat, 03/30/2013 - 16:06
भामिनीविलासः-२७ कालागुरुद्रवं सा हालाहलवद्विजानती नितराम् । अपि नीलोत्पलमालां बाला व्यालावलिं किलामनुत ॥ ६९ ॥अन्वयः :  सा बाला काल-अगुरु-द्रवं नितरां हालाहलवत् विजानती नीलोत्पल-मालाम् अपि व्याल-आवलिं अमनुत किल ।That girl, having considered the dark liquid of aguru as halahala poison, felt even the garland of blue lotuses as a cluster of serpents. [ A love-lorn girl finds enjoyable things to be unbearable.]


विधिवञ्चितया मया न यातं सखि संकेतनिकेतनं प्रियस्य ।अधुना बत किं विधातुकामो मयि कामो नृपतिः पुनर्न जाने ॥ ७० ॥अन्वयः : सखि! विधिवञ्चितया मया प्रियस्य संकेतनिकेतनं न यातम् । अधुना नृपतिः कामः मयि किं विधातुकामः न जाने । बत ।Dear friend! Cheated by fate I could not go to the secret rendezvous of my lover. Now I do not know what the king cupid has in store for me, alas.


विरहेण विकलहृदया विलपन्ती दयित दयितेति ।आगतमपि तं सविधे परिचयहीनेव वीक्षते बाला ॥ ७१ ॥अन्वयः : विरहेण विकलहृदया दयित दयित इति विलपन्ती बाला तं सविधे आगतम् अपि परिचय-हीना इव वीक्षते ।The girl with a heart distressed by the pangs of separation is crying “my dear, dear” and looks at her lover as if she does not know him, when he comes near her. [She is so much affected by separation that she is unable to come to senses and recognize her lover when he comes near!]


दारिद्र्यं भजते कलानिधिरयं राकाधुना म्लायतिस्वैरं कैरवकाननेषु परितो मालिन्यमुन्मीलति ।द्योतन्ते हरिदन्तराणि सुहृदां वृन्दं समानन्दतित्वं चेदञ्चसि काञ्चनाङ्गि वदनाम्भोजे विकासश्रियम् ॥ ७२ ॥अन्वयः : काञ्चनाङ्गि! त्वं वदनाम्भोजे विकासश्रियम् अञ्चसि चेत्, अयं कलानिधिः दारिद्र्यं भजते, राका अधुना म्लायति, कैरवकाननेषु परितः मालिन्यं स्वैरम् उन्मीलति, हरिदन्तराणि द्योतन्ते, सुहृदां वृन्दं समानन्दति ।Lady of golden hue! If you worship ( welcome) the luster of opening out in your face-lotus, this moon becomes poor, the full moon fades out, the forest of white lotuses becomes dark all round on its own, there will be radiance in all directions and your group of friends rejoices. [ The poet exaggeratingly says that if the lady keeps a pleasant and smiling face, the moon becomes pale and white lotuses look darkened in comparison.]



पाटीरद्रुभुजङ्गपुङ्गवमुखायाता इवातापिनोवाता वान्ति दहन्ति लोचनममी ताम्रा रसालद्रुमाः ।एते हन्त किरन्ति कूजितमयं हालाहलं कोकिलाबाला बालमृणालकोमलतनुः प्राणान् कथं रक्षतु ॥ ७३ ॥अन्वयः : वाता पाटीर-द्रु-भुजङ्ग-पुङ्गव-मुख-आयाता इव आतापिनः वान्ति ।अमी ताम्रा रसालद्रुमाः लोचनं दहन्ति । एते कोकिलाः कूजितमयं हालाहलं किरन्ति । बाल-मृणाल-कोमल-तनुः बाला प्राणान् कथं रक्षतु ।The wind blows hot air as if it is from the mouth of king cobras of sandal tree. These coppery mango trees burn the eyes. Cuckoos spread halahala poison in the form of their cooings. How can this young girl whose body is as tender as that of lotus stalk bear to live? [Because of pangs of separation, the love-lorn girl finds what should have been otherwise pleasant oppressing.]


आयातैव निशा मनो मृगदृशामुन्निद्रमातन्वतीमानो मे कथमेष संप्रति निरातङ्कं हृदि स्थास्यति ।ऊहापोहमिमं सरोजनयना यावद्विधत्तेतराम्तावत् कामनृपातपत्रसुषमं बिम्बं बभासे विधोः ॥ ७४ ॥अन्वयः : “मृगदृशां मनः उन्निद्रम् आतन्वती निशा आयाता एव । संप्रति एषः मे मानः हृदि निरातङ्कं कथं स्थास्यति?” इमं ऊहापोहं सरोजनयना यावत् विधत्तेतराम्, तावत् काम-नृप-आतपत्र-सुषमं विधोः बिम्बं बभासे ।“Night which renders the mind of doe-eyed damsels awake has already fallen. Now, how will this self-respect of mine remain in my heart without any hindrance?” While the lotus-eyed damsel was debating in her mind thus, moon’s orb which has the beauty of being a protector of king cupid’s heat made its appearance. [If it were a dark night without the moon she would have found it hard to stay away from her beloved and would have run in the dark to meet her lover thus shattering her self-respect. Now that the moon has appeared she cannot go to her lover in the moon-light for fear of being found out and her self-respect has been saved!]   



प्रभातसमयप्रभां प्रणयिनिह्नुवाना रसात्अमुष्यनिजपाणिना दृशममीलयं लीलया ।अयं तु खलु पद्मिनीपरिमलालिपाटच्चरैःरवेरुदयमध्यगादधिकचारु तैर्मारुतैः ॥ ७५ ॥अन्वयः : रसात् प्रभात-समय-प्रभां प्रणयि-निह्नुवाना (अहं) अमुष्य-निज-पाणिना लीलया दृशम् अमीलयम् । अयम् तु तैः पद्मिनी-परिमल-आलि-पाटच्चरैः मारुतैः रवेः उदयम् अध्यगात् खलु ।Out of affection I easily closed (his) eyes by my un-removable hand in order to conceal the daybreak. But he came to know of the day break more comfortably by the wind which carried (stole) the fragrances of lotuses. [ The effort of the lady to conceal the day-break by closing her lover’s eyes came to nought as he became aware of it by the fragrance  of the lotuses carried by the breeze.]


विदूरादाश्चर्यस्तिमितमथ किञ्चित्परिचयात्उदञ्चच्चाञ्चल्यं तदनु परितः स्फारितरुचि ।गुरूणां सङ्घाते सपदि मयि याते समजनित्रपाघूर्णत्तारं नयनमिह सारङ्गजदृशः ॥ ७६ ॥अन्वयः : इह गुरूणां सङ्घाते मयि सपदि याते, सारङ्गजदृशः त्रपा-घूर्णत्-तारं नयनम् विदूरात् आश्चर्यस्तिमितम्, अथ किञ्चित्परिचयात् उदञ्चत्-चाञ्चल्यम्, तदनु परितः स्फारित-रुचि समजनि ।As I suddenly went when there was a group of elders, the eyes of the doe-eyed lady which were turning all over due to shyness became steady with surprise as she saw me from a distance, and then due to familiarity appeared unsteady and then glowed with radiance all round. [The poet depicts the changes in the eyes of his beloved as he approached her when there were elders around.]

   

कपोलावुन्मीलन्नवपुलकपाली मयि मनाक्मृशत्यन्तःस्मेरस्तबकितमुखांभोरुहरुचः ।कथङ्कारं शक्याः परिगदितुमिन्दीवरदृशोदलद्द्राक्षानिर्यद्रसभरसपक्षा भणितयः ॥ ७७ ॥अन्वयः : मयि (तस्याः) उन्मीलत्-नव-पुलक-पाली कपोलौ मनाक् मृशति (सति), इन्दीवरदृशः अन्तः-स्मेर-स्तबकित-मुख-अम्भोरुह-रुचः दलत्-द्राक्षा-निर्यत्-रस-भर-सपक्षा भणितयः परिगदितुं कथङ्कारं शक्याः?While I slightly touched her cheeks which had a streak of fresh horripilation, her face glowed with a suppressed smile. How can all the utterings of the lotus-eyed lady which were similar to the juice of a grape that has been pierced, be retold?  
- - - - 
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-26

Sat, 03/23/2013 - 15:43
भामिनीविलासः-२६ निखिलां रजनीं प्रियेण दूरादुपयातेन विबोधिता कथाभिः ।अधिकं न हि पारयामि वक्तुं सखि मा जल्प तवायसी रसज्ञा ॥ ५९ ॥अन्वयः : सखि! दूरात् उपयातेन प्रियेण निखिलां रजनीं कथाभिः विबोधिता अधिकं न वक्तुं पारयामि। मा जल्प । तव रसज्ञा आयसी ।Dear friend! I am unable to speak as I have been awake throughout the night listening to stories told by my beloved who has come from a far-off place. Please do not chatter. Your tongue appears iron-like. [The lady enchanted by the stories narrated by her beloved has no time to listen to a chatter-box and she rudely puts her off.]


निपतद्बाष्पसंरोधमुक्तचांचल्यतारकम् ।कदा नयननीलाब्जमालोकेयं मृगीदृशः ॥ ६० ॥अन्वयः: मृगीदृशः निपतत्-बाष्प-संरोध-मुक्त-चाञ्चल्य-तारकं नयननीलाब्जं कदा आलोकेयम्?When shall I see the blue lotus-like eyes of doe-eyed damsel with the irises steady due to withholding of the falling tears?


यदि लक्ष्मण सा मृगेक्षणा न मदीक्षासरणिं समेष्यति ।अमुना जडजीवितेन मे जगता वा विफलेन किं फलम् ॥ ६१ ॥अन्वयः: लक्ष्मण! सा मृगेक्षणा मदीक्षासरणिं न समेष्यति यदि अमुना जडजीवितेन जगता वा किं फलम्?O Lakshmana! Of what use is this static living or this world if the doe-eyed (beloved of mine) does not come in the line of my eye-sight? [So laments Rama to Lakshmana while searching for Sita.]


भवनं करुणावती विशन्ती गमनाज्ञालवलाभलालसेषु ।तरुणेषु विलोचनाब्जमालामथ बाला पथि पातयांबभूव ॥ ६२ ॥अन्वयः : अथ बाला भवनं विशन्ती पथि गमन-आज्ञा-लव-लाभ-लालसेषु तरुणेषु करुणावती विलोचन-अब्ज-मालां पातयांबभूव ।The girl while entering the house cast a string of glance lotuses on the young men who were greedily looking forward to a little benefit of (the glances signifying her) command to go away. [The girl who was aware that she is being followed by young men cast her glances at them while entering her house. The young men were in turn too eager to catch her glance signifying that they should leave her alone!] 

पापं हन्त मया हतेन विहितं सीतापि यद्यापितासा मामिन्दुमुखी विना बत वने किं जीवितं धास्यति ।आलोकेय कथं मुखं सुकृतिनां किं ते वदिष्यन्ति माम्राज्यं यातु रसातलं पुनरिदं न प्राणितुं कामये ॥ ६३ ॥अन्वयः : मया हतेन सीता अपि यापिता (इति) यत् (तत्) पापं विहितम् । सा इन्दुमुखी मां विना वने जीवितं धास्यति किम्? बत, कथं सुकृतिनां मुखं आलोकेय? ते मां किं वदिष्यन्ति? राज्यं रसातलं यातु । पुनः इदं प्राणितुं न कामये ।A sin was committed by me, an unfortunate one, in sending away Sita. How will she, the moon-faced, sustain her life without me? How will I look at the faces of the cultured people? What will they say of me? Let the kingdom go to the nether-world. I do not want to live. [Lamentations of Rama after sending away Sita to forest.]   उषसि प्रतिपक्षकामिनीसदनादन्तिकमञ्चति प्रिये ।सुदृशीनयनाब्जकोणयोरुदियाय त्वरयारुणद्युतिः ॥ ६४ ॥अन्वयः : उषसि प्रिये प्रतिपक्ष-कामिनी-सदनात् अन्तिकम् अञ्चति, सुदृशी-नयन-अब्ज-कोणयोः त्वरया अरुणद्युतिः उदियाय ।As her lover departed from the house of the other woman in the morning, quickly a red glow appeared at the corners of lotus-like eyes of the lady with beautiful eyes.


क्षमापणैकपदयोः पदयोः पतति प्रिये ।शेमुः सरोजनयनानयनारुणकान्तयः ॥ ६५ ॥अन्वयः : प्रिये क्षमापण-एकपदयोः पदयोः पतति सरोजनयन-आनयन-अरुण-कान्तयः शेमुः ।As her lover fell to her feet which are virtually equivalent to forgiving, the red glows from the eyes of lotus-eyed lady subsided.


निर्वासयन्तीं धृतिमङ्गनानां शोभां हरेरेणदृशो धयन्त्याः ।चिरापराधस्मृतिमांसलोऽपि रोषः क्षणप्राघुणिको बभूव ॥ ६६ ॥अन्वयः : अङ्गनानां धृतिं निर्वासयन्तीं हरेः शोभां धयन्त्याः एणदृशः रोषः चिर-अपराध-स्मृति-मांसलः अपि क्षण-प्राघुणिकः बभूव ।The anger of the doe-eyed lady which drank, as it were, the luster of a lion which drove away the boldness of ladies became a momentary guest despite strengthened by the memory of old follies. [Despite her lover’s old follies, her anger which could put to shame the anger of a lion faded away quickly, (when appeased by the lover.)]


राज्ञो मत्प्रतिकूलान्मे महद्भयमुपस्थितम् ।बाले वारय पान्थस्य वासदानविधानतः ॥ ६७ ॥अन्वयः : बाले! मत्-प्रतिकूलात् राज्ञः मे पान्थस्य उपस्थितं महद्-भयं वास-दान-विधानतः वारय ।Young lady! By providing shelter to me, please remove the threat I have got from the king (moon) who is ill-disposed towards me. [This is an open request from a traveler to a lady to provide shelter. As राजन् also means moon, it can also be interpreted as a request for carnal favours as he finds it difficult to be lonely on a moon-lit night.]


मलयानिलमनलीयति मणिभवनं काननीयति क्षणतः ।विरहेण विकलहृदया निर्जलमीनायते महिला ॥ ६८ ॥अन्वयः : क्षणतः विरहेण विकलहृदया महिला निर्जल-मीनायते, मलयानिलम् अनलीयति, मणिभवनं काननीयति ।A short spell of separation from her lover has made her a fish out of water and she considers the breeze from Malaya Mountains to be fire and the house of gems a forest.- - - -
Categories: Other Language Links

Bhamini vilasah-25

Sat, 03/16/2013 - 17:53
भामिनीविलासः-२५ मानपराग्वदनापि प्रिया शयानेव दयितकरकमले ।उद्वेल्लद्भुजमलसग्रीवाबन्धं कपोलमाधत्ते ॥ ५१ ॥अन्वयः : प्रिया मान-पराक्-वदना अपि शयाना इव दयित-कर-कमले कपोलंउद्वेल्लत्-भुजं अलस-ग्रीवा-बन्धं आधत्ते ।The beloved lady rests her cheeks on her lover’s lotus-like palm with her shoulder raised and her neck limp as if asleep although her face is turned aside because of bashfulness.


लोचनफुल्लाम्भोजद्वयलोभान्दोलितैकमनाः शुभ्रे ।कस्तूरीतिलकमिषादयमलिकेऽलिस्तवोल्लसति ॥ ५२ ॥अन्वयः : शुभ्रे! लोचन-फुल्ल-अम्भोज-द्वय-लोभ-आन्दोलित-एक-मनाः अयम् अलिः कस्तूरी-तिलक-मिषात् तव अलिके उल्लसति ।Dear radiant lady! The bumble bee seems to have settled on your forehead in the guise of tilak made of kasturi, with a single mind swayed by the desire for the twin fully blown lotuses in the form of your eyes. [The tilak mark on her fore head looks like a bumble bee that has come attracted by the lotus-like eyes of the lady.]



अधिरजनि प्रियसविधे कथमपि संवेशिता बलाद्गुरुभिः ।किं भवितेति सशङ्कं पङ्कजनयना परामृशति ॥ ५३ ॥अन्वयः : अधिरजनि गुरुभिः प्रियसविधे बलात् कथम् अपि संवेशिता पङ्कज-नयना किं भविता इति परामृशति ।In the middle of the night, when the elders somehow forcefully placed her in front of her beloved, the lotus-eyed damsel is apprehensive about what is going to happen. [The poet empathises with the state of mind of a bashful girl at her first night.]


चिन्तामीलितमानसो मनसिजः सख्यो विहीनप्रभाः प्राणेशः प्रणयाकुलः पुनरसावास्तां समस्ता कथा ।एतत्त्वां विनिवेदयामि मम चेदुक्तिं हितां मन्यसेमुग्धे माकुरु मानमाननमिदं राकापतिर्जेष्यति ॥ ५४ ॥अन्वयः : मनसिजः चिन्तामीलितमानसः, सख्यः विहीनप्रभाः, पुनः असौ प्राणेशः प्रणयाकुलः, समस्ता कथा आस्ताम्, मम उक्तिं हितां मन्यसि चेत् एतत् त्वां विनिवेदयामि, “मुग्धे! मानं मा कुरु, इदम् आननं राकापतिः जेष्यति”।The cupid is worrying with his eyes closed; your friends look colourless; and again this, your love-lorn beloved looks distressed; let all this story be set aside; if you consider my advice to be in your interest, “Dear innocent girl! Do not stand on prestige. The moon will conquer your face (if you do so).” [ Your face is more beautiful than the moon when you are favourably disposed to your lover.]


अलङ्कर्तुं कर्णौ भृशमनुभवन्त्या नवरुजम्ससीत्कारं तिर्यग्वलितवदनाया मृगदृशः ।कराब्जव्यापारानतिसुकृतसारान् रसयतोजनुः सर्वं श्लाघ्यं जयति ललितोत्तंस भवतः ॥ ५५ ॥अन्वयः : ललितोत्तंस! कर्णौ अलङ्कर्तुं नवरुजं भृशम् अनुभवन्त्याः मृगदृशः ससीत्कारं तिर्यग्वलितवदनायाः कराब्जव्यापारान् अतिसुकृतसारान् रसयतः भवतः जनुः सर्वं श्लाघ्यं जयति ।O ear-ring! You are indeed blessed that you enjoy the movements of the lotus-like hands of the lady, which are the essence of all past good deeds, when doe-eyed lady adorns the ears suffering the pains (associated with the act of adorning) with a sharp cry and turning her head to one side. [ A poetic depiction of a lady wearing the ear-ring.]


आयातैव निशा निशापतिकरैः कीर्णं दिशामन्तरम्भामिन्यो भवनेषु भूषणगणैरङ्गान्यलङ्कुर्वते ।मुग्धे मानमपाकरोषि न मनागद्यापि रोषेण तेहा हा बालमृणालतोऽप्यतितरां तन्वी तनुस्ताम्यति ॥ ५६ ॥अन्वयः : निशा आयाता एव । दिशाम् अन्तरं निशापति-करैः कीर्णम् ।भामिन्यः भवनेषु अङ्गानि भूषणैः अलङ्कुर्वते । मुग्धे! अद्यापि रोषेण मानं मनाक् अपि न अपाकरोषि (चेत्) ते तन्वी तनुः बालमृणालतः अपि अतितरां ताम्यति । हा, हा ।Night has already come. Moon’s rays have spread in all directions. In residences ladies are adorning their limbs with jewellery. Foolish woman! if you do not reduce your anger arising out of jealousy even a bit, your slender body will wither much more than  the stalk of a lotus.


वाचो माङ्गलिकीः प्रयाणसमये जल्पत्यनल्पं जनेकेलीमन्दिरमारुतायनमुखे विन्यस्तवक्त्राम्बुजा ।निःश्वासग्लपिताधरं परिपतद्बाष्पार्द्रवक्षोरुहाबाला लोलविलोचना शिव शिव प्राणेशमालोकते ॥ ५७ ॥अन्वयः : प्रयाणसमये माङ्गलिकीः वाचः जने अनल्पं जल्पति, केलीमन्दिर-मारुत-अयन-मुखे विन्यस्त-वक्त्र-अम्बुजा परिपतत्-बाष्प-आर्द्र-वक्षोरुहा लोल-विलोचना बाला प्राणेशम् निःश्वासग्लपिताधरम् आलोकते । शिव शिव । (At the time of her husband’s departure) while people are uttering  good wishes, the lady rests her face in the window of the play-house and looks at her sweet heart unsteadily with her breasts wet with dropping tears and her lips dried up by her breath.


यदवधि दयितो विलोचनाभ्यां सहचरि दैववशेन दूरतोऽभूत् ।तदवधि शिथिलीकृतो मदीयैरथ करणैः प्रणयो निजक्रियासु ॥ ५८ ॥अन्वयः: सहचरि! दयितः दैववशेन विलोचनाभ्यां यदवधि दूरतः अभूत् तदवधि मदीयैः करणैः निजक्रियासु प्रणयः शिथिलीकृतः । Dear friend! As long as my beloved stayed away from my eyesight, as fate would have it, my senses lost interest in their activities. [Eyes would not see, ears would not hear, nose would not sense smell etc.]- - - - 
Categories: Other Language Links

Pages